مقاله برنامه ریزی و مدیریت منابع آب در ایران

word قابل ویرایش
12 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
ایران با داشتن متوسط بارندگی سالیانه ٢۵٠ میلی متر یکی از کشورهای خشک و نیمه خشک جهان است . رشـد جمعیت کشور به تدریج به نقطه ای می رسد که منابع آب موجود برای مصارف اساسی در بخش های کشاورزی، صنعتی و شهری ناکافی باشد. همانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه ، ایران با مسائل اجتماعی – اقتصادی غیـر قابـل اجتنـاب افزایش جمعیت ومحدودیت منابع آب موجود مواجه است .
در طول ٣٠ سال گذشته ایران با نرخ رشد بالای جمعیت مواجه بوده و پیش بینی می شود کـه تـا سـال ١۴٠٠ جمعیـت کشور در حدود ٩٠ میلیون نفر بشود. با توجه به شرایط ویژه اجتمـاعی – اقتصـادی کشـور ناشـی از افـزایش جمعیـت و شهرنشینی و نیز نغییر جهانی اقلیم لازم است که مسئله جدی کمبود آب مورد بررسی دقیق قرار گیرد. راه حل این مشکل نه تنها به کنترل رشد جمعیت بلکه به توازن عرضه و تقاضای آب بستگی دارد.
در این مقاله ، علاوه بر تحلیل جمعیت فعلی و آتی کشور تخمینی از نیازهای آبی کشور و مصرف آب درمقایسه با منطقه خاورمیانه و جهان ارائه می شود. همچنین سیاست هایی برای پایداری منابع آب مطرح می شوند کـه بـه عنـوان پیشنهادهایی برای برنامه ریزی ها و سیاست های بلند مدت مدیریت منابع آب می توانند تلقی شوند.
کلید واژه ها: مدیریت منابع آب ، مدیریت پایدار، برنامه ریزی منابع آب ، توسعه منابع آب .
مقدمه
تامین آب و غذا اساسی ترین نیاز بشر در سرتاسر جهان است و برآورد این نیازهـا بایـد بـا بهبـود اسـتاندارهای زنـدگی و حفاظت محیط زیست صورت گیرد. علاوه بر افزایش جمعیت ، آلودگی منابع آبهای سطحی و زیر زمینی موجب محدود شدن منابع آبی موجود میگردد. مسلما کنترل رشد جمعیت و استفاده منطقی از منابع آب بهترین راه حل برای پایداری این منابع می باشـد. لـذا مدیریت آب یکی از بزرگترین چالش های بشر در قرن ٢١ و شرط بقاء جوامع بشری به شمار می آید. این مقاله بـه مسـائل مـدیریت منابع آب در ایران پرداخته و راه حل های عملی چندی را به منظور نیل به پایداری منابع آب پیشنهاد می نماید.
چشم انداز کشور
جغرافیا
داشتن موقعیت جغرافیایی ویژه و مجاور بودن با دریاهای وسیع و مناطق قاره ای اثرهـای قابـل ملاحظـه ای بـر روی آب و هوای کشور دارد. بعلاوه ، تغییرات توپوگرافی توام با بادهای ناحیه ای تفاوت های اقلیمی را در مقیاس وسیعی موجب مـیگـردد. در تعاقب این شرایط ، ایران بعضی از بیشترین دماها را در تابستان (۴٨ درجه سانتی گراد) در مقایسه با نقاط دیگر جهان وکمترین دماهـا را در زمستان (٣٠- درجه سانتی گراد) دارد. با اینکه ایران در شمال غرب توسط کوهها احاطه شـده اسـت دارای گسـتره وسـیعی از کویر در ناحیه مرکزی است . با وجود اینکه در سواحل دریای خزر شرایط معتدل تری بـه لحـاظ آب و هـوایی حـاکم اسـت ، ایـران اساسا دارای آب و هوای گرم و خشک است . در مناطق خشک و نیمه خشـک ، کمبـود آب مهمتـرین عامـل محـدود کننـده بـرای تولیدات گیاهی است .
جمعیت
ایران با داشتن جمعیتی حدود ٧٠ میلیون نفر یکی از سه کشور پر جمعیت خاورمیانه (همـراه بـا ترکیـه ومصـر) مـی باشـد. ایران در چند دهه گذشته با نرخ بالای رشد جمعیت مواجه بـوده اسـت بطوریکـه جمعیـت کشـور در دوره زمـانی ١٣٧۵-١٣۴۵ در حدود ۵/۲ برابر افزایش یافته است . در دوره زمانی ١٣۶۵-١٣۵۵ جمعیت کشور بالاترین رشد را با نرخ ۹۱/۳% داشته اسـت . ایـن در حالی است که نرخ رشد در دوره زمانی ١٣٧۵-١٣٧٠ برابر با ۴۷/۱% و پایین ترین مقدار در ۵٠ سال گذشته بوده است .
بر اساس نرخ باروری در کشور، رشد جمعیت در آینده پیش بینی شده است . بر ایـن اسـاس تخمـین رشـد جمعیـت بـازاء نـرخ هـای مختلف باروری به صورت جدول ١نشان داده می شود:
جدول ١-تخمین رشد جمعیت ایران
در حال حاضر حدود ۴٠% جمعیت کشور در مناطق روستایی ساکن هستند. نظر به اینکه ظرفیت اشتغال و درآمد در مناطق روستایی کشور نسبت به مناطق شهری محدود است ، جمعیت این مناطق در آینده به طور ملاحظه ای افزایش نخواهد یافت . پیش بینی می شود که جمعیت مناطق روستایی به حداکثر ٣٠ میلیون نفر برای سالهای بعد از ١۴٠٠ برسـد. بـا ایـن فـرض ، تغییـرات جمعیـت شـهری و روستایی و توزیع جمعیت در آینده به صورت جدول ٢تخمین زده می شود.
جدول ٢-جمعیت شهری و روستایی ایران
اقتصاد
علیرغم محدودیت های منابع آب و زمین های کشاورزی، ایران دارای منابع طبیعی ومعدنی قابل ملاحظـه ای اسـت . ایـران دارای ١۵% ذخایر گازی جهان است . بنا به گزارش بانک جهانی، تولید ناخالص ملـی ایـران در سـال ٢٠٠٠ مـیلادی در حـدود ١٠٠ میلیارد دلار آمریکا بوده و نرخ رشد آن ۵/۲% برآورد گردیده است . کماکان اقتصاد کشـاورزی و روسـتایی یـک فعالیـت مهـم در کشور است . پروژه های متعددی در بخش های آب وکشاورزی کشور مد نظر هستند که وابستگی جدی به مدیریت آب دارند .
وضعیت منابع آب در ایران
موجودیت آب
ایران با داشتن متوسط بارندگی سالیانه حدود ٢۵٠ ملیی متر یک کشور خشک و نیمه خشک بـوده و بجـز در منـاطق بسـیار محـدود امکان کمی برای زراعت دیم وجود دارد. بدلیل موقعیت جغرافیایی کشور انتقال و استفاده از آب مسئله اساسی ایرانیان بوده اسـت .
اگرچه بیشتر بخش های کشور مناطق خشک و نیمه خشک هستند ولی خوشبختانه جنبه های مثبت متعددی نیز وجود دارد.
در حدود ۴٠ درصد جمعیت جهان در مناطقی زندگی می کنند که حوضه های آبریز آنها بین دو یا چنـد کشـور مشـترک هستند. همچنین کشورهای متعدد دیگری نیز وجود دارند که درصدی از منابع آب آنها در خارج از مرزهای آنها قرار دارد. بررسی بر روی منابع آب مشترک در جهان نشان میدهد که بسیاری از کشورها با مسئله آبهای مشترک مواجه هستند. محدودیت منابع آب از یک طرف و مصرف فزاینده آب و نیز توسعه استحصال این آبها از طرف دیگر مسئله آبهـای مشـترک را بـه عنـوان یـک عامـل ایجاد بحران ومناقشه بین کشورها در مناطق مختلف جهان در آورده است .
خوشبختانه مروری بر درجه وابستگی به آبهای مشترک درمنطقه خاورمیانه و مقایسه آن با وضعیت ایران نشان میدهد که ایران حداقل وابستگی به آبهای مشترک را در سطح ملی دارد. این وابستگی در حدود ٨ تا ١٠ درصد منـابع آب رودخانـه ای اسـت که از خارج از مرزهای کشور سرچشمه می گیرد. لیکن ، در سطح محلی درصد وابستگی به آبهای مشترک قابل ملاحظه است . زیرا که در چندین منطقه از کشور بعضی از قسمت های حوضه آبریز در کشورهای همسایه قرار دارند که در شرایط معین ممکـن اسـت منجر به بروز اختلاف جدی در مسئله مالکیت آب شود.
اگرچه در قسمتی از کشور (واقع در منطقه ساحلی دریای خزر) مقدار بارش نسبتا بالاست ولی این منطقه محدود بـوده و فقط بخشی از کشور را تشکیل میدهد. نسبت بارش به تبخیر از سطح تشتک در این منطقه از یک بزرگتر بوده و ممکن است به سه نیز برسد. در صورتیکه در سایر قسمت های کشور، برای مثال در مناطق جنـوبی و مرکـزی کشـور ایـن نسـبت حتـی از یـک هشـتم کوچکتر است . برای مثال مقادیر حداکثر و حداقل تبخیر از سطح تشتک در سال ١٣٧٧ به مقدار ۴۵٣٣ و۳/۹۱۹ میلی متر بـه ترتیـب برای حوضه های هامون و دریای خرز تعلق دارند. در همین سال مقادیر حداکثر و حداقل بـارش معـادل ۴/۱۲۶۸ و۴٨ میلـی متـر بـه ترتیب به حوضه دریای خزر و حوضه مرکزی تعلق داشته اند .
موجودیت آب در ایران در مقایسه با خاورمیانه وجهان در جدول ٣ ارائه شده اسـت . منطقـه خاورمیانـه شـامل ١۶ کشـور اردن ، امارات متحده عربی، ایران ، بحرین ، ترکیه ، سوریه ، عراق ، عربستان سعودی، عمان ، فلسطین ، قبرس ، قطر، کویت ، لبنان و یمن میباشد.مقدار تامین سرانه آب در ایران در سال ١۴٠۴ (٢٠٢۵ میلادی ) به مقدار ٧۶٧ متر مکعب در سال پـیش بینـی شـده اسـت کـه معادل ٨٠ درصد مقدار سرانه در خاورمیانه و ١۴ درصد آن در جهان می باشد.جنبه مهم ارقام مندرج در جدول ٣ سرعت قابل توجه کاهش موجودیت سرانه آب در کل مناطق جهان است . در یک دوره زمانی ٧۵ ساله موجودیت سرانه آب مثلا در ایـران بـه مقـدار تقریبی ٨٢ درصد کاهش یافته است به طوریکه مقـدار آن از ۴٢٨١ متـر مکعـب در سـال ١٩۵٠ بـه ٧۶٧ متـر مکعـب در سـال ٢٠٢۵ کاهش یافته و این امر ناشی از افزایش جمعیت است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 12 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد