بخشی از مقاله
چکیده:
امروزه به گردشگری ارزش فراوان داده شده است و به یکی از صنایع پررونق و در حال رشد تبدیل شده است. بدون شک گردشگری اثرات زیادی بر اقتصاد، فرهنگ و اجتماع و زیست داشته که این آثار چه مثبت و چه منفی بیشتر در امور برنامه ریزی قابل کنترل و مورد توجه قرار داده شده است .
اثرات مثبت گردشگری و پیامدهای زیست محیط آن موجب گشته تا در جهت حفظ و پایداری آن در بین برنامه ریزانِ محیط طبیعی کمک شایانی شده و کمک به زیرساخت ها، اولویت ها، استانداردها و توسعه پایدار به امری اجتناب ناپذیر مبدل شده است هم چنین محیط زیست به عنوان مهم ترین سرمایه مطرح شده است و صیانت از آن بر فرد فرد انسان ها واجب گشته است و چالش های موجود در این مسیر سبب ناپایداری محیط زیست گشته است و سبب ایجاد پیامد هایی که مسبب همگی آن ها خودخواهی های بشر است گردیده است. در این مقاله به گردشگری و نقش آن در محیط زیست پایدار پرداخته شده است.
مقدمه:
ایران کشوری پهناور و با شرایط جغرافیایی متنوع است که این امر باعث شده است که دارای ارزش زیست محیطی ، سیاحتی و اقتصادی بوده و قابلیت های زیادی را در خصوص اکوتوریسم داشته باشد . وجود تالابها و پهنه های آبی منحصر به فردی نظیر تالاب انزلی ، دریاچه بختگان و همچنین دریاچه ارومیه که هر یک به تائید کارشناسان با ویژگی های منحصر به فرد خود، رسیده است ثروت ملی بشمار می روند که از نظر اقتصادی ، گردشگری، تنوع زیستی، مهار سیلاب، اشتغال زایی ، ماهیگیری ، شکار و تقویت آبهای زیرزمینی دارای ارزش بسیار است .
در حال حاضر صنعت گردشگری در تجارت جهانی رتبه نخست را در اختیار دارد و بزرگ ترین منبع ارزآوری در صادرات به شمار می رود و میلیون ها نفر را به خدمت گرفته است و این در حالی است که اکثر مشاغل جهانگردی در فعالیت ها و کارهای کوچک، متوسط و خانوادگی متمرکز شده است و از هرگونه کمک و سرمایه گذاری مستقیم دولت بی نیاز است .
ضرورت افزایش درآمدهای عمومی کشور و کاهش وابستگی اقتصاد کشور به درآمد حاصل از فروش نفت، ایجاب می کند که استفاده از ظرفیتهای زیستی کشور، حفظ منابع طبیعی و صنعت جهانگردی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد . ارزش مصرفی تنوع زیستی بصورت مستقیم از طریق توریسم، انگیزه مهمی را برای حفاظت از تنوع زیستی بخصوص در کشورهای در حال توسعه ایجاد نموده است . از آنجا که ریشه کنی فقر و گرسنگی و ارتقاء فرصتهای اقتصادی و اشتغال در دستور کار اصول توسعه پایدار می باشد، لذا بی مناسبت نیست به سرفصل های گردشگری و تنوع زیستی و برنامه های توسعه پایدار پرداخته شود .
با قراردادن گردشگری در ردیف کالاهای صادراتی غیرنفتی و توجه به این صنعت در برنامه ریزی و سیاستگذاری های کلان اقتصادی می توان از گردشگری به عنوان منبع کسب درآمد استفاده کرد . تاثیرات شگرف گردشگری در کاهش نرخ بیکاری، افزایش سطح درآمد ملی و تامین منابع انرژی و رونق بازار صنایع دستی ایرا ن ، تنها بخشی از مزایای صنعت گردشگری است که علاوه بر جلوگیری از تخریب محیط زیست توسط افراد بومی و ایجاد اشتغال و درآمد برای اجتماع ، منبع مالی خوبی برای اجرای برنامه های زیست محیطی و حفظ اکوسیستم در کشور می باشد
گرد شگری از قدیم با انگیزه های متفاوت صورت می گرفت . در ایران گردشگری به معنای امروزی از دهه 1330 آغاز شد، بومگردی سبب رشد شخصیت و ارتقاء معرفت از فرهنگ ها می گردد . اسلام نیز سیر در طبیعت را تفکری برای اهل علم می داند . از جمله شاخص های گردشگری اکوتوریسم است . که از دهه 1970 وارد ادبیات جهان شده هر سال هم در مقایسه با گردشگری دو برابر رشد دارد و به معنای سفرهای مسوولانه و هدفمند به طبیعت است .
در میان گزینه های مختلف گردشگری ، بومگردی با حفظ محیط زیست ، التزام به توسعه جوامع و احترام به ویژگی های فرهنگی از جمله گزینه هایی است که بیشترین سازگاری با مفهوم پایداری را دارد . ازابعاد اکوتوریسم می توان دامنه نوردی، توریسم کوچ ، طبیعت درمانی ، ورزشهای ساحلی، شکار و از جاذبه های طبیعی کشور به قله های مرتفع، دریاچه ارومیه، جنگل های شمال، رودخانه ها، آبهای معدنی و … اشاره نمود، حفظ تنوع زیستی، مشارکت در تامین رفاه اجتماعی از اهداف اکوتوریسم میباشد، همچنین کمک به اقتصاد محلی و ترویج فرهنگ زیست محیطی از اثرات مثبت اکوتوریسم و آلودگی ، تخریب محیط و نابودی گونه های جانوری و گیاهی از اثرات منفی آن میباشد .
برای حفظ اکوتوریسم پایداری آن بایستی مد نظر باشدکه با سازماندهی، برنامه ریزی درست، مشارکت مردم محلی و آموزش می توان به آن رسید . سازمان محیط زیست برای تحقق اصل پنجاه قانون اساسی در راستای توسعه پایدار وظایف دشواری دارد
با وجود این که اقدام در جهت تهیه و تدوین سند ملی طبیعت گردی در کشور ایران نوپاست لیکن انواع طبیعت گردی از دیرباز در ایران مرسوم بوده است . روستاها نیز بعنوان کانون های خدمات رسانی و همچنین جاذبه های طبیعت گردی همواره مورد بازدید گردشگران قرار گرفته اند . در برخی موارد توسعه نابسامان گردشگری موجب تغییرات برگشت ناپذیری در جوامع محلی و همچنین مناظر مورد بازدید گردیده و خود عاملی برای گرایش بسوی شهری شدن و گسترش انواع آلودگی ها و از بین رفتن حیات وحش می شود
روند رو به رشد صنعتی شدن در دو قرن اخیر، همراه با برخی موارد دیگر از جمله افزایش اوقات فراغت مردم و بهبود زیرساخت های ارتباطی و گسترش صنعت حمل و نقل، به ویژه صنعت هوایی، تقاضا برای گردشگری را در سطح جهان با افزایش روبه رو ساخته است.
صنعت گردشگری در حال حاضر به عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد تجاری جهان و توسعه مطرح است. با وجود برنامه ریز و اصولی و مناسب و همچنین شناسایی مزیت ها و محدودیت های روستاهای مقصد می توان به توسعه ی منطقه و در نتیجه به توسعه ی ملی امیدوار شد
