بخشی از مقاله
چکیده:
بیماري یون، که پاراتوبرکلوزیس هم خوانده میشود، یک بیماري مزمن و تحلیل برنده بوده که نشخوارکنندگان را مبتلا میسازد. بیماري ناشی از عفونت رودههاي باریک با باکتري مایکوباکتریوم پاراتوبرکلوزیس میباشد. مسیر اصلی انتقال بیماري، دهانی-مدفوعی بوده است. محل اصلی تکثیر باکتري، بخشهاي انتهایی روده کوچک و روده بزرگ است.
در گوسفند، بیماري با لاغري مفرط آشکار شده و امکان دارد ریزش پوشش خارجی هم دیده شود. اسهال شدید نیست اما مدفوع ممکن است نرم شده باشد و شکل گلولهاي طبیعی خود را از دست بدهد. آزمایش میکروسکوپی با تهیه گستر از مدفوع انجام رنگ آمیزي ذیلنیلسون انجام می شود که انبوهی از باکتريهاي اسید فست در سلولهاي اپیتلیال قابل تشخیص هستند.
در گوسفند در بررسی هیستوپاتولوژیک، دو شکل متفاوت از بیماري تعریف میشود. یکی نوع از آن tuberculoid بوده که با پاسخ قوي ایمنی با واسطه سلولی همراه است. در گوسفند یافتههاي کالبدگشایی اغلب اندك است. با این وجود علائم بالینی در طی دوران زندگی حیوان، شدید است. لاغري مفرط و ادم زیر جلدي مشاهده میشود. دیواره روده ممکن است ضخیم باشد، هرچند وجود چینهاي مخاطی، یک یافته معمول نیست.
در این مورد ابتدا از مدفوع دام جهت انجام رنگآمیزي ذیل نلسون و مشاهده مایکوباکتریومها، گسترش تهیه شد. نمونه خون هم جهت بررسیهاي شمارش افتراقی و CBC اخذ شد. سپس بر اساس الگوي اپیدمیولوژیک بیمار که حین مصاحبه از دامدار بدست آمده بود، ظن به سمت یون تقویت گشت. به همین جهت مورد مشکوك به بخش کالبدگشاي دانشکده جهت بررسیهاي دقیقتر و تایید یا رد تشخیص یون ارجاع داده شد. قابل ذکر است که نتیجه رنگ آمیزي ذیل نلسون گسترش اخذ شده از مدفوع منفی بوده CBC اخذشده از حیوان هم کاملا طبیعی بود.
مقدمه:
بیماري یون، که پاراتوبرکلوزیس هم خوانده میشود، یک بیماري مزمن و تحلیل برنده بوده که نشخوارکنندگان را مبتلا میسازد. بیماري ناشی از عفونت رودههاي باریک با باکتري M. paratuberculosis میباشد، با این حال برخی محققین بدلیل قرابتهاي ژنتیکی بین باکتري M. paratuberculosis و M. avium، از نام Mycobacterium avium تحتگونه - MAP - paratuberculosis، استفاده می کنند.[3]
دو سویه از MAP، وجود دارد. سویه C که مربوط به گاو و سویه S که مربوط به گوسفند است.[2] بیماري یون در گوسفند میتواند ناشی از سویه هاي متفاوتی باشد که در بز و گوزن هم عفونت را ایجاد کند. همچنین ایجاد عفونت در گاو توسط سویه گوسفندي هم گزارش شده است - . - 9 گوسفند به راحتی با عفونت تجربی آلوده شده و مقادیر زیادي میکروارگانیسم دفع میکند. البته در برخی موارد گوسفندان مبتلا به طور خودبهخودي بهبود یافتهاند.
مسیر اصلی انتقال بیماري، دهانی-مدفوعی بوده و انتقال عفونت در حین آبستنی به جنین نیز، رخ میدهد. همچنین عفونت بلافاصله بعد از تولد نیز قابلیت انتقال دارد. این بیماري دوره کمون طولانی دارد. عامل بیماري، از دستگاه تناسلی جدا شده و منی گاوهاي نر مبتلا، آلوده به عامل بیماري است که البته این امر به ندرت به وقوع میپیوندد..[3] فاکتورهایی که روي حساسیت حیوان به عفونت تاثیر گذارندشامل، سن حیوان، مقدار دز عامل عفونت، سطح آهن رژیم غذایی، استرس و عوامل سرکوب کننده ایمنی همانند bovine virus diarrhea virus می باشد.[4]
به دنبال ورود عامل بیماري از راه خوراکی به بدن، عامل در لایه مخاطی روده کوچک موضعی شده و گرههاي لنفی ناحیه را درگیر میکند. ندرتا دیده شده است که گرههاي لنفاوي در قسمتهاي دیگر بدن مانند لوزهها و حلق هم درگیر شده است. محل اصلی تکثیر باکتري، بخش هاي انتهایی روده کوچک و روده بزرگ است. عامل بیماري توسط ماکروفاژها خورده میشود. ماکروفاژها به نوبه خود تکثیر پیدا میکنند و به لایه زیرمخاطی نفوذ میکنند که در نتیجه این امر کاهش جذب، اسهال مزمن و سوء جذب خواهیم داشت. کاهش در جذب پروتئین و نشت پروتئین به داخل ژژنوم وجود دارد.
در گاو از دست دادن پروتئین در عضلات موجب لاغري، کاهش پروتئین خون و ادم خواهد شد. در گوسفند افزایش جبرانی تولید پروتئین توسط کبد، منجر به پوشاندن اثرات کاهش پروتئین میشود، مگر اینکه مکانیسم جبرانی ناموفق باشد که در این صورت علائم بالینی نمایان میگردد .[5] در گوسفند، بیماري با لاغري مفرط آشکار شده و امکان دارد ریزش پوشش خارجی هم دیده شود. اسهال شدید نیست اما مدفوع ممکن است نرم شده باشد و شکل گلولهاي طبیعی خود را از دست بدهد. گوسفند مبتلا ممکن است وزن خود را تا چهار ماه آینده از دست بدهد.
بی اشتهایی تا حدي وجود دارد و مدفوع ممکن است ظاهر طبیعی خود را تا مراحل انتهایی حفظ کند اما در مراحل انتهایی، ممکن است مدفوع نرم و خمیري شده باشد. افسردگی و سختی تنفس در بز مشهود است ولی در گوسفند کمتر آشکار میشود.[6] آزمایش میکروسکوپی با تهیه گسترش از مدفوع و انجام رنگ آمیزي ذیل نیلسون انجام می شود که انبوهی از باکتري هاي اسید فست در سلولهاي اپیتلیال قابل تشخیص هستند، که احتملاٌا در طی مراحل اسهال، قابل مشاهدهاند به خصوص زمانی که سلولهاي اپیتلیال در حال جداشدن هستند.[7]
در گوسفند در بررسی هیستوپاتولوژیک، دو شکل متفاوت از بیماري تعریف میشود. یک شکل tuberculoid بوده که با پاسخ قوي ایمنی با واسطه سلولی همراه است که در این شکل، ضایعات با گرانولومهاي کوچک مشخص میشوند. این ضایعات شامل سلولهاي اپیتلوئید بوده که توسط شمار زیادي از لنفوسیتها و مقدار کمی از باسیلهاي عامل یا عدم وجود باسیلها احاطه می شوند. یک شکل دیگر بیماري، lepromatous بوده که شامل یک پاسخ ایمنی خونی قوي است که با تجمع ماکروفاژهایی که محتوي شمار زیادي مایکوباکتریوم هستند، همراه میباشد.[6]
در گوسفند یافتههاي کالبدگشایی اغلب اندك است. با این وجود علائم بالینی در طی دوران زندگی حیوان، شدید است. لاغري مفرط و ادم زیر جلدي مشاهده میشود. در گوسفند ممکن است رنگ زرد پررنگی در دیواره روده و قشر گرههاي لنفاوي وجود داشته باشد. دیواره روده ممکن است ضخیم باشد، هرچند وجود چین هاي مخاطی، یک یافته معمول نیست. عروق لنفاوي سروز اغلب بسیار برجسته هستند. نکروز کازئوز و معدنی شدن عقدههاي لنفاوي یا توبرکلهاي رودهاي ممکن است رخ دهد.[1] باکتریمیا در عفونت با مایکوباکتریوم پاراتوبرکلوزیس رخ میدهد، بنابراین ضایعات گرانولوماتوز گاهی اوقات در ارگان هاي فیلترکننده شبیه به کبد، ریه و طحال تشخیص داده می شود.[8]
تهیه گسترش مدفوع با رنگ آمیزي زیل نیلسون داراي حساسیت و اختصاصیت مورد تردید است. دراین آزمایش باید باکتري اسید فست را تشخیص داد که تشخیص باکتري باسیلوس یون از دیگر ارگانیسم هاي اسید فست که مکررا در مدفوع وجود دارند سخت است. بنابراین لازم است که گسترش چندین بار مورد بررسی قرار گیرد تا بدین ترتیب نتیجه مثبتی حاصل شود.[7]
انبوهی از باکتريهاي اسید فست در سلولهاي اپیتلیال قابل تشخیص هستند که احتملا در طی مراحل اسهال قابل مشاهدهاند به خصوص زمانی که سلولهاي اپیتلیال در حال ریخته شدن هستند. به طور کلی بررسی میکروسکوپی گسترش مدفوع براي تایید حضور انبوه باکتريهاي اسید فست، یک روش غیر قابل اعتماد براي تشخیص عامل بیماري در مدفوع گاو است.[7]
شرح بیمار:
یک گوسفند دو ساله ماده همراه با شکایت دامدار مبنی بر لاغري طولانی مدت، افسردگی و ناتوانی در همراهی گله به بیمارستان دانشکده دامپزشکی دانشگاه شیراز ارجاع داده شد. معاینات اولیه نشان از سلامت دستگاه تنفس، قلب و عروق و عصبی حکایت داشت، با این حال حیوان بسیار لاغر و ضعیف بوده و درجاتی از ریزش پوشش خارجی را نشان داده و به میزان قابل توجهی هم کمخونی را به صورت رنگ پریدگی و بی رنگی صلبیه چشم نشان می داد. بر اساس علائم ضعف و تحلیل برنده دام، ظن دامپزشکان به سمت یون و سایر بیماريهاي تحلیلبرنده جلب شد.
مواد و روشها:
ابتدا از مدفوع دام جهت انجام رنگآمیزي ذیل نلسون و مشاهده مایکوباکتریومها، گسترش تهیه شد. نمونه خون هم جهت بررسیهاي شمارش افتراقی و CBC اخذ شد. سپس بر اساس الگوي اپیدمیولوژیک بیمار که حین مصاحبه از دامدار بدست آمده بود، ظن به سمت یون تقویت شد، چرا که دامدار به طولانی بودن مدت بیماري دام خود اذعان داشته و بیان داشت که دام 6 ماهی به طور پیوسته کاهش وزن دارد و درمانهاي متنوع به کار گرفته شده هم پاسخی نداده است. به همین جهت مورد مشکوك به بخش کالبدگشاي دانشکده جهت بررسیهاي دقیق تر و تایید یا رد تشخیص یون ارجاع داده شد.
بحث و نتیجه گیري:
در بررسیهاي کالبدگشایی لاشه دام، لاغري، افزایش ضخامت قسمتهاي انتهایی رودههاي کوچک و همچنین روده هاي بزرگ، خصوصا دریچه ایلئوسکال مشاهده شد. مشاهده این ویژگیها ظن به یون را بیش از پیش تقویت نمود که با انجام نمونهبرداري از دریچه ایلئوسکال و گرههاي لنفاوي مزانتریک، مکان هاي تجمع سلولهاي اپیتلوئید و لنفوسیت هم در روده و هم در گرههاي لنفاوي مشاهده شد که تمام این نشانهها تاییدکننده بیماري یون و شکل توبرکلوئید این بیماري در این حیوان بوده است. قابل ذکر است که نتیجه رنگآمیزي ذیلنلسون گسترش اخذ شده از مدفوع منفی بوده که خود این می تواند به حساسیت و ویژگی پائین این تست تشخیصی به منظور تشخیص یون، اشاره کرد. نتیجه بررسیهاي افتراقی و CBC اخذشده از حیوان هم کاملا طبیعی بود.
