بخشی از مقاله
چکیده:
شهرها همواره از دیرباز دبر دارنده فرهنگ و تمدن بوده اند و انسانها و جوامع در داخل شهرها به توسعه فرهنگی دست زده اند و در کنار آن خود نیز توسعه یافته است.امروزه رشد بدون برنامه شهرها از اهم مسائل بوده است طوری که برخی از شهرها به دلیل رشد بی رویه کنترل خود را از دست داده اند و در آن ها نواحی ایجاد گردیده است که خدمات رسانی به آنان انجام نمی شود و همین امر باعث ایجاد بی نظمی در شهرها می شود به همین دلیل در این راستا نیز اقدام به پژوهش در رابطه با کمبود فضاها در داخل شهرها شده است.
در این پژوهش که بعد ازبیان نظریات مختلف در رابطه با کاربری اراضی اقدام به برداشت وضع موجود شهر پیرانشهر از توابع استان آذربایجان غربی می شود و در نهایت با مقایسه آن با استانداردها سرانه پیشنهادی برای شهر پیرانشهر ارائه شده است.
مقدمه:
شهر به عنوان پدیده ای پیچیده و پویاست که در گذر زمان همواره دچار تحولاتی کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی و فرهنگی می شود که چنین تحولات وسیعی متأثر از رشد گسترده جمعیت شهری است که به عنوان یکی ازمهمترین مشکلات به وجود آمده در کشورهای در حال توسعه نمود یافته است. این امر خود باعث رشد و توسعه شتابان و ناهمگون شهرنشینی در این کشورها گردیده است
افزایش جمعیت شهری جهان در قرن حاضر، به ویژه در نیمه دوم آن، آهنگ شتابانی به خود گرفته است. امروزه روند این رشد در کشورهای صنعتی اروپا متعادل شده، ولی در ممالک در حال توسعه هنوزه به صورت پدیده ای گسترده و فراگیر مطرح است. بازتاب این رشد همراه با تغییر الگوهای مصرف زمین، گستردگی بیش از حد سطح فیزیکی شهرهاست
از طرف دیگر شهرها همانند موجودات زنده، همواره از لحاظ کالبد بزرگتر و از لحاظ ساخت پیچیده تر میشوند. به دنبال این رشد فیزیکی شرایط اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی آن ها نیز به تدریج دگرگون می شود
با افزایش جمعیت شهری و هجوم روز افزون روستائیان به شهرها، همه جوانب اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و کالبدی شهر دچار دگرگونی شدیدی شد و شهر از آن حالت ایستا و بدون تغییر به محیطی پویا و سرشار از تناقض تبدیل گردید. تغییرات کالبدی و فضایی شهر هم در بافتهای درونی و هم در کاربریهای اراضی پیرامون شهر از مهمترین پیامدهای شهرنشینی بوده است
در این میان نحوه استفاده از زمین تنوعی از فضاهای جغرافیایی و یا اکوسیستم را خلق میکند که کاربری های زمین شهری و نحوه توسعه آنها در آینده، پیچیده ترین الگوی فضای جغرافیایی را ایجاد کرده اند
با توجه به اینکه شهر منظر تجلی و شکوفایی و تمدن انسان است و بشر رفاه و آسایش را از اوایل متمدن شدن تا به الان در شهر جست و جو می کندو این طلب تاریخی پیامدهایی سودمندو گاه مضر را به دنبال داشته است.از آن می توان به برنامه ریزی و ایجاد یک سیتم ارگانیک برای هدایت و توسعه آتی در شهرها به صورت پایدار نام برد و در کنار آن گاه با مهاجرت های غیر مفید وحتی در بعضی مواقع مضر مهمانان ناخوانده - مهاحرت روستاییان و اسکان غیر رسمی - اشاره کرد. در این راستا توجه کافی به استانداردهای کاربری اراضی و تعویض و تغییر شیوه ی تقسیم اراضی کنونی به یم شیوه ی پایه ای و اساسی و پایدار لازم می باشد و برای آن باید به اندازه ی کافی برنامه ریزی و تلاش کردو تحقیقات و مطالعات پایه ای انجام داد.
پیشینه مطالعات کاربری اراضی شهری
سابقه ی مطالعات کاربری اراضی در سطح جهان چندان طولانی نیست،چنانچه برای اولین بار در سال1826میلادی»فون تونن«با انتشار اثر دولت منزوی در ارتباط با کشاورزی و اقتصاد ملی بر الگوهای کاربری زمین با توجه به قیمت تولیدات کشاورزی تاکید نمود،اما پس از او بود که مطالعات کاربری زمین شهری نیز آغاز شد.سالها پس از فون تانن تلاشهای پراکنده ای در ارتباط با مطالعات کاربری زمین شهری توسط اشخاصی چون رابرت پارک ابنزرد هوارد،کامیلوزیته،واگنر و غیره صورت گرفت ولی از اوایل قرن بیستم به بعد در کشور آمریکا نخستین کوشش جامع در تبیین تئوری کاربری زمین تسط افرادی چون؛هومر هویت،ارنست برگس،رودریک مکنزی،چنسی هریس،ادوارد آلمن،فایری وغیره انجام شد.با نگاهی به روند تکامل تدریجی نظریات این افراد مشخص می شود که هریکدر تکامل مسیر مطالعات کاربری زمین نقش مهمی داشته اند
برنامه ریزی کاربری اراضی
برنامه ریزی کاربری اراضی شهری بعنوان مجموعه ای از فعالیتها هدفمند تعریف شده است که محیط مصنوع را سامان می دهد و در حد مقدورات ، خواسته ها و نیازهای جوامع شهری را در استفاده مناسب از اراضی پاسخگو می شود . این فعالیتها ، در بر گیرنده سیستم هدایتی در خصوص تناسب ها و ظرفیتهای مکانی سازگاری فعالیتهای مختلف جهت استقرار در فضا است
پر واضح است که زمین داخل شهر ها در توسعه آینده شهر و نقش بسزایی دارد و نوع استفاده از آن می تواند ساخت شهر را شکل خاصی ببخشد و نیز صاحبان زمین در استفاده از این زمینها ، منافع خود را مد نظر قرار می دهند ، لذا جهت سامان دادن به این استفاده و جلوگیری از بی نظمی ناشی از سود جویی صاحبان زمین ، برنامه ریزی کاربری اراضی که نوع استفاده از زمین را تعیین کرده و طبقه بندی می کند ، بعنوان ابزاری کارآمد می تواند کنترل ساخت و سازهای شهری را در دست گرفته و جریان توسعه را در جهت های خاصی که منافع عموم شهر را در بر گیرد ، سوق دهد .
طرح کاربری زمین شهری ، یکی از ابزار های مهم برای دستیابی به اهداف کلان اجتماعی ، اقتصادی و کالبدی است که نه تنها اثراتی بسیار بر سرمایه گذاری و تصمیمات عمومی و خصوصی می گذارد ، بلکه نقشی مهم در میزان رشد شهری و کیفیت محیط کالبدی شهر دارد
این طرح » به صورت یک راهنما برای تصمیمات دولتی در زمینه تامین زمین برای پروژه ها یا منظورهای عام است و علاوه بر آن ،توسط بخش خصوصی جهت انتخاب محل مراکز تجاری ، مسکونی و صنعتی به کار می آید و راهنمایی برای تصمیمات مربوطه به ناحیه بندی ، کنترل ترافیک زمین ، نوسازی شهر و تهیه برنامه های عمرانی است.
استفاده صحیح و آماده سازی ، هدف اصلی برنامه ریزی کاربری زمین است . هر چند این برنامه ریزی تاثیرات اجتماعی و اقتصادی نیز به دنبال دارد و هر چند که عوامل اجتماعی و اقتصادی ، پایه اطلاعاتی برنامه ریزی کاربری زمین است لیکن برنامه ریزی کاربری اراضی ، ابتدا به امر به محیط فیزیکی مربوط می شود و به مکانیابی فعالیتهای صنعتی ، مسکونی ، ارتباطی و ... در ارتباط با یکدیگر می پردازد
دیدگاه های نظری کاربری اراضی ونحوه ی ارزیابی آن در خصوص چگونگی کاربری اراضی شهری دیدگاههای متفاوتی مطرح است لیکن در یک جمع بندی کلی می توان آنها را درقالب پنج دیدگاه عمده مطرح کرد که عبارتند از:
الف - نظریه نقش اجتماعی زمین ب - نظریه ی نقش اقتصادی زمین
