بخشی از مقاله
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه ابعاد الگوي ارتباط خانواده شامل جهت گیري گفت و شنود و جهت گیري همنوایی، با خودکارآمدي انجام شد. در این بررسی جامعه آماري کلیه دانشجویان دختر و پسر دانشگاه آزاد واحد مرودشت بودند که در سال تحصیلی 89-90 به تحصیل اشتغال داشته اند. نمونه شامل 173نفر - 100مرد و 73 زن - بود که به روش نمونه گیري در دسترس انتخاب شدند.
در این پژوهش براي اندازهگیري متغییرهاي مورد نظر نسخه فرزندان ابزار تجدید نظر شدهي الگوي ارتباطات خانواده و خودکارآمدي مورد استفاده قرار گرفت. به منظور تحلیل دادهها از روش تحلیل رگرسیون چندگانه به شیوه همزمان استفاده شد. نتایج نشان دادکه جهت گیري گفت و شنود بهطور مثبت معناداري خودکارآمدي - - +0/21 را پیش بینی می کند. در مقابل جهت گیري همنوایی با بتاي منفی از قدرت پیش بینی معناداري براي خودکارآمدي - - 0/37برخوردار بود. در کل نتایج این مطالعه حاکی از آن بود که ابعاد الگوي ارتباطی خانواده داراي قدرت پیش بینی معناداري براي خودکارآمدي دانشجویان می باشد.
مقدمه
پژوهشها نشان می دهند که روشهاي تربیتی والدین اثرات طولانی بر رفتار، عملکرد، انتظارات و در نهایت بر شخصیت افراد در آینده دارند.
تاثیر خانواده بر فرایند تحول چنان بارز است که با وجود اختلاف موجود بین صاحبنظران روانشناسی، در زمینه اهمیت آن بر خانواده و تاثیر آن بر تحول نقطه نظر مشترك دارند. اکثر روانشناسان صرف نظر از مکتبی که به آن معتقدند، کنش هاي متقابل بین والدین و فرزندانشان را اساس تحول عاطفی تلقی میکنند. بر این اساس محققین الگوهاي متنوعی در خصوص ارتباط والدین و کودکانشان مطرح کردهاند - مهرابیزاده هنرمند و همکاران، - 1379یکی از الگوهاي مطرح شده در این رابطه الگوي ارتباط خانواده میباشد.
منظور از الگوهاي ارتباطات خانوادگی چگونگی تعامل بین اعضاي خانواده براي رسیدن به عقاید مشترك و نحوهي اتخاذ تصمیمات توسط خانواده میباشد - فیتزپاتریک، . - 2004 به منظور تعیین الگوهاي ارتباطات خانوادگی، فیتزپاتریک و ریچی - - 1994 با تجدید نظر برکاري که ابتدا توسط مک لئود و چفی - - 1972 انجام شده بود، دو بعد زیربنایی جهت گیري گفت وشنود1 جهت گیري همنوایی2 را در الگوهاي ارتباطات خانواده شناسایی کردند.
آنها جهت گیري گفت و شنود را به میزانی که خانواده ها شرایطی را فراهم میآورند که در آن همهي اعضاي خانواده تشویق به شرکت آزادانه و راحت در تعامل، بحث و تبادل نظر دربارهي گسترهي وسیعی از موضوعات بدون محدودیت زمانی شوند، تعریف کرده اند و جهت گیري همنوایی را به میزانی که خانواده ها شرایط همسان بودن نگرشها، ارزشها، اجتناب از تعارض و وابستگی متقابل اعضاي خانواده را مورد تاکید قرار میدهند، در نظر گرفتهاند
محیط خانوادگی و الگوي ارتباطی آن میتواند پیشبینیکننده بسیاري از متغیرهاي دیگر باشد و صاحبنظران مختلفی در مورد تاثیرات محیطی مختلف بر رفتار افراد نظر داده اند و سعی در تبیین رفتار آدمی داشته اند. بندورا با دیدگاه هایی که به عوامل درونی موثر بر رفتار توجه میکنند و عوامل محیطی را نادیده میگیرند، مخالفت میکند و از دیدگاههایی که انسان را پاسخدهنده منفعل به رویدادهاي محیطی میدانند نیز انتقاد میکند. از نظر بندورا شخص، محیط و رفتار شخص برهم تأثیر و تأثر متقابل دارند و هیچ کدام از این سه جزء را نمیتوان جدا از اجزاي دیگر به عنوان تعیینکنندهي رفتار انسان به حساب آورد. بندورا این تعامل سهجانبه را جبر متقابل یا تعیینگري متقابل نامیده است
یکی از ابعاد خود در نظریه شناختی - اجتماعی بندورا خودکارآمدي است که به توانایی خود ادراك شده فرد در ارتباط با موقعیت هاي خاص گفته میشود. همچنین مفهوم خودکارآمدي به قضاوت افراد درباره توانایی آنها در انجام یک کار یا انطباق با موقعییت خاص است
بندورا کارآمدي شخصی تصوري یا خودکارآمدي تصوري را که نقش مهمی در رفتار خود نظم دهی ایفا میکند، مطرح کرد.کارآمدي شخصی تصوري به باورهاي شخص و ارتباط با تواناییاش در امور دلالت میکند و از منابع مختلف از جمله توفیقها و شکست هاي خود فرد، مشاهده موفقیت دیگران، یا شکست دیگرانی که شبیه به او هستند و ترغیب کلامی سرچشمه میگیرد. افرادي که داراي کارآمدي شخصی سطح بالایی هستند، بیشتر میکوشند، بیشتر موفق میشوند و از کسانی که سطح کارآمدي شخصیشان پایین است، پشتکار بیشتري از خود نشان میدهند و ترس کمتري را تجربه میکنند
باور کارآمدي عاملی مهم در نظام سازنده شایستگی انسان است. انجام وظایف توسط افراد مختلف با مهارتهاي مشابه در موقعیتهاي متفاوت بهصورت ضعیف، متوسط و یا قوي و یا توسط یک فرد در شرایط متفاوت به تغییرات باورهاي کارآمدي آنان وابسته است. مهارتها میتوانند به آسانی تحت تأثیر خودشکی - Self-doubt - یا خود تردیدي قرار گیرند، درنتیجه حتی افراد خیلی مستعد در شرایطی که باور ضعیفی نسبت به خود داشته باشند، از تواناییهاي خود استفاده کمتري می کنند
به نظر بندورا - - 1989 چهار عامل اصلی عملکردهاي موفقیت آمیز، تجارب نیابتی، اقناع کلامی و کاهش برانگیختگی هیجانی در شخص ایجاد خودکارآمدي میکنند. اقناع کلامی به تاثیر تحسینها و تشویق هاي دیگران بر انتظارات اشخاص اشاره دارد. یعنی اینکه به افراد گفته شود آنها توانایی رسیدن به هر چیزي را که می خواهند دارند، میتواند کارایی شخصی را افزایش دهد. این کار معمولا توسط والدین، معلمان، همسران، دوستان و درمانگران انجام می شود. براي اینکه قانع سازي کلامی موثر افتد باید واقع بینانه باشد
پژوهشهاي مختلفی به بررسی ابعاد الگوي ارتباط پرداخته اند. بعد جهت گیري گفت و شنود رابطه منفی با اضطراب - گودي کانست و نیشدا، - 2001 و هراس از ارتباطات - الوود و اشرادر، - 1998 و رابطه مثبت با حرمت خود - هوانگ، - 1999 دارد و بعد همنوایی رابطه مثبت با افسردگی - کرتنر اسمیت، بنت و اوریر، - 1995هراس از ارتباطات - الوود و اشرادر - 1998 و رابطه رابطه منفی با حرمت خود دارد. در پژوهشی با عنوان رابطه الگوهاي ارتباطی خانواده و کیفیت زندگی دانشآموزان، نتایج نشان می دهد که جهت گیري گفت و شنود پیشبینیکنندهي مثبت و معنادار سلامت جسمی است و بالعکس جهت گیري همنوایی پیش بینی کننده منفی سلامت جسمانی میباشد
- رحیمی،. - 1386 در رابطه با نقش الگوي ارتباطی در همدلی و خویشتنداري فرزندان گفت و شنود پیش بینی کنندهي مثبت و همنوایی پیشبینی کنندهي منفی همدلی و خویشتن داري میباشد - رحیمی،. - 1389 جهت گیري گفت و شنود خانواده پیش بینی کنندهي معنادار و منفی افسردگی و اضطراب فرزندان میباشد. این یافته حاکی از آن است که احتمالا افراد مضطرب و افسرده متعلق به خانواده هایی هستند که در آنها گفت و شنود منع میشود یا به طور کلی وجود ندارد و پیشبینیکنندهي مثبت مهارتهاي ارتباطی و حل مسئله میباشد. از طرفی جهت گیري همنوایی به طور مثبت اضطراب فرزندان را پیش بینی میکند
در تحقیقی دیگر با عنوان رابطه شیوه هاي فرزند پروري با سلامت روانی و هماهنگی مولفههاي خودپنداشت، به این نتیجه منتهی شد که بین سن استقلال آموزي وتسلط آموزي و مراقبت در دانشآموزان و مشکلات روانی آنها رابطه معنی داري وجود دارد و رابطه بین سن استقلال آموزي و مراقبت آموزي در کودکان تهدیدي براي سلامت روانی است و میتواند منجر به بروز ناهماهنگی در خودپنداشت شود
در پژوهش اثربخشی شیوههاي فرزندپروري بر خودکارآمدي و سلامت روان توزنده جانی - - 1390 نتایج تحقیق نشان داد شیوههاي فرزندپروري والدین بر خودکارآمدي دانشجویان تأثیر معنیداري داشته و در این میان شیوهي فرزندپروري مقتدرانه نسبت به شیوهي سهلگیرانه و شیوهي مستبدانه بر افزایش خودکارآمدي تأثیر معنیداري داشته است.
همچنین شیوههاي فرزندپروري بر سلامت روان نیز تأثیر معنیداري داشت و تأثیر شیوههاي فرزندپروري بر سلامت روانی متفاوت بوده است. به طوري که شیوهي فرزندپروري مقتدرانه نسبت به شیوهي مستبدانه و شیوهي سهلگیرانه نسبت به شیوهي مستبدانه بر سلامت روان دانشجویان تأثیر معنیداري گذاشته است. خودکارآمدي بر موارد انتخاب، تلاش و استقامت تفکر، تصمیم گیري و هیجان پذیري تاثیر میگذارد - بندورا به نقل از ریو،ترجمه سید محمدي،. - 1385 از آنجا که این موارد در زندگی هر فردي تعیینکننده هستند، در این پژوهش قصد داریم علاوه بر متغیرهاي پیش بین قبلی رابطه الگوي ارتباط خانواده را با خودکارآمدي مورد بررسی قرار دهیم.
روش
به منظور تحلیل داده ها از روش تحلیل رگرسیون چندگانه به شیوه همزمان استفاده شد.
جامعه، نمونه و روش نمونه گیري: در این بررسی جامعه آماري کلیه دانشجویان دختر و پسر دانشگاه آزاد واحد مرودشت بودند که در سال تحصیلی 89-90 به تحصیل اشتغال داشته اند. نمونه شامل 173نفر - 100مرد و 73 زن - بود که به روش نمونه گیري در دسترس انتخاب شدند.
ابزار پژوهش: -1 پرسشنامه تجدیدنظر شده الگوهاي ارتباطی خانواده: به منظور اندازهگیري ابعاد الگوهاي ارتباطی خانواده یا به عبارت دیگر جهتگیري گفت و شنود و جهتگیري همنوایی از ابزار تجدیدنظر شده الگوهاي ارتباطی خانواده - فیتزپاتریک و ریچی،1997، به نقل از کوئرنر و فیتزپاتریک - 2002 استفاده شد.
این ابزار یک پرسشنامه خودگزارشی با 26 سؤال در دامنه 5 درجهاي لایکرتی است. 15 گزارهي اول اختصاص به جهتگیري گفت و شنود دارد و 11 گزارهي بعدي مربوط به جهت گیري همنوایی هستند. نمرهي بیشتر در هر دو مقیاس به این معنا است که آزمودنی استنباط میکند در خانوادهي او جهتگیري گفت و شنود یا همنوایی بیشتري وجود دارد. اعتبار و روایی این ابزار در مطالعات بسیاري مورد تأیید قرار گرفته است - کورش نیا، 1385، کوئرنر و فیتزپاتریک، -2. - 2002مقیاس خودکارآمدي شرر: مقیاس - - GSES را شرر و همکاران - - 1982 ساختهاند که شامل17 ماده میباشد. پایایی این مقیاس در پژوهشهاي داخلی 0 / 76 تا 0 / 91 گزارش شده است
یافته ها
نتایج نشان دادکه جهت گیري گفت و شنود، بهطور مثبت معناداري خودکارآمدي - - +0/21 را پیش بینی میکند. در مقابل جهتگیري همنوایی با بتاي منفی از قدرت پیشبینی معناداري براي خودکارآمدي - - -0/37 برخوردار بود. این نتایج در جدول 1 نشان داده شده است و در جدول 2 نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چندگانه براي قدرت پیش بینی خودکارآمدي بر اساس ابعاد الگوي ارتباط خانواده به نمایش درآمده است.
جدول:1 شاخص هاي توصیفی و ماتریس همبستگی
باتوجه به جدول فوق جهتگیري گفت و شنود پیش بینی کنندهي مثبت خودکارآمدي است. در حالی که جهتگیري همنوایی پیش بینی کنندهي منفی آن می باشد.
جدول :2 نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چندگانه براي قدرت پیش بینی خودکارآمدي بر اساس ابعاد الگوي ارتباط خانواده
بحث و نتیجه گیري
نتایج نشان داد که جهت گیري گفت و شنود بهطور مثبت معناداري خودکارآمدي - - +0/21 را پیشبینی میکند. در مقابل جهتگیري همنوایی با بتاي منفی از قدرت پیش بینی معناداري براي خودکارآمدي - - -0/37 برخوردار بود و درکل نتایج این مطالعه حاکی از آن بود که ابعاد الگوي ارتباطی خانواده داراي قدرت پیشبینی معناداري براي خودکارآمدي دانشجویان میباشد.
این امر با توجه به تحقیقات پیشین نیز قابل توجیه میباشد. چرا که تحقیقات بیانگر این است که گفت و شنود با متغیرهاي اضطراب، افسردگی، هراس از ارتباط و حرمت خود رابطه مثبت دارد و اثر بعد همنوایی بلعکس میباشد
بنابر تعریفی که قبلا از بعد گفت و شنود داشتیم، فرزندان خانواده هایی که بیشتر از گفت و شنود استفاده میکنند، بیشتر مورد پذیرش بوده، با اضطراب کمتري به تصمیمگیري و مشارکت میپردازند و در نتیجه داراي اعتماد به نفس بالاتر میشوند. این موارد درشرایط دیگر نیز موجب احساس توانایی و خودکارآمدي بالاتر میشود.
