بخشی از مقاله
چکیده
کتابخانه ها یکی از مراکز بسیار مهم در زمینه پژوهش و دانش افزایی هستند. کتابخانه ها انواع مختلفی دارند که یکی از آن ها کتابخانه مدرسه ای و آموزشگاهی می باشد. وجود کتابخانه یکی از ضرورت های هر آموزشگاه می باشد. کتابخانه به دلایل مختلفی دارای اهمیت بسیار زیادی در عرصه های علمی، پژوهشی، فرهنگی و تربیتی می باشد. این اهمیت باعث شده است که انتخاب مکانی برای تشکیل کتابخانه در مدرسه از اهمیت ویژه ای برخوردار باشد. برای انتخاب مکان کتابخانه ملاک ها و معیار های زیادی باید مورد توجه قرار گیرد که مهم ترین و اصلی ترین معیار مربوط به قرارگیری آن در معرض دید و دسترس دانش آموزان است.
بعد از انتخاب مکان مناسب برای کتابخانه، تجهیز آن به امکانات کتابخانه ای در دستور کار قرار می گیرد. برای استفاده بهتر و حداکثری دانش آموزان از کتابخانه باید زمان فعالیت آن را به درستی مدیریت کنیم. با وجود همه ی این موارد، کتابخانه ها دارای دشمنانی نیز هستند که انسان ها مهم ترین عامل تخریب کتاب ها و کتابخانه ها هستند.کتابخانه های آموزشگاهی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار هستند به گونه ای که می توان روی آن ها به عنوان یک مرکز علمی پژوهشی قدرتمند سرمایه گذاری کرد و با مدیریت صحیح آینده ای روشن برای دانش آموزان و آینده سازان کشور متصور شد.
مقدمه
قافله تمدن و فرهنگ انسانی در گستره تاریخ پر فراز و نشیب خود حرکت هایی عظیم و شکوهمند را فراهم آورده است. این حرکت با همه عمق و گستردگی، حاصل تلاش ایثارگرانه انسان های اندیشمندی است که خواب و خوراک بر خود حرام کرده، از بسیاری لذت ها چشم پوشیده اند تا توانمندی، خلاقیت و عظمت اندیشه رفیع انسانی و مقام انسانیت را به نمایش بگذارند.
الواح گلین و به جا مانده از دوران های بسیار دور، بیانگر این واقعیت شگفت است که انسان همواره برای گسترش دانایی، شناخت قانونمندی های حاکم بر نظام هستی و به یک سخن تسلط بر خویشتن خویش و به تسخیر در آوردن دنیای ماده و رسیدن به افق های وسیع تر و دورنما های عالی تر تلاشی مستدام و همگانی داشته است.
دنیای امروز، دنیای اکتشافات و پیشرفت سریع علمی است. پیدایش لوازم الکترونیکی سمعی و بصری، انقلابی عمیق در ارتباطات جمعی پدید آورده است، اما با این وصف هنوز کتاب و مطالعه به عنوان تاثیرگذارترین وسیله ترویج علم و فرهنگ مورد توجعه ملل است. کتاب و کتابخانه از وسایل جدایی ناپذیر دنیای علمی امروز است. آن چنان که در جوامع پیشرفته با گسترش فرهنگ مطالعه و ایجاد تسهیلات از حداکثر اوقات مردم برای مطالعه هدفمند استفاده می شود.
طبق آمار های موجود شاخص مطالعه یک انگلیسی به طور متوسط در روز 55 دقیقه و یک فرد ژاپنی به طور متوسط روزانه یک ساعت و نیم است. شاخص مطالعه در جوامع ایرانی در بین اقشار تحصیل کرده به طور متوسط پنج دقیقه در روز است و این عمق فاجعه را برای ما آشکار می کند. برای رسیدن به رشد و شکوفایی علمی، فرهنگی و اقتصادی هیچ راهی به جز گسترش فرهنگ وجود ندارد و ایجاد عادات مطالعه در کودکان و نوجوانان بیش از پیش باید مورد توجه قرار گیرد.
برای ایجاد کتابخانه هایی فعال و پویا در آموزشگاه، بیش از هر چیز به مربیانی کار آزموده که با فعالیت های کتابخانه ای آشنا باشند نیازمند هستیم. از آن جایی که »کتابخانه« از نشانه های بارز بالندگی فرهنگ و تمدن و مایه گسترش دانش ها، قوام آیین ها و استحکام باور ملت هاست لذا تشکیل کتابخانه در آموزشگاه لازم و ضروری است.
کتابخانه
واژه کتابخانه: واژه کتابخانه از دو جزء کتاب+خانه تشکیل شده است و در حقیقت خانه ی کتاب می باشد. در لغت نامه دهخدا آمده است »:جای نگهداری کتاب اعم از آن که اطاق مانند و جای مسقفی باشد یا محلی که در آن کتاب ها را فراهم آورند و با نظم و ترتیب خاصی در قفسه ها بچینند.« - لغت نامه دهخدا - کلمه کتابخانه اولین بار توسط یونانی ها به کار برده شد و مقصود از آن جعبه کتاب بود و در معنای وسیع به محل ذخیره و نگهداری کتاب ها اطلاق می شود.
- سلطانی - 1378 امروز نیز وقتی سخن از کتابخانه به میان می آید معمولا فضایی محدود در ذهن مجسم می شود که در میان آن تعدادی کتاب در چند قفسه و میز و صندلی قرار دارد. معمولا کتابخانه ها از نظر شکل ظاهری و محتویات فیزیکی چندان تفاوتی با یکدیگر ندارند، لیکن آنچه کتابخانه ها را از یکدیگر متمایز می سازد نه به خاطر تفاوت اندازه و اثاثیه آن ها بلکه به خاطر میزان موفقیت یا عدم موفقیت آن ها در جلب رضایت و تامین توقعات استفاده کنندگان است. بنابراین وقتی که از یک کتابخانه »خوب-«نه یک کتابخانه قشنگ- سخن می گوییم، تاکیدمان بر بار معنوی و کیفیت و تنوع خدمات کتابخانه است. اکنون ما میخواهیم یک » کتابخانه خوب« بسازیم یعنی کتابخانه ای که دقیقا معلوم است که برای چه و برای که به وجود آمده است.
کتابخانه ای که نوع و چگونگی فعالیت هایش با شرایط و نیاز های جامعه اش مطابقت دارد کتابخانه ای است که برای مردم، با مردم و از مردم باشد. سابقه تاریخی کتابخانه: در کتب تاریخی درباره کتابخانه و محلی که نگهداری کتاب ها در آنجا صورت می گرفته است متون زیادی وجود دارد و بر اهمیت آن در روزگاران پیشین تاکید دارد. چند نمونه از این متون تاریخی به طور خلاصه در ادامه ذکر می شود:
1. ابن ندیم صاحب کتاب ارزشمند " الفهرست " از قول ابومشعر بلخی درباره ی علاقه ی ایرانیان باستان به کتاب و کتابخانه مطالبی آورده است و بیان کرده که در دژ»سارویه جی« شهر اصفهان اتاق هایی پدیدار شد که در آن اتاق ها کتاب های فراوانی یافت شد و ابن ندیم می نویسد که من خود در سال 743 ق این کتاب ها را دیده ام.
2. در ایران نخستین مدرسه هایی که بوجود آمد مدارس دینی بوده است که ظاهرا قدیمی ترین مدرسه، مدرسه ی " الوحفص فقیه " است که در نیمه قرن سوم هجری در بخارا تأسیس شد و پس از آن مدارسی در کشور ایجاد شد که همه ی این مدارس بی شک دارای کتابخانه هایی نیز بوده اند، مانند مدرسه دارالسنه نیشابور به همت ابوالعباس محمدبن ایوب صبغی و یا مدرسه ای نیز به همت صاحب بنعبّاد در قرن چهارم در جوار مسجد منسوب به طاق هارونی قزوین ساخته شد که دارای کتابخانه باشکوهی بوده است.
- رجبی - 1381 این دو مورد تنها نمونه ای از ده ها کتاب تاریخی است که به اهمیت کتابخانه در روزگاران پیشین ایران زمین پرداخته اند. این متون تاریخی به اهمیت بسیار زیاد کتابخانه در سیستم آموزشی دوران کهن کشور اشاره دارند. حکومت ها و مردمان ما از روزگاران دور تا به امروز همیشه این مهم را در نظام آموزشی گنجانده اند؛ چرا که به اهمیت بسیار زیاد آن درتعلیم و تربیت کودکان خود آگاهی داشته و دارند.
این اهمیت را می توان در میان کتاب های صاحب نظران خارجی نیز مشاهده نمود؛ سخنان کالین ری در کتاب کتابخانه آموزشگاهی گواه این مطلب است: »دانش آموزان نیازمند اطلاعاتی هستند که آن ها را در ارتباط با دروسی که در آموزشگاه فرا می گیرند یاری دهد. کتاب های درس و یادداشت هایی که در کلاس بر می دارند می تواند شالوده و اساس بسیار خوبی باشند و ممکن است برای مرور درس ها کافی به نظر برسند ولی برای این که دانش آموز قادر به نوشتن مقاله ای خوب و انجام طرح های گروهی بنمایند کافی نیستند .
از این رو منابع اطلاعاتی دیگری مورد نیاز است اگر کتابخانه آموزشگاهی بتواند این اطلاعات را فراهم آورد مرکز اصلی یادگیری در آموزشگاه می گردد. - «کالین ری - 1996 پس با وجود این علم و اگاهی نسبت به اهمیت وجود کتابخانه در نظام اموزشی و تربیتی، باید کتابخانه به عنوان یکی از مسائل اصلی مدارس -به عنوان مرکز تعلیم و تربیت- مطرح باشد.
در محیط کتابخانه است که دانش آموز یاد می گیرد چگونه اطلاعات لازم را درباره ی یک موضوع گردآوری کند و چگونه به کتابها و نشریه های مورد نیازش دست یابد و نباید این امر را ساده تلقی کرد، بلکه استفاده از کتاب و کتابخانه، فنی است که باید آموخت. یعنی دانش آموز باید یاد بگیرد که مراجع را چگونه به دست آورد، کدام یک از کتابها موضوعهای مورد نیاز او را دربر دارد؛ از روی مطالعه ی فهرست محتویات کتاب چگونه می توان موضوع یا مطلب مورد نظر او را پیدا کرد و ... به همین سبب، به معلم توصیه می شود که دانش آموزان خود را به تحقیق درباره ی موضوعی برانگیزد.
