مقاله گذری در معنای حجاب

بخشی از مقاله

چکیده

امروزه حجاب در کاربرد عام به پوشش ضروري زنان اطلاق می شود و یکی از نمادین هاي بسیاري از جوامع اسلامی تبدیل شده و در برخی کشورها از جمله ایران رعایت آن در مکان هاي عمومی براي همه زنان - با هر اعتقاد دینی - واجب است.

یکی از دغدغه هاي جوامع دینی بخصوص جامعه اسلامی ایران داشتن پوشش مناسب است. هدف از این مطالعه شناخت مفهوم حجاب و پوشش است که در این مقاله سعی برآن است با بررسی رعایت حجاب که رشد و تقویت آن یکی از روش هاي مناس براي پیشگیري و کاهش آسیب پذیري خواهد بود . روش این پژوهش مبتنی بر مطالعات کتابخانه اي است و رویکرد توصیفی دارد و نتایج آن براي شناخت بیشتر مفهوم حجاب است

1 مقدمه

یکی از مهم ترین مفاهیم دینی که بحث از آن همواره مورد توجه محافل مختلف فرهنگی ، اجتماعی و حتی سیاسی ما بوده است ، مفهوم حجاب می باشد. نیاز به پوشش و پرهیز از برهنگی جزو گرایشات فطري انسان است که خداوند منان آن را در وجود بشر قرار داده است . حجاب ، به معناي پوشش و به عنوان نماد اسلامی است که مرتبه هاي آن ، پوشش آن ، پوشش بدن ، عدم خودنمایی براي نامحرم و ایجاد پوشش است ، که مانع از ارتکاب گناه می شود و وسیله اي براي تزکه نفس و تقوي است . انواع مختلف حجاب شامل حجاب بدن ، حجاب چشم ، حجاب کلام و حجاب باطنی - فکري ، عقیده و غیره - است . - احمدي و همکاران ، 98 ، . - 1389 هدف از نگارش این مقاله ، بررسی تحلیلی مفهوم حجاب و کالبد شکافی آن از زوایاي مختلف است. بدیهی است که ارائه تصویري روشن از چنین مفهومی ، به مثابه نوري است که زویاي تاریک بحث را روشن نموده .

2 تعاریف

کلمه » حجاب « مصدر از ریشه - ح ج ب - است که از اهل لغت تعاریف مختلفی براي آن ذکر کرده اند . برخی گفته اند » الحجاب ماحجب به شئ عن شئ - « فراهیدي ، 1405 ، ج3 ، ص . - 86 و در لغت به معناي مستر و پرده حاجب و مانع است که شئ را می پوشاند و در اصطلاح به معناي ستر و پوشش و پرده است. این کلمه از آن جهت بر مفهوم پوشش را می دهد که پرده ، وسیله پوشش است ، ولی هر پوششی حجاب نیست ، بلکه آن پوششی حجاب نامیده می شود که از طریق پشت پرده واقع شدن صورت می گیرد. و در عرفان واژه » حجاب « مفهوم خاص و ویژه اي دارد و آن عبارت است از » موانعی که دیده بنده بدان از جمال حضرت جلّت ، محجوب و ممنوع است - . 

2. 2 پیشینه حجاب

حجاب قبل از اسلام وجود داشته است و حتی قبل از میلاد مسیح در نقاشی ها و تصویرها قسمت پایین تر بدن را پوشش می داند . در یونان زنان صورت و بدن خود را می پوشاندند . در روسیه زنان هم داراي پوشش بوده اند. مسأله حجاب اختصاص به اسلام ندارد ، بلکه در ادیانی مانند زردتشت ، دین مادها و آشوري ها و دین یهود - در کتاب تورات و انجیل بحث حجاب بوده است - نیز وجود داشته است . این مسئله حتی بعد از هبوط آدم و حوا از بهشت برزخی نیز برمی گردد ، زیرا که با خوردن از میوه ممنوعه از لباس بهشتی خارج شوند و وقتی به زمین می رسند از برگ درختان انجیر خود را می پوشانند .

2.3 مفهوم حجاب

شرح مقدس اسلام ، حجاب را این گونه معنا می کند : » پوشاندن تمامی اعضاي بدن به جزء صورت و دست تا مچ -

حجاب به معناي پوشش اسلامی بانوان ، داراي دو بعد ایجابی و سلبی است ، بعد ایجابی آن وجود پوشش بدن و بعد سلبی آن حرام بودن خودنمایی به نامحرم است . این دو بعد باید در کنار یکدیگر باشند تا حجاب اسلامی محقق شود . گاهی ممکن است بعد اول باشد ، ولی بعد دوم نباشد . در این صورت می توان گفت که حجاب اسلامی محقق شده است .

لفظ حجاب براي بیان پوشش زن ، نوعی مسامحه در تعبیر است که در بیان کلمه شرع دیده می شود ، زیرا واژه حجاب در شرع اسلامی ، حکم خاصی است که تنها در مورد زنان پیامبر اکرم صلی االله علیه وآله وجود دارد و دیگر زنان مسلمان را در بر نمی گیرد

دیدگاه امام خمینی - ره - درباره حجاب و عفاف :

ایشان می فرماید » توجه داشته باشید که حجابی که در اسلام قرار داده است ، براي حفظ ارزش هاي شماست . هرچه را که خدا دستور فرموده است ، چه براي مرد و چه براي زن ، براي این است که آن ارزش هاي واقعی که اینها دارند و ممکن است به واسطه وسوسه هاي شیطانی یا دست هاي فاسد استعمار پایمال شوند ، این ارزش ها زنده شوند - . «

3 حجاب در قرآن

قرآن کریم وقتی درباره حجاب سخن می گوید ، می فرماید : حجاب عبارت است از احترام گذاشتن و حرمت قائل شدن براي زن که نامحرمان او را از دید و جنبه حیوانی ننگرند و این حرمت را مخصوص زنان مسلمانان دانسته ، لذا از نظر کردن به زنان غیر مسلمان را ، بدون قصد تباهی جائز می داند و علت آن این است که زنان غیر مسلمانان از این حرمت بی بهره اند .

قرآن کریم وقتی مسئله لزوم حجاب را بازگو می کند علت و فلسفه ضرورت حجاب را چنین بیان می فرماید » « ذلک اَدنی اَنی یعرِفن فَلایوذین « براي اینکه شناخته نشوند و مورد اذیت واقع نگردند . - سوره احزاب ، - 59

چرا که آنها تجسم حرمت و عفاف جامعه هستند و حرمت دارند .

3-1 حجاب در سوره نور

آیات سوره نور را به دو بخش کلی می توان تقسیم نمود .

در بخش اول وظیفه مردان بیان شده و با خطاب » قل للمؤمنین ..... مردان مسلمان به وظایف خویش فراخوانده شده اند و در بخش دوم ، زنان مورد خطاب وظایف الهی قرار گرفته اند . - حق شناسی ، 1386 ، - 54

3-2حجاب در سوره احزاب :

پس از سوره نور ، مهم ترین موضعی از قرآن کریم که حدود و ضرورت روابط اجتماعی زن و مرد را مطرح ساخته و بر لزوم حریم میان زنان و مردان نامحرم تأکید می کند ، سوره احزاب است . از مباحث مهم این سوره ، آیاتی است که زنان پیامبر - ص - را به حفظ حریم در روابط با نامحرمان می خواند و از سوي دیگر همه زنان با ایمان را به پوشاندن بدن توصیه می نماید . از فرازهاي متعدد این سوره ، هم تأکید بر مسأله حجاب و پوشش زنان و هم توصیه هایی مهم پیرامون حفظ حریم میان زن و مرد استفاده می شود که می توان آنها را مکمل و ملازم حجاب دانست که بدون رعایت آنها ، حجاب و پوشش ، کارایی لازم را نخواهد داشت 

4 آثار حجاب

پیامدهاي رعایت صحیح حجاب را در سه بعد فردي ، خانوادگی و اجتماعی بررسی می کنیم :

الف : آثار فردي حجاب شامل :

1 موفقیت هاي معنوي

2 حفظ احترام و ارزش فردي

3 مصونیت ، آرامش و امنیت زن

ب : آثار خانوادگی حجاب شامل :

1 مرزداري لذت

2 آرایش صحیح و دلپسند در خانواده

3 استحکام و ثبات خانواده

4 سلامت نسل

ج : آثار اجتماعی حجاب

1 ثبات و سلامت اخلاق جامعه

2 آزادي زن : منظور ما از آزادي در راه کار ، تلاش ، تحصیل ، رشد و پیشرفت است .

3 حفظ استقلال سیاسی و فرهنگی

4 حفظ نیروي کار اقتصادي

5 بررسی حجاب در ادیان مختلف

1,5 حجاب در دین و آئین زردتشت :

در مورد پیامبر بودن زرتشت در میان اندیشمندان مسلمان اختلاف نظر وجود دارد برخی او را یک مصلح اجتماعی و عده اي با استناد به برخی از روایات، او را پیامبر الهی می دانند، به هر حال در این دوره که دوره حکومت کوروش و داریوش دو تن از شاهان بزرگ هخامنشی است، زنان پوشش خاصی داشتند - محمدي آشنایی،1378؛ - 107 از اسناد و کتیبه هاي بدست آمده اینگونه استفاده می شود که:

پوشاك زنان دوره مادها از لحاظ شکل با پوشاك مردان کمی تفاوت داشته و مرد و زن به واسطه اختلافی که میان پوشش سرشان وجود دارد از هم تمییز داده میشوند - ضیاء پور ،ص - 17 و پس از مادها که هخامنشیان روي کار می آیند، حجاب کمی نسبت به دوره مادها فرق می کند و آنها از روي لباس هاي بلندي که از زیر می پوشیدند چادري نیز سر می کردند

5-2حجاب در آیین یهود

بدون شک باید ریشه و خواستگاه رعایت حجاب از سوي زنان یهود در ادوار تاریخ را در متون مذهبی آنان جستجو نمود.

تورات، کتاب مقدس یهودیان، در موارد متعددي به طور صریح و یا ضمنی، حجاب و پوشش زن و مسایل مربوط به آن را مورد تأکید قرار داده و در برخی از آیات، از واژة »چادر« و »برقع« که به معناي روپوش صورت است، نامبرده است.