مقاله نقش گردشگری در توسعه پایدار روستایی

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
گردشگری روستایی، به عنوان یک فعالیت تفریحی- اجتماعی، ابتدا بیشتر به منظور رفع محدودیت های ناشی از اقتصاد مبتنی بر کشاورزی تاکید داشت اما نتایج بد کارکردی آن ، باعث ظهور رویکرد جدیدی با عنوان «گردشگری پایدار» شد که مفاهیم اولیه آن ، اولین بار در سال ١٩٨٠ بیان شد. در این دیدگاه ، توسعه گردشگری با استفاده از منابع موجود، به گونه ای است که ضمن پاسخ دادن به نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و انتظارات گردشگری، میتواند وحدت و یکپارچگی، یهویت فرهنگی، حفظ محیط زیست ، تعادل اقتصادی و رفاه مردم محلی را تامین نماید. گردشگری روستایی نیز به عنوان یکی از منابع تسهیل کننده توسعه پایدار و هم به عنوان یکی از بخش های اصلی اقتصاد جامعه ، مورد توجه اساسی قرار گرفته است . صنعت نوپای گردشگری در ایران و به تبع آن گردشگری روستایی به رغم رشدی که بعد از انقلاب اسلامی داشته هنوز در مسند صنعتی درآمدزا، کم هزینه ، با آلودگی کم و کارآ قرار نگرفته است . بعلاوه رویکرد اجتماعی-اقتصادی به توسعه پایدار روستایی میطلبد که به دیگر فعالیت های جوامع روستایی مانند صنایع روستایی، صنایع تکمیلی، فرآوری محصولات کشاورزی و گردشگری روستایی توجه بیشتری شود. مقاله حاضر به شیوه مروری و استفاده از اسناد و منابع مکتوب به بررسی نقش گردشگری در توسعه پایدار روستایی میپردازد.
واژه کلیدی: گردشگری روستایی، گردشگری پایدار، توسعه ، توسعه پایدار
مقدمه
گردشگری روستایی، به عنوان یک فعالیت تفریحی- اجتماعی، در نیمه دوم قرن هجدهم در انگلستان و اروپا ظاهر و از سال ١٩۴۵، با توسعه حمل و نقل ، رشد سریع تقاضا برای آن آغاز شد( شارپلی و همکاران ، ١٣٨٠). گردشگری روستایی، ابتدا بیشتر به منظور رفع محدودیت های ناشی از اقتصاد مبتنی بر کشاورزی تاکید داشت اما نتایج بد کارکردی آن ، باعث ظهور رویکرد جدیدی با عنوان «گردشگری پایدار» شد که مفاهیم اولیه آن ، اولین بار در سال ١٩٨٠ بیان شد( بخشی زاده ،١٣٨٧). در این دیدگاه ، توسعه گردشگری با استفاده از منابع موجود، به گونه ای است که ضمن پاسخ دادن به نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و انتظارات گردشگری، بتواند وحدت و یکپارچگی، یهویت فرهنگی، حفظ محیط زیست ، تعادل اقتصادی و رفاه مردم محلی را تامین نماید( الوانی،١٣٧٢ ). در ایران نیز، گردشگری از دهه دوم قرن حاضر، به طور رسمی شکل گرفت و وارد برنامه های عمرانی گردید( فیروز آبادی و قاسمی، ١٣٨٩). صنعت نوپای گردشگری در ایران و به تبع آن گردشگری روستایی به رغم رشدی که بعد از انقلاب اسلامی داشته هنوز درمسند صنعتی درآمدزا، کم هزینه ، با آلودگی کم و کارآ قرار نگرفته است . بعلاوه رویکرد اجتماعی-اقتصادی به توسعه پایدار روستایی میطلبد که به دیگر فعالیت های جوامع روستایی مانند صنایع روستایی، صنایع تکمیلی، فرآوری محصولات کشاورزی و گردشگری روستایی توجه بیشتری شود. تنوع بخشی به اقتصاد روستایی و تعیین راهبردی جایگزین مانند گردشگری، فرصت های شغلی متعددی در سکونتگاه های روستایی ایجاد میکند. امری که با کشیده شدن سرمایه و جمعیت به روستاها از طریق توسعه گردشگری روستایی محقق خواهد شد( مجله دهکده ، ١٣٨٨). هدف مقاله حاضر نیز، با توجه به تاکید روزافزون بر توسعه گردشگری در ایران ، به بررسی ظرفیت های گردشگری در توسعه پایدار نواحی روستایی میپردازد.
گردشگری روستایی
از آن جا که گردشگری روستایی میتواند به مثابه فعالیت فراگیر جهانی و دیگر به عنوان تاکید بر توسعه سیاست های منطقه ای و محلی شناخته شود، بر این اساس تعریفی عام و حاصل از اجماع حوزه اندیشیدگی از گردشگری روستایی وجود ندارد ( آپرنن ، ١٩٩۶). واژه گردشگری روستایی مدت زیادی نیست که در دنیا مرسوم شده ، اما با توجه به اینکه باعث رشد اقتصادی و ایجاد تنوع فعالیتی ، اشتغالزایی و افزایش درآمد برای ساکنان روستایی میشود، از سوی جامعه بین المللی در سیاست های توسعه محلی و منطقه ای بر این امر بسیار تاکید شده است ( مطیعی لنگرودی و نصرتی، ١٣٩٠). پتانسیل های ، گردشگری در هر روستا بیش از هرچیز به سرمایه های جغرافیایی، کیفیت مناظر طبیعی و آثار تاریخی و فرهنگی بستگی دارد گردشگری روستایی میتواند راهبردی برای توسعۀ همه جانبۀ دولت از نظر اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی باشد( مهدوی و همکاران ،١٣٨٧).کنفرانس جهانی گردشگری روستایی، (کنفرانس توریسم روستایی، ٢٠٠۶ ) گردشگری روستایی را شامل انواع گردشگری با برخورداری از تسهیلات و خدمات رفاهی در نواحی روستایی میداند که امکان بهره مندی از منابع طبیعی و جاذبه های طبیعت را همراه با شرکت در زندگی روستایی (کار در مزرعه و کشاورزی) فراهم میآورد. علاوه بر این باید پذیرفت که ویژگیهای متمایزی مانند فعالیت ها و موقعیت روستایی، گردشگری روستایی را از دیگر اشکال گردشگری جدا میکند، در عین حالی که تعریف و شاخصه های فراگیری که مورد قبول همگان باشد، وجود ندارد (شارپلی، ١٩٩٧). چنانکه این گردشگری که مکان آن در حومه شهر باشد را نیز توریسم روستایی می داند. آنتونی دونت گردشگری روستایی را رهایی از زندگی کسالت بار شهری برای بهره گیری از مواهب طبیعی و برخورداری از جاذبه های طبیعی (جنگل ها، مراتع ، رودخانه ها) میداند که در محیط روستایی با ارایه تسهیلات رفاهی و خدماتی (خوراک، اقامتگاه و فعالیت های ( تفریحی/ ورزشی ) همراه میشود (دانن ، ١٩٩٩). بر این اساس ، گردشگری روستایی، گردشگری زراعی و کشاورزی را نیز در بر میگیرد و حوزه ای از ارایه خدمات و تسهیلات خدماتی مانند اسکان ، پذیرایی، امکانات و وسایل سرگرمی، برپایی جشن ها و مراسم محلی روستایی، تولید و فروش صنایع دستی روستایی و محصولات کشاورزی را نیز در بردارد (شریف زاده و مراد نژاد، ١٣٨١). کمیسیون جامعه اروپایی( ١٩٨۶ ) نیز توریسم روستایی را تنها شامل گردشگری کشاورزی نمیداند، بلکه گستره فراگیری از فعالیت های گردشگری در مناطق روستایی را فرا میگیرد. همچنین “گروه مردمی گردشگری آمریکا” نیز گردشگری روستایی را هر آن چیزی میداند که گردشگران را به نواحی پیرامون مادر شهرهای اصلی فرا بخواند (دات ، ١٩٩۵). از آن جا که اصطلاح توریسم روستایی حوزه هایی مانند گردشگری حومه ، گردشگری کشاورزی و گردشگری فرهنگی را نیز در بر میگیرد با مفاهیمی مانند بوم زیست ها، توریسم سبز و توریسم طبیعت و یا طبیعت گردی نیز ارتباط معنایی نزدیکی پیدا میکند. فعالیت های تفریحی گردشگری روستایی شامل کمپ روستایی، اقامت در منازل روستایی، گشت و گذار درمناطق حیات وحش ، بازاریابی صنایع دستی روستایی، جشنواره های فرهنگی، ورزش های ماجرا جویی، بازدید اماکن تاریخی و باستانی نزدیک مناطق روستایی، جشنواره های موسیقی و آواز محلی و هرگونه فعالیت تفریحی معطوف به نواحی روستایی میشود(نوود، ٢٠٠١).
انواع گردشگری روستایی
از آن جا که نواحی روستایی را دارای توانمندی بالقوه و قابلیتهای طبیعی برای توسعه گردشگری میدانند، میتوان انواع گوناگونی از گردشگری روستایی را بر شمرد که با توجه به اهداف گردشگری و بر اساس شرایط فرهنگی، اقلیمی و اقتصادی نواحی روستایی شکل میگیرد.
١) گردشگری طبیعی / روستایی: این نوع گردشگری روستایی، در تعامل با جاذبه های طبیعی / اکولوژیکی شکل می گیرد.
٢) گردشگری فرهنگی / روستایی: گردشگری فرهنگی در ارتباط با فرهنگ ، تاریخ و مواریث فرهنگی و باستانی اقوام روستایی در نظر گرفته میشود.
٣) گردشگری دهکده ای: در این نوع گردشگری، گردشگران با اقامت در دهکده های روستایی و شرکت در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی روستا، از امکان تجربه زندگی در دهکده های روستایی برخوردار میشوند و با مشارکت در فعالیت های روستاییان به تجربه زندگی روستایی در دوره ای مشخص میپردازند.
۴) گردشگری کشاورزی: این نوع گردشگری را فرایندی برای ترویج کشاورزی در روستا و تبیین جایگاه کشاورزی در اذهان گردشگران و بهبود محصولات کشاورزی در روستا میدانند، چنانکه گردشگران با شرکت در فعالیت های سنتی کشاورزی روستایی، بدون ایجاد پیامدهای منفی در اکوسیستم مناطق میزبان ، از امکان مشارکت در فعالیت ها کشاورزی روستایی برخوردار میشوند. شارپلی، گردشگری کشاورزی را در ارتباط مستقیم با محیط زیست زراعی محصولات کشاورزی و اقامت در کشتگاه های روستایی میداند، در عین حال که از آن اغلب برای توصیف فعالیت های گردشگری در نواحی روستایی به طور عام استفاده میکند.
۵) گردشگری مزرعه : در این نوع گردشگری، اقامتگاه و سکونتگاهی در مزارع روستایی برای گردشگران در نظر گرفته می شود، چنانکه با اقامت در مزرعه ها علاوه بر شرکت در فعالیت های اقتصادی و کشاورزی مربوط به مزرعه ، میتوانند از تمامی جاذبه های طبیعی و فعالیت های تفریحی در مناطق روستایی، برخوردار شوند.
۶) گردشگری سبز: با وجود تداخل معنایی اصطلاح گردشگری سبز با گردشگری روستایی، نوعی از گردشگری در مناطق سر سبز را گردشگری سبز میدانند که از رویکرد توسعه پایدار در صنعت توریسم روستایی به وجود میآید. از آنجا که گردشگری سبز، بهترین رویکرد برای توسعه ارتباط همزیستی بین محیط زیست طبیعی و اجتماعی برآورد میشود، تحت عنوان نام هایی مانند گردشگری مسئول ، گردشگری انعطاف پذیر و گردشگری سودمند قرار میگیرد که با توجه به اثرات زیانباری که برخی ازگردشگران در نواحی روستایی ایجاد میکنند، کارآمدترین و بهینه ترین رویکرد گردشگری طبیعت – گرای روستایی را شامل می شود( پور جعفر و همکاران ، ١٣٩١).
توسعه
توسعه به معنای کوشش آگاهانه ، نهادی و برنامه ریزی شده برای نیل به پیشرفت اجتماعی و اقتصادی را میتوان پدیده نوظهور درقرن بیستم دانست که از سال ١٩١٧ میلادی از اتحاد جماهیر شوروی سابق آغاز شد. در آغاز، نگرش توسعه ای بیشتر بر محور اقتصاد بوده اما « بعد از دهۀ ١٩۶٠ تغییرات مهمی در بینش و نظریه های موجود در رابطه با محیط زیست شکل گرفت ، به طوری که نظریات جدید به وجود آمدند و مردم هم لزوم نگهداری و حفاظت از محیط زیست را دریافتند » توسعه ای بیشتر بر محور اقتصاد بوده اما به این ترتیب « از دهۀ ١٩٧٠ به بعد نگرش ساختاری به مفهوم توسعه ، پویایی، تداوم و پایداری آن با توجه به ابعاد فضایی – مکانی مد نظر قرار گرفت و توسعه به مثابه ابزاری برای تعادل و آشتی میان نظام اکولوژیکی با نظام اقتصادی-اجتماعی شد» (رکن الدین افتخاری و آقایاری هیر،١٣٨۶). « توسعه »را میتوان تکامل سطح زندگی و رسیدن به شرایط آرمانی در حوزه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانست که تحقق مفاهیم آزادی، عدالت ، پویایی اجتماعی، توسعه انسانی و رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را به همراه میآورد . همچنین توسعه را کشف روش های دستیابی به حرکتی تکاملی به شمار میآورند که پدیده های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را متعادل و متوازن میسازد و شرایطی نوین را برای پویایی اجتماعی، اقتصادی و تحقق عدالت اجتماعی فراهم میکند( زاهدی اصل ،١٣٨١). بر این اساس هدف اساسی توسعه را بهره رساندن به انسان میدانند که بهبود کیفیت زندگی را در بر میگیرد و در قالب افزایش درآمد و گسترش اشتغال و رفاه عمومی امکان بروز می یابد( گریفین و مک کنلی، ١٣٧۵).
توسعه پایدار و توسعه پایدار روستایی
مفهوم «پایداری» متقاضی موازنه دقیق بین نیازهای اجباری امروز و نیازهای فردا بین انگیزه های خصوصی و اقدامات عمومی در تنگنای حرص و ترحم اجتماعی افراد و همدردی اجتماعی میباشد «مدلهای پایداری » نیز نیاز به تغییر ساختار اساسی در سرمایه گذاری انسانی و بهره گیری از فناوری پاک زیست محیطی و تجهیز منابع انسانی دارد، بدان گونه که در چارچوب اخلاق جدید جهانی قابل دسترسی می نماید که بر همبستگی درون ملیتی و جهانی تاکید میورزد. همبستگی بین المللی از این جهت ضروری است که نظام اقتصاد جهانی باید مانع آن شود که سالانه پانصد میلیارد دلار بر روی ملت های فقیر بسته شود زیرا کشورهای در حال توسعه مواجه با تهدیدها و نابرابری فرصت برای بهره گیری از تجارب نیروی انسانی و سرمایه میباشند، در حالی که کشورهای توسعه یافته تنها % ٣۵ از تولید ناخالص ملی خود را به جای آن پانصد میلیارد دلار پرداخت میکنند.« توسعه پایدار» را نیز مفهومی میدانند که در آن تامین مستمر نیازها و رضایت مندی افراد همراه با افزایش کیفیت زندگی انسان را مدنظر قرار میدهد( جنیفر.آ، ١٣٧٨). مفهوم توسعه پایدار را میتوان به استمرار بخشی در رویکرد مفاهیم توسعه ای دانست که در چارچوب منابع مالی، طبیعی و انسانی سعی دارد تا ضمن گسترش بهبود سطح اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، توسعه پایدار انسانی را نیز ممکن میگرداند . بهبود در سطوح اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی همگام با التفات به حقوق آیندگان و عدالت اجتماعی برای باشندگان ، هدف توسعه پایدار به حساب میآید. مصطفی تولبا در کتاب « توسعه پایدار: معیارها و فرصت ها» چنین مینویسد:
«در مفهوم عام ، توسعه پایدار میبایستی به کمک مردم فقیر بپردازد، زیرا ایشان بدون اراده و بیش از دیگران ، به تخریب محیط زیست میپردازند .توسعه نبایستی کیفیت محیط زیست را پایین بیاورد و نباید بهره وری را در طول یک دوره طولانی کاهش دهد. همچنین توسعه می بایستی مسایل مهمی چون کنترل بهداشت ، فناوری مناسب ، خوداتکایی غذایی، تامین آب سالم و پناهگاه زیستی همراه با ابتکارات انسانی را نیز مورد توجه قرار دهد که بر افزایش رفاه اجتماعی تاکید خاص میورزد(پور جعفر و همکاران ، ١٣٩١).
گردشگری روستایی به عنوان راهبردی برای توسعه روستایی
رویکرد راهبردی در گردشگری روستایی را میتوان رهیافتی برای ایجاد فعالیت های مکمل و تحول در میزان و نوع اشتغال در نواحی روستایی دانست که با توجه به تخریب روستاها و افول کشاورزی، میتواند در چارچوب بهره گیری از منابع طبیعی و انسانی موجود در روستا، امکان افزایش درآمد و رفاه اجتماعی بیشتر ساکنان روستایی را از طریق بهبود کیفیت زیر ساخت ها و تعادل در عرضه تسهیلات و خدمات در سطوح منطقه ای فراهم کند .در این میان ، گردشگری روستایی این امکان را نیز فراهم میکند که کشاورزی و تولید صنایع دستی روستایی نیز بهبود یابد، چنانکه رویکرد گردشگری کشاورزی، گردشگری مزرعه و گردشگری سبز نیز بر بهبود دهی و افزایش علاقه به تولید محصولات کشاورزی و صنایع دستی محلی، استوار میشود. در هر حال ، در نگاه راهبردی با شناخت توانمندی مناطق روستایی از طریق دو رویکرد به تبیین جایگاه گردشگری روستایی در توسعه نواحی روستایی پرداخته میشود:
الف – توریسم روستایی به مثابه راهبرد توسعه .
ب – توریسم روستایی به مثابه تحول سازی در نواحی کمتر توسعه یافته روستایی( شارپلی، ١٩٩٧).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد