دانلود مقاله تحلیلی بر جمعیت شناختی مناطق مرزی و اثرات آن بر امنیت پایدار

word قابل ویرایش
14 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
5700 تومان

چکیده

این مقاله به بررسی و تحلیل تحولات جمعیت شناختی مناطق مرزی در مقایسه با مناطق غیر مرزی می پردازد. در این مقاله مولفههای جمعیتی شناسی چون رشد جمعیت، تراکم جمعیت، الگوهای مهاجرتی، ترکیب جمعیتی مناطق مرزی طی دوره

۱۳۶۵ – ۱۳۸۵ مورد تحلیل جمعیت شناختی قرار گرفته اند و به منظور شناسایی مسائل و چالشهای امنیتی ناشی از این تغییرات جمعیتی با مناطق غیر مرزی مقایسه شده است.

با توجه به اثر الگوهای توزیع و ترکیب جمعیت بر امنیت پایدار مشخص می شود که حفظ تعادل عددی و ترکیبی جمعیت بعنوان یکی از مولفههای اصلی امنیت ملی و مرزی محسوب میشود زیرا تجربههای تاریخی جمعیت شناسی نشان میدهد که بیش جمعیتی و کم جمعیتی از نظر امنیتی مسئله ساز می شوند. نتایج این پژوهش نشان میدهد که بطور کلی جمعیت در محیط ملی ایران، پیرامون گریز( مرز گریز) و بسیار تمرکز گراست، و این همان مسئله است که از نظر جمعیت شناسی سیاسی زمینه ساز مسائل و چالشهای امنیتی میشود.

پیرامون گریزی جمعیت در ایران موجب شده است که تراکم نسبی جمعیتی در برخی از مناطق مرزی به شدت کاهش یابد و این مناطق با مسئله کم جمعیتی((Under- Population مواجه شوند. کمی جمعیتی در مناطق مرز نه تنها امنیت مرزی را کاهش داده، بلکه قدرت بازدارندگی نظامی در برخی از مرزهای کشور به شدت کاهش داده است. از سویی، مرکزگرایی جمعیتی در ایران باعث شده، میزان کنترل جرائم و ناهنجاری های شهری بویژه در کلان شهرها کاهش یابد، همچنین بیش تراکمی((Over-Density جمعیتی در شهرها میزان خطر و شدت آسیب پذیری جمعیتی در مقابل حملات هوایی احتمالی دشمن زیاد نموده است.

این مقاله برای افزایش امنیت ملی و امنیت مرزی بطور مشخص پیشنهاد می کند سیاستهای بازتوزیع جمعیت به منظور بهینه سازی تراکم و ترکیب جمعیت در مناطق مرزی صورت گیرد، این سیاست ها مستلزم سیاستهای پیشران از جمله سیاست تمرکز زدایی صنعتی، آموزشی و شغلی است.

واژگان کلیدی: تحولات جمعیت شناختی، مناطق مرزی و غیر مرزی، امنیت پایدار، بیش جمعیتی، کم جمعیتی

مقدمه

امنیت پایدار حاصل مجموعه در هم تنیدهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و تکنولوژیک است، یک کشور زمانی میتواند به امنیت پایدار دست یابد که در تمام زمینهها رشد یابد، غافل شدن از یک بعد به منزله شروع اختلال در عوامل عملکردی- امنیتی می باشد. نمیشود حاکمیت کشور تمام هم و همت خود را معطوف به بعدی اقتصادی کند، اما در زمینه اجتماعی و جمعیتی دست روی دست بگذارد. زیرا اختلالهای جمعیتی و اجتماعی دستاوردهای اقتصادی را خنثی و بی اثر میکند. چرخه امنیت پایدار حاصل تعامل هم افزای مولفههای امنیت پایدار است.

١١۴٠

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

ثبات دایمی و امنیت واقعی هر کشور عموماً مشروط به وجود تعادل و توازن بین عوامل انسانی و طبیعی است که تامینات اقتصادی و سیاسی را به دنبال دارد. البته در طول تاریخ ابعاد کمی انسانی و جمعیت زیاد برای دفاع و آبادانی کشور اهمیت فراوان تری داشته و نوعی امتیاز و پایه قدرت و امنیت محسوب می شده است(صرامی، .(۶۷ :۱۳۸۰

امنیت ملی برای یک کشور به مفهوم وجود شرایطی است که آن را در مقابل تهدیدات داخلی، خارجی، حوادث طبیعی و غیر طبیعی، مفاسد و آفات اجتماعی محفوظ نگه می دارد. بدون تردید در یک واحد سیاسی هرگونه رشد و توسعه، زمانی محقق خواهد شد که امنیت ملی نیز وجود داشته باشد(فرخی، .(۷۸ :۱۳۸۴ یکی از مولفهای امنیت پایدار در هر کشور به نیروی انسانی آگاه و کارساز آن مربوط است که با مدیریت صحیح، از محیط و جمعیت، بهره مندی و بهره وری درست و گسترده تر بعمل آورد(صرامی، .(۶۶ :۱۳۸۰

در ارتباط با جمعیت و امنیت، حسینی((۱۳۸۰ معتقد است: »در صورتی که روند مهاجرت نیروهای فعال و خلاق از روستاها همچنان ادامه یابد و روستاها از جمعیت موثر خالی شود عرصه های روستایی به صورت کمینگاه اشرار و گروههای ضد امنیت ملی درآمده، شهرها تهدید می شود…)«حسینی ابری به نقل از صرامی، .(۶۹ :۱۳۸۰

این مقاله بدنبال بررسی رابطه مولفهای جمعیتی با مقوله امنیت بویژه در مناطق مرزی کشور است، کمیت و کیفیت جمعیتی بویژه در مناطق حساس و ژئوپلتیک مرزی، مولفهای است که نه میتوان آن در زمینه امنیت مرزها انکار کرد و نمیتوان آن را نادیده گرفت. چه بسا بخش مهم تهدیدات اصلی در مناطق مرزی ناشی از بهم خوردن ترکیب و توازن جمعیتی این مناطق باشد. اگر از مهاجرتهای غیر قانونی در مرزها غافل باشیم، اگر از تبادلات اجتماعی، فرهنگی و جمعیتی در خطوط مرزی اطلاع و آگاهی درستی نداشته باشیم، شاید روزی متوجه شویم که دیگر نتوان برای حفظ امنیت این مناطق کاری اساسی نمود. لذا رصد کردن مداوم تغییرات جمعیتی، اجتماعی و فرهنگی در مرزها ابزاری برای اجرای سیاستهای موثر امنیت پایدار در کشور بویژه در مناطق مرزی است.

طرح مسئله

ایران چه به لحاظ مساحت و چه به لحاظ جمعیت کشور بزرگی است، بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵حدود نیمی از جمعیت

کشور در مناطق و استانهای مرزی ساکن هستند و ساکنان مناطق مرزی نقش مهم و اساسی در امنیت داخلی و ملی کشور دارند. آگاهی از ویژگیهای جمعیتی شامل رشد، ترکیب، ساختار، توزیع و تراکم و… نیز وضع فعالیت و اشتغال این مناطق از

نظر اهمیتی که جهت حفظ امنیت پایدار کشور دارند باید مورد توجه ویژه برنامه ریزان و سیاستگذاران کشور قرار گیرد.

بخش قابل ملاحظهای از شریانهای اقتصادی حیاتی و مبادلات تجاری از طریق مناطق مرزی صورت میگیرد. این فعالیتهای اقتصادی در گرو حفظ امنیت پایدار در مناطق مرزی است. حفظ ترکیب، ساختار و توزیع مناسب جمعیت در این مناطق یکی از عوامل اساسی در حفظ ثبات و امنیت پایدار این گونه مناطق است. گروههای جمعیتی مناطق مرزی از یک سو به دلیل تماس مستقیم با مرزهای خارجی و از سوی دیگر به دلیل احتمال بروز مناقشات مرزی با کشورهای همسایه بیشتر در معرض خطر بیشتر نسبت به مناطق غیر مرزی هستند.

این گروهای جمعیتی به دلیل ارتباط با ساکنان کشورهای خارجی و مقایسه وضع زندگی خود با آنها و بعضاً عدم دسترسی به امکانات و تسهیلات زندگی، ممکن است خطرات و تهدیدات بیشتری را متحمل شوند. ارتقاء سطح توسعه یافتگی و اهمیت دادن به این مناطق نقش مهمی در حفظ ترکیب و تعادل جمعیتی این مناطق دارد، جلوگیری از مهاجرتهای بیرویه از مرزهای کشور به سوی شهرهای مرکزی، حفظ ترکیب جمعیتی از طریق کنترل مرزها، بهبود تراکم جمعیتی در مناطق کم تراکم جمعیتی از طریق ایجاد زیر ساختهای توسعه و…. میتوانند در حفظ تعادل جمعیتی مرزها نقشی تعیین کننده داشته

١١۴١

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

باشند. و همانگونه که می دانیم تراکم مطلوب جمعیتی و حفظ ترکیب و ساختار مطلوب جمعیتی یکی از عوامل مهم امنیت پایدار است.
اهمیت پرداختن به این موضوع زمانی مشخص می شود که مناطق مرزی و غیر مرزی را از نظر برخی از مولفه های جمعیتی و اقتصادی با هم مقایسه می کنیم. آنگاه خواهیم دید که آیا ما به سوی یک توسعه متوازن ملی حرکت میکنیم و به دلیل تفاوت فاحش در نرخهای جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی به سوی عدم تعادل در حرکت هستیم.

تغییرات ویژگیهای جمعیت شناختی این مناطق بسیار اهمیت دارد، اگر تعداد نیروی انسانی در این مناطق به دلیل مهاجرت به نقاط داخلی کشور و یا به خارج از کشور کاهش یابد این کاهش میتواند هم تهدیدی از طرف کشورهای خارجی باشد و هم اینکه ورود آنها به مناطق مرکزی کشور بخصوص کلانشهرهای مانند تهران باعث بسیاری از آسیبها و انحرافات اجتماعی خواهد شد.

لذا در این مقاله درصدد هستیم که ویژگیهای جمعیت شناسی مانند مهاجرت، تعداد و میزان رشد جمعیت، نسبت بستگی، نسبت جنسی، تراکم نسبی جمعیت، وضعیت فعالیت و اشتغال و نمره شاخص توسعه را در استانهای مرزی و غیر مرزی و برخی از این شاخصها را برای شهرستانهای مرزی در دو دهه ۱۳۶۵-۱۳۸۵ براساس داده های سرشماری محاسبه نمودهایم.

روش تحقیق

روش تحقیق در این مقاله اسنادی – تحلیلی بوده، و از اطلاعات و داده های که توسط مرکز آمار طی دو دهه ۱۳۶۵-۱۳۸۵

برای استانها و شهرستانهای کشور جمع آوری شده استفاده شده است.

مبانی نظری تحقیق

بین جمعیت و امنیت رابطه ای تنگاتنگ و اجتناب ناپذیر است. جمعیت هم بصورت مستقیم و هم بصورت غیر مستقیم با امنیت در ارتباط است. رشد، تراکم و ساختار سنی بطور مستقیم مولفه های امنیتی را تحت شعاع قرار می دهد. این مسائل توسط محققان مختلف به اثبات رسیده است، مثلاً گوستالوبن فرانسوی تراکم بیش از حد جمعیت را زمینه ساز شورشها و قیامهای شهری میداند. میلی گرام در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که زمانی که تعداد تراکم جمعیت خرگوشها بیشتر باشد رفتارهای پرخاشگرانه آنها بیشتر میشود. در مقابل کمتر تراکمی جمعیتی، کنترل اجتماعی را با مشکل مواجه میسازد.

عموماً ناهنجاریها، جنایتها در جاهای بسیار شلوغ یا بسیار خلوت رخ میدهد لذا بهینه سازی تراکم جمعیتی یعنی پیشگیری از جرم.

اختلافات جغرافیایی جمعیتی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی به تنشهای گروهی منجر می شود که ریشه های نفرت، حسادت، عقاید متناقض و تعصب در اذهان اعضای گروههای مختلف اجتماعی نفوذ کرده باشد. وجود این عناصر روانی، میزان رشد تنشهای گروهی را شتاب می بخشد. گروههایی که به علت زمینه های روانی از یکدیگر واهمه دارند، پیوسته در پی آن هستند که از هر فرصتی برای لطمه زدن به طرف مقابل بهره گیرند. آن چه موجب تشدید این روند می شود، تغییرات ناشی از نوسازی در حیطه سیاست است: مناطق شهری و به خصوص پایتخت، مکان و مرکز سیاستهای ملی است؛ گرایش به سوی شهری شدن زیاده از حد است و این منبعی می شود برای فعالیتهای بی هنجار و در کنش متقابل بین گروهها به همان اندازه که ادغام و یگانگی دیده می شود، ستیزه نیز روی می دهد(عطارزاده، .(۷۸-۷۹ :۱۳۷۸

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 5700 تومان در 14 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد