دانلود مقاله ضرورت پایش تغییرات رود های مرزی مطالعه موردی : رودخانه ارس(حوضه دوزال

word قابل ویرایش
11 صفحه
5700 تومان

چکیده

رودخانه ها به دلیل تغییرات بستر و تغییرات دبی جریان آب هنگامیکه در مرزها قرار می گیرند، سبب ایجاد اختلافات مرزی می شوند، بویژه هنگامیکه تجانس فرهنگی در طرفین مرزها وجود دارد، مشکلات بزرگتری برای دولت مرکزی فراهم می شود.

پایش روخانه های مرزی می تواند سبب پیش بینی رفتار رودخانه و در نتیجه کاهش اختلافات مرزی شود. رودخانه ارس مرز مشترک کشورهای جمهوری اسلامی ایران، ترکیه ، جمهورى ارمنستان و جمهورى آذربایجان است . به دلیل موقعیت خاص ژئومرفولوژیکی حوضه ارس، دره این رود دارای تغییرات متعددی در طول زمان شده است که این تغییرات سبب عدم تطابق خطوط مرزی و بستر رودخانه ارس می باشد. هدف پژوهش حاضر پایش تغییرات فرسایش و رسوبگذاری رود ارس می باشد. داده های مورد استفاده نقشه های ۱:۲۵۰۰۰، انعکاس سطحی((SR تصاویر ETM و داده های راداری Aster می باشد. به دلیل عدم وجود اطلاعات مکانی از کشورهای همسایه، این تحقیق به این ترتیب انجام شده است که ابتدا زیر حوضه دوزال از حوضه های مرزی ایران انتخاب شد و سپس بر اساس داده های راداری Aster ، زیر حوضه های دیگر آن در کشورهای آذربایجان و ارمنستان استخراج شد. مرز ایران و رودخانه ارس بر اساس نقشه های ۱:۲۵۰۰۰ در زیر حوضه های انتخابی جدا گشت. برای بررسی تغییرات بستر رود ارس از داده انعکاس سطحی((SR تصاویر ETM، تهیه شده توسط دانشگاه مریلند استفاده شده است. مساحت حوضه مورد مطالعه معادل ۱۱۴۶۹,۹۴۰ کیلومتر مربع و طول مرز ایران در داخل این حوضه

۲۱۵,۶۱ کیلومتر است. در حالیکه طول رودخانه ارس در حوضه انتخابی در امتداد این مرز برابر ۲۳۱,۵۷ کیلومتر می باشد.

البته کل حوضه رودخانه ارس ۹۷۰۰۰ کیلومتر مربع است و طول رودخانه ارس که مرز ایران و کشورهای همسایه است معادل

۴۵۰ کیلومتر است. برای بررسی میزان فرسایش کناری در رودخانه ارس از تغییرات طیفی داده انعکاس سطحی((SR و فاصله گرفتن رود ارس از مرز ایران از تابع Near استفاده شده است. نتایج به دست آمده نشان داد که فاصله رودخانه ارس از مرز ایران بین ۱۲۸ تا ۴۴۸۱ متر تغییر می کند که بیشترین فرسایش به سمت ایران بوده است. میزان تغییرات از بالا دست به سمت پایین رو به افزایش است. مراکز جعیتی نزدیک به بیشترین تغییرات به سمت ایران خداآفرین و لاریجان در ایران و هورادیز در خاک آذربایجان می باشند.

واژگان کلیدی: رودهای مرزی، رودخانه ارس، فرسایش کناری، تابع .Near

مقدمه

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

رودخانه ارس که به نام ارکس۱ نیز در منابع دیده شده است((UNDP 2007, p. 59 ، قسمتی از حوضه رود کورا-ارس۲ می می باشد. حوضه رود کورا – ارس در قفقاز جنوبی در مرز بین کشورهای ارمنستان ، آذربایجان و گرجستان قرار دارد و بخشهای کوچکی از این حوضه در ایران و ترکیه قرار دارد(شکل.(۱ به طور کلی این حوضه بخشهایی از کشورهای آذربایجان، گرجستان، ایران و ترکیه و کل کشور ارمنستان را می پوشاند و مساحت آن بالغ بر ۱۸۸۰۰۰ کیلومتر مربع می باشد. جدول

۱ سهم هر کشور و جمعیت آن را نشان می دهد. دو رود مهم کورا و ارس در این حوضه جاری است. رودخانه کورا از کوهستان آناتولی در شمال شرقی ترکیه در ارتفاع ۲۷۰۰ متر سرچشمه می گیرد و از طریق گرجستان و آذربایجان به دریای خزر می ریزد . طول آن ۱۳۶۴ کیلومتر است. رودخانه ارس بزرگترین شاخه کورا است که سرچشمه آن در کوههای شرقی ترکیه است و کل طول ارس ۱۰۷۲ کیلومتر است که ۴۵۰ کیلومتر آن مرز ایران است.

شکل :۱ حوضه رود کورا-ارس((Wikimedia Commons 2010

جدول :۱ وضعیت کشورهای مرتبط با حوضه رود کورا-ارس((UNDP 2007, p. 7, 17

Country Share of river Share of country Population in the Population
basin area in covered by basin basin (in million) growth(2009 est.)
country area
Armenia 15.8% 100.0% 3.2 (2003) -0.03%
Azerbaijan 29.2% 63.6% 4.8 (2003) + 0.76 %
Georgia 19.3% 52.2% 2.7 (2003) -0.33%
Turkey 15.3% 3.7% N.A. + 0.88 %
Iran20. 3%2.3%2.4 (2000) + 1.31%

به دلیل فعالیتهای مستقیم و غیر مستقیم انسان مانند گسترش شهرها و جنگل زدایی همچنین افزایش تبخیر و نفوذ، میزان رواناب وارد شده از این حوضه به دریای خزر به مقدار ۴۰ درصد کاهش یافته است که این کاهش برای کورا

۲۷ درصد بوده است. مداخلات انسان در رژیم طبیعی رودهای کورا و ارس، تغییرات کاربری بویژه جنگل زدایی و تخریب ناشی از سیلاب که به دلیل افزایش شهرنشینی ایجاد شده است، سیلاب و جریان گلی را در پایین دست حوضه کورا- ارس افزایش داده است. فعالیتهای محافظتی مهمی در این مناطق نیز در برابر سیلاب انجام نمی شود و احتمالا تغییرات اقلیم هم

۱ Araks or Arax 2 Kura-Aras River Basin

٩٩٧

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

شرایط را تشدید می نماید. اگرچه سیلاب ، جریان گلی و فرسایش کناری در سرتاسر حوضه وجود دارد اما شدت و تواتر آن در کشورها متفاوت است. آذربایجان و گرجستان به سیلاب حساس هستند در حالیکه ارمنستان درگیر جریانهای گلی و ایران دچار فرسایش کناری۱ است.

رودخانه ارس بعد از کورا مهمترین رود این حوضه محسوب می شود که آب حوضه ای به مساحت بالغ بر ۹۷۰۰۰ کیلومتر مربع را جمع آوری می کند (شکل.(۲ بلندترین نقطه در این حوضه با ارتفاع ۵۱۰۰ متر در خاک ترکیه و کمترین ارتفاع آن با

۱۱ متر در خاک آذربایجان قرار دارد. این حوضه در عرض ۳۸ تا ۴۰ درجه شمالی حدود ۳۸۰۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران را اشغال کرده است. این حوضه از غرب و شمال مرز ایران و ترکیه، ارمنستان و آذربایجان است. از جنوب و شرق با حوضه دریاچه ارومیه و حوضه بالهارود۲ همسایه است. ۴۵۰ کیلومتر از ارس مرز ایران با کشورهای همسایه است.۳۹ درصد حوضه ارس که شامل ۲۰ درصد حوضه کورا- ارس است، در ایران واقع است(شکل .(۳ جمعیت حوضه کورا-ارس در سال ۲۰۰۰
میلادی بالغ بر ۲,۴ میلیون نفر بود که ۳,۷ درصد آن ایرانی هستند . به دلیل تغییرات ارتفاع در حوضه رود ارس که از ۳۰ متر در بخشهای ساحلی تا ۴۸۰۰ متر در ارتفاع سبلان در نوسان است ، تغییرات مکانی اقلیم وجود دارد. میانگین سالیانه بارندگی حوضه ارس در ایران ۳۴۰ میلی متر است که از ۲۵۰ میلی متر در شمالغربی حوضه تا ۶۰۰ میلی متر در مرز ترکیه و ایران تغییر می کند. حداکثر بارندگی در بهار ۴۱,۸ درصد و حداقل آن در تابستان ۸,۹۵ درصد می باشد. سهم باران پاییز و زمستان به ترتیب ۲۴,۹ درصد و ۲۳,۸ درصد می باشد و اقلیم آن از مرطوب تا خشک در نوسان است (National Report of Islamic

.Republic of Iran,2006)

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 5700 تومان در 11 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد