بخشی از مقاله
چكيده
رودخانه کرخه پس از سد تنظیمی حمیدیه،به دو شاخه کرخه وکرخه نور منشعب می شود.شاخه کرخه در محل بخش مرکزی سوسنگرد خود نیز به دو شاخه هوفل و نیسان تقسیم شده که شاخه هوفل از بین دشتهای مزروعی حدفاصل شمال سوسنگرد تا غرب شهر بستان در سطحی بالغ بر30 هزار هکتار گذرنموده است.نوسانات حجم آب ورودی در مقطع هوفل و بهره برداری به شیوه سنتی از آب رودخانه زمینه ساز بروز چالشهای متعدد در مدیریت بهره برداری از این بخش حوزه آبریز شده است.
در این تحقیق ،ابتدا مناسب ترین شاخصهای موثر در بهره برداری ازرودخانه،تعریف شده،سپس از طریق تکمیل پرسشنامه،هریک از شاخصها به صورت زوجی - دوبدو - مورد مقایسه قرار گرفته آنگاه از طریق مدل تصمیم گیریElecter روابط غیر رتبه ای با در نظر گرفتن معیارهای خاص مفهوم مدیریت ریسک در انتخاب گزینه برتر به رتبه بندی انتخاب های فرا رو،می پردازیم.درپایان با استفاده از نرم افزارMaple8.5 وزن تک تک شاخصها را محاسبه نموده و از طریق اوزان بدست آمده،رتبه هریک از شاخصها بدست می آید.
مقدمه
منابع آب سطحی استان خوزستان شامل رودخانه و تالابهای متعدد است. رودخانه های کارون، دز، کرخه و جراحی - شامل مارون واالله - و هندیجان با سطح حوزه ای بیش از195 هزار کیلومتر مربع حدود یک سوم کل روان آب های کشور را جمع آوری می نمایند. آورد سالانه این رودخانه ها به استان در دوره چهل ساله - 1378-1338 - در جدول - 1 - ارائه شده است که بر اساس آن جمع کل دبی ورودی به خوزستان معادل 1004 متر مکعب در ثانیه محاسبه شده است
جدول - 1 - آورد سالانه رودخانه های استان
علیرغم وجود ظرفیتهای فوقالعاده و سهم بسیار بالای مصرف آب در بخش کشاورزی، عملکرد و تولید محصول به ازای هر واحد سطح و میزان آب مصرفی بسیار پایین است که ناشی از فقدان بینش، دانش و مهارت کشاورزان در زمینه مدیریت آب میباشد . بدین ترتیب حفاظت از آب که به معنای بهرهوری بیشتر از هر واحد آب مصرفی است که در جهت پایداری حیات و حفظ امنیت غذایی یک عامل کلیدی به شمار میرود. علاوه بر این، تقاضای فزاینده مصرف آب در جهان از یک سو و محدودیت منابع آب تجدید شدنی از سوی دیگر، بر اهمیت مدیریت منابع آب افزوده است.
نظر به اینکه بخش کشاورزی مصرف کننده عمده آب در تمام دنیا به ویژه در ایران، با توجه به شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک می باشد، میزان آب تخصیصی به آن در کل جهان محدودتر خواهد شد. بر اساس شاخص سازمان ملل و همچنین مؤسسه بینالمللی مدیریت آب ایران در وضعیت بحران شدید آبی قرار دارد. به طوری که مؤسسه مذکور در بررسی 45 کشور جهان پیشبینی کرده است که کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا تا سال 2025 دچار کمبود مطلق آب خواهد شد.
بنابراین افزایش تقاضا در بخش کشاورزی ایجاب می کند که در راستای امنیت غذایی و کاهش بهران کمبود آب، تفکر برنامه ریزی در مدیریت بهینه سازی مصرف آب حاصل شودامروزه در مباحث پایداری منابع طبیعی، موضوعات مرتبط با منابع آب و چالشهایی که در زمینه مدیریت آنها وجود دارد، از اهمیت ویژهای برخوردار است. در بسیاری از نقاط جهان بهرهبرداری زیاد از منابع آب زیرزمینی، پایداری اجتماعی و اکولوژیکی را تهدید مینماید. در کشور ما نیز برداشت از آبهای زیرزمینی در سطح ملی، از حد مجاز گذشته و این برداشت بیرویه خارج از توان تغذیه آبخوانهاست - موسوی، پزشکیراد و چیذری، . - 1388 علاوه بر آن، ایران در یکی از خشکترین مناطق جهان قرار گرفته است و کمبود آب در آن، مهمترین تنگنای توسعه کشاورزی محسوب میشود.
مبانی تصمیم گیری
پژوهش عملیات ، فرایندی برای تصمیم گیری بر مبنای روش علمی است که در آن به مقدار قابل ملاحظه ای از تجزیه وتحلیلهای کمی استفاده می شود.آنچه موضوع اصلی پژوهش عملیات را تشکیل می دهد ، در اصل تصمیم گیری وحل مسئله در مدیریت است. اتخاذ تصمیم نیازمند نوعی تجزیه وتحلیل کمی بوده که بدون توجه به چگونگی کاربرد مدل ومدل سازی انجام پذیر نمی باشد.تصمیم گیری عموما" با پنج گام زیر همراه است:
-1شناسایی و تعریف مسئله
-2تعیین مجموعه ای از راه حلهای قابل جایگزین - گزینه ها -
-3تعیین شاخص یا شاخصهایی که برای ارزشیابی گزینه ها استفاده می شود.
-4ارزشیابی گزینه ها -5انتخاب گزینه
تعیین رتبه هریک از گزینه های موجود در مدیریت بهره برداری از حوزه آبریز کرخه،مسئله اصلی این تحقیق میباشند .در این مقاله، گزینه های موجود بهره برداری ، به عنوان گزینه های انتخابی ما هستند.درمرحله بعدی، شاخصهای مورد نظر در محدوده آبی حوزه بایستی تعریف شده تا براساس انها ،رتبه بندی نهائی گزینه هاحاصل شود.
تعریف روش های MADM
روش های MADM ، در حل مسائل دنیای واقعی بسادگی قابل فهم و استفاده می باشند. این روش ها را می توان در قالب منطق روش ، ضابطه اصلی ، مراحل انجام کار ، نیازمندی های روش ، مواقع مورد استفاده ، مزایا و معایب روش و ابداع کننده آن تعریف نمود .
با توجه به افزایش تعداد روش های علمی تصمیم گیری و اصلاحاتی که با گذشت زمان در روش های قدیمی صورت می گیرد، به منظور بکارگیری روش مناسب با ماهیت مسئله، لازم است که این مدل ها دقیقاً مورد بررسی قرار گرفته و تحلیل مقایسه ای بین آنها انجام شود تا برتری و ضعف آنها در مقابل هم مشخص گردد.
ذکر این نکته ضروری است که، برای استفاده از هر تکنیک تصمیم گیری - که به شکل کمی انتخاب گزینه برتر را از میان گزینه های موجود مورد بررسی قرار می دهد - ، سه مرحله مشخص وجود دارد، این مراحل عبارتند از :
-1 تعیین شاخص های مربوط به مسئله خاص و گزینه هایی که امکان انتخاب شدن را دارند .
-2 تعیین مقدار عددی برای اهمیت نسبی شاخص ها نسبت به یکدیگر و کمی کردن نتایج هر گزینه با توجه به شاخصی که برای انتخاب آن مورد استفاده قرار گرفته است .
-3پردازش داده های کمی به دست آمده، برای مشخص کردن رتبه هر گزینه قابل انتخاب.
برای پیگیری این هدف مسئله ای با مشخصات زیر را مورد بررسی قرار می دهیم :
تعدادگزینه های قابل انتخاب، - - Mدر نظر گرفته شده و به عنوان مثال - AM و... وA2 و - A1 معرفی می شوند.برای این گزینه ها،تعدادی معیار - - N نیز تعریف می گردد.اگر فرضیات مسئله به صورت - CN و ...و C2 و - C1 به عنوان اطلاعات اولیه وجود داشته باشند،میتوان ماتریس تصمیم گیری را تشکیل داد وبا بکار گیری مدل مناسب،به اولویت بندی این گزینه ها پرداخت.
در این شرایط، مسئله اساسی رتبه بندی تمام گزینه های ممکن می باشد. با توجه به ارجحیت هر کدام ازگزینه ها،شرایطی بوجود می آید که تمام معیارهای تصمیم گیری بطور همزمان در فرایند تصمیم گیری دخالت داده شوند.
