بخشی از مقاله
مقدمه
خربزه گیاهی یکساله از تیره کدوئیان - Cucurbitaceae - میباشد میوه خوراکی و آبدار این گیاه در اواخر بهار و در طول تابستان فراوانترین و پرمصرفترین میوه کشور ما را در بازار تشکیل می دهد. خربزه نزد مردم ایران بویژه اهالی ساکن حاشیه کویر به علت خواص ویژه از توجه خاصی برخوردار است. از قدیم براي این میوه خواص پزشکی مختلفی قائل بودهاند و از آن به عنوان تحریک کننده پوست و کاهش دهنده فشارخون، دفع سنگ کلیه و مثانه و رسوبات بین مفصلی استفاده می نمایند.
استان خراسان رضوي بدلیل قرار گرفتن در منطقه خشک ونیمه خشک و کمبود نزولات جوي داراي گستره وسیعی از خاکهاي آهکی می باشد که در این خاکها قابلیت جذب عناصر کم مصرف اندك بوده بطوریکه میانگین قابلیت جذب عناصر کم مصرف براي آهن 3/2 وبراي روي 0/53 میلی گرم بر کیلوگرم می باشد که همگی زیر حد بحرانی این عناصر براي تولید مطلوب محصول با کیفیت بالا قرار دارند - ذبیحی و همکاران، . - 1382 لذا مصرف کودهاي حاوي عناصر کم مصرف بویژه روي، آهن و بر می تواند تاثیر مناسبی بر عملکرد کمی و کیفی گیاهان کشت شده در این خاکها داشته باشد.
تحقیقات انجام شده بر روي مصرف این عناصر کم مصرف همگی مؤید افزایش عملکرد در گیاهان زراعی و باغی مختلف بوده است . در گندم - ضیائیان و ملکوتی ، - 1379 در برنج - ولی نژاد و همکاران - 1380 در کلزا - رضائی و همکاران - 1380 در کنجد - عارف و همکاران - 1380 در سیب زمینی - نوري و ملکوتی - 1380 راندها و اوینگ - 1974 - ، اثر محلولپاشی آهن، بر و کلسیم را بر ایجاد هرمافرودیتی در خربزه را بررسی نمودند نتایج آنها نشان داد که کاربرد بور در غلظت 4 قسمت در میلیون و کلسیم در غلظت 20 قسمت در میلیون نسبت هرمافرودیتی و میزان ازت جوانه گل را افزایش داد. لذا با توجه به موارد ذکر گردیده در بالا تحقیق حاضر طراحی و اجرا گردید.
مواد و روشها
به منظور بررسی اثر عناصر کم مصرف آهن،روي وبر بر عملکرد کمی و کیفی دو رقم خربزه - قصري، تاشکندي - طرحی با هشت تیمار کودي شامل 100Kg/ha + NPK = F2; NPK = F1 سولفات آهن; 40Kg/ha + NPK = F3 سولفات روي 15 Kg/ha +NPK = F4اسیدبوریک; 100Kg/ha +NPK = F5 سولفات آهن 40Kg/ha + سولفات روي+ 15Kg/ha اسیدبوریک; 40Kg/ha + NPK = F6 سولفات روي 100Kg/ha +سولفات آهن 15Kg/ha + NPK = F7اسیدبوریک 40Kg/ha + سولفات روي; 15Kg/ha+ NPK = F8اسیدبوریک + 100Kg/ha سولفات آهن بر روي دو رقم خربزه - قصريV1=وتاشکندي - V2= بصورت اسپلیت پلات در قالب بلوکهاي کامل تصادفی در سه تکرارو بمدت 2 سال زراعی در ایستگاه تحقیقات کشاورزي طرق اجرا گردید.در این طرح رقمها در کرتهاي اصلی و تیمارهاي کودي در کرتهاي فرعی قرار گرفتند.
نتایج وبحث
پاسخ ارقام خربزه به تیمارهاي مختلف کودي در سطح 5 درصد معنی دار بود و بیشترین عملکرد از تیمار NPK + B در رقم قصري با 24/23 تن خربزه در هکتار و تیمار Zn + Fe + NPK در رقم تاشکندي با 24/370 تن خربزه در هکتار بدست آمد - جدول. - 1 کمبود آهن و روي در اغلب خاکهاي استان گزارش شده است
با این حال پاسخ گیاهان مختلف و ارقام زراعی به مصرف کودهاي حاوي آهن و روي متفاوت می باشد - . - 5 مصرف سولفات آهن همراه با NPK در این آزمایش عملکرد خربزه رقم تاشکندي را در مقایسه با شاهد - NPK - حدود 2/3 تن در هکتار افزایش داد در حالیکه این اثر در رقم قصري مشاهده نشد، این امر می تواند به اختلاف در کارائی جذب آهن توسط ارقام مختلف مربوط باشد، در مورد گیاهان تک لپه رهاسازي فیتوسایدرفور در بعضی از ارقام از گونههاي زراعی مشخص شده است در حالیکه ارقام دیگر در همان گونه، کارائی نسبتاً کمی در جذب آهن داشته اند،
همچنین پاسخ این دو رقم به روي نیز تا حدي متفاوت بود، بطوریکه در رقم تاشکندي مصرف سولفات روي همراه با NPK حدود 1/4 تن در هکتار عملکرد را افزایش داد، و در همین رقم مصرف توام آهن و روي نیز بیشترین عملکرد را ایجاد نمود، این امر مؤید نیاز بیشتر رقم تاشکندي به کودهاي حاوي آهن و روي می باشددر. مقابل خربزه رقم قصري تنها به مصرف بر پاسخ مثبت نشان دادو تیمار NPK + B توانست عملکرد خربزه را حدود 1/3 تن در هکتارنسبت به شاهد افزایش دهد که این افزایش معنی دار بود.
در رقم قصري پس از این تیمار، تیمار NPK + B + Zn قرار داشت که 23/20 تن در هکتار محصول تولید نمود.بطور کلی اثر خالص تیمارهاي کودي نیز دراین آزمایش در سطح 5 درصد معنی دار بود و تیمار NPK + Fe + Zn بیشترین عملکرد را به میزان 23/05 تن در هکتار خربزه تولید کرد که این تیمار با تیمار شاهد اختلاف معنیداري در سطح 5 درصد داشت اما بین این تیمار و تیمارهاي مصرف NPK + B و NPK + Fe اختلاف معنیداري مشاهده نگردید. تیمار مصرف توام آهن، روي وبر نسبت به شاهد باعث کاهش عملکرد گردید، این کاهش عملکرد اگرچه در حال حاضر بر روي خربزه قابل توجیه نمی باشد اما یکی ازلایلد احتمالی آن ممکن است مربوط به اثرات آنتاگونیستی بین عناصر بر، روي و آهن در خاك، در هنگام جذب توسط گیاه و یا در متابولیسم گیاهی باشد.
جدول -1 اثر تیمارهاي کودي و رقم بر عملکرد خربزه - تن در هکتار - در ترکیب دو ساله
آزمون دانکن در سطح 5 درصد
آنالیز آماري نتایج دو ساله طرح نشان داد که اثر خالص تیمارهاي کودي بر درصدمواد جامد محلول در سطح 5 درصد معنی دار نبود. اما اثر رقم بر درصدمواد جامد محلول معنی دار بود. اثر متقابل رقم و تیمارهاي کودي نیز در سطح 5 درصد معنی دار بود. اثر تیمارهاي کودي و رقم بر وزن اجزاء میوه - وزن پوست، گوشت وبذر میوه بر حسب درصد - و خصوصیات ظاهري آن - اندازه طول و قطر بر حسب سانتیمتر و ضخامت بر حسب میلیمتر - در هیچکدام از سالهاي اجراي آزمایش معنیدار نبود .
