بخشی از مقاله
چکیده
در اندیشهي وحدت وجودي همهي عالم ذات حضرت حق است و سرتاسر هستی یک وجود بیش نیست و همهي عالم مظاهر و جلوههاي تجلی یک حقیقت واحدند. حق داراي یک تجلی ازلی است و آن عبارت است از تجلی ذات الهی در صور جمیع ممکنات که امري معقول است و وجود عینی ندارد.
در یک مقایسهي اجمالی و سیر گذرا در آراء و عقاید اندیشهي وحدت وجودي عارفان مسلمان و به ویژه شاعران عارف مسلک وحدت وجودي در مییابیم که قریب به اتفاق شاعران و عارفان وحدت وجودي در مقام تبیین اندیشههاي وحدتگرایانه، شور و نشاط و شادي و جنبش روحی خاصی از خود نشان دادهاند، یا به عبارت دیگر میتوان گفت هالههاي نورانی در سراسر وجود فکري و معنوي آنان به وضوح مشاهده میشود. در بین شاعران برجستهي عارفمسلک وحدت وجودي میتوان به سنایی، عطار، مولوي، کمال الدین عبدالرزاق، فخرالدین عراقی، حافظ و جامی اشاره کرد.
عرفان وحدت وجودي در صورتی تا اندازهاي معلوم و مفهوم میشود که مباحثی مانند بحث تشبیه و تنزیه، صفات و اسماء حق، اعیان ثابته، رابطه حق با عالم و امثال آنها که در عرفان وي مطرح شده، مورد مطالعه قرار گیرند که آنها همه توضیحات اصل وحدت وجودند. در این مقاله سعی کردهایم ریشههاي تفکرات وحدتوجودي اشعار و نوشتههاي عراقی را جستجو و نشان دهیم.
1-1 مقدمه
فخرالدین ابراهیم ابن بزرگمهر، متخلص به عراقی، در سال 610 هجري قمري در روستاي کمیجان همدان متولد شد و در همدان به تحصیل علوم و ادبیات متداول زمان خود پرداخت و توانست در سالهاي جوانی در مدرسه همدان تدریس کندبعداً. حالش با دیدن جمعی از قلندران که از این شهر میگذشتند، تغییر کرد. از درس و بحث دست کشید و به دنبال ایشان به راه افتاد. صفحات عراق عجم را سیاحت کرد و به هندوستان رفت و در آنجا به خدمت شیخ بهاء الدینزکریا رسید و در حلقهي مریدان او در آمد.
در مورد نام و نسب عراقی میان غالب تذکرهنویسان اختلاف است. به روایت حمداالله مستوفی در کتاب تاریخ گزیده نام او ابراهیم، لقبش فخرالدین و نام پدر و جدش بوذرجمهر این عبدالغفار الجوالقی در همدان است. تولد عراقی بنا به تحقیق سعید نفیسی روستاي کمیجان از نواحی شهر همدان و به سال 610 هجراستي . فخرالّدین عراقی در 8 ذوالقعده 688 ه. ق.، در دمشق درگذشت. - همان: - 74 به روایت جامع دیوان عراقی و مؤلف مقدمهي آن نیز »مولد آن سوخته جمال و آن تشنه وصال، آن یگانه با سلامت و این نشانه تیر ملامت از قریه »کمجان« از نواحی شهر همدان بوده است و آبا و اجداد او جداً و جداً علما و افاضل بودهاند.
وي حافظهايقوي داشت و در خردسالی قرآن را حفظ کرد و از قرار صوتی خوش و بیانی نافذ داشته است. عراقی در سن جوانی زمانی که 17 یا 18 ساله بود به دنبال یک جذبهي عشقی، همدان را ترك میکند به بغداد و شام رفت و از شام به سوي هندوستان روانه شد و در مولتان در خانقاه بهاء الدین زکریا مولتانی موسس سلسلهي سهروردیان مولتان نزول میکند. عراقی 17 سال ملازم زکریا بود و مدتی در مولتان ماندگار میشود و شیخ زکریا دختر خود را به عقد عراقی در میآورد. فخرالدین از دختر مولانا زکریا، پسري پیدا میکند که لقب او را کبیرالدین مینهد.
شیخ فخرالدین عراقی در مولتان سکون و قرار نیافت و به دنبال عشق درونی، به سفر ادامه داد و به آسیاي صغیر یا ترکیه فعلی هجرت کرد، هنگام ورود به آسیاي صغیر در اواخر سال 666 یا در 667، در سن 56 یا 57 سالگی است.. او که با شیوه تفکر وحدت وجود، الفتی دیرینه دارد پس از گردش در اقصاي روم به خدمت صدرالدین قونیوي که در آن زمان شیخ الاسلام و صاحب نفوذ و قدرت بود، میرسد و بدین ترتیب هم از افاضات وي به عنوان بهترین شاگرد و شارح آثار ابن عربی بهرهمند میگردد و هم از محضر او که مجمع بزرگان و صاحبان قدرت و نفوذ چون معینالدین پروانه بود استفاده میکند.
در نهایت عراقیدر سال 683 هجري از روم به مصر و شام عزیمتیابه دلیل خصومت حاکمان وقت، به عبارتی فرار میکند. فخرالدین عراقی به چند جهت مصر را براي اقامت خود انتخاب میکند: اول، وي میخواهد حتی الامکان مابین خود و مغولان فاصله ایجاد کند. دوم، عراقی میخواست پسر معین الدین پروانه را، که در مصر حبس است، نجات دهد. عراقی پس از مدتی اقامت در مصر، قصد سفر به دمشق را میکند و در دمشق اقامت میگزیند. به هر تقدیر عراقی در سال 688 هجري در دمشق بیمار شده و در همانجا رخت از دنیا بر میبندد و این آخرین سفر یکقلندر بسیار سفر و یکآوارهيعشق است.
1-2 آثار و ویژگیهاي سبکی شعر فخرالدین عراقی
آثار شیخ را به دو دسته تقسیم میکنند:
.1 آثار منظوم: دیوان اشعار او که شامل قصاید و ترکیبات و ترجیعات و غزلیات و رباعیات است که قریب به پنج هزار بیت میشود. »شیخ عراقی غزلدر عاشقانه شورانگیز قطعاً یکی از بزرگان زبان فارسی است و بیان بسیار شیرین و روان و طرب انگیز دارد که او را با سرایندگان بزرگ برابر میکند.
