بخشی از مقاله
چکیده
امروزه توسعهی روستایی یکی از مهمترین دغدغههای نظریه پردازان، برنامهریزان و مجریان حکومتی میباشد و به عنوان یک رهیافت جهت ارتقا جایگاه روستاییان در کشور مطرح شده است. در این بین به فعالیتهای غیرکشاورزی به عنوان یک ابزار مطلوب در کنار کشاورزی در سطوح روستایی توجهی زیادی میشود. راهکارها و استراتژیهای متعددی برای دستیابی به این امر پیشنهاد و اجرا شده که از میان آنها، راهکاری کهاخیراً در اغلب کشورها به ویژه کشورهای جهان سوم مورد توجه قرار گرفته، توسعهی گردشگری در نواحی روستایی میباشد که علاوه بر پیامدهای مثبت و منفی میتواند به عنوان ابزاری باعث ارتقا توسعه در سطح روستا شود.
صنعت گردشگری، ایجاد اشتغال و درآمد، متنوع سازی اقتصاد، مشارکت اجتماعی و استفاده از منابع محلی را به دنبال دارد. مناطق روستایی ایران دارای امکانات بالقوه در زمینهی گردشگری می باشند. مقالهی حاضر با توجه به شناخت روستاهای هدف گردشگری در دهستان شیرین دره - شهرستان قوچان - تدوین شده است. هدف اصلی مقاله شناخت روستاها همراه با جاذبههای گردشگری و تعیین نقاط قوت و ضعف و ارایهی راهکارهای مناسب برای بهبود منطقه میباشد. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی است و اطلاعات مورد نیاز با استفاده از روش کتابخانه ای و مطالعات میدانی جمعآوری شده است و تحلیل اطلاعات با استفاده از مدل swot انجام میپذیرد.
یافتههای به دست آمده از منطقه نشان میدهد که علی رغم قابلیتها و توانمندیهای موجود، منطقه به دلیل شکننده و آسیبپذیر بودن طبیعت، نیازمند تعیین و توسعهی راهکارهای مشخص، مدیریت محیط زیست، توسعهی مشارکت محلی، قوانین صریح و محکم و برنامهریزی واقع بینانه برای رسیدن به توسعهی گردشگری در منطقهی مورد مطالعه میباشد.
مقدمه
در طول تاریخ، حرکت و جابهجایی انسانها موضوعی انکارناپذیر است. از زمان شکلگیری شهرها و گسترش تمدن بشری، انسانها به دلیل روابط اقتصادی و اجتماعی و به انگیزههای مختلف همواره جهانگردی و گردشگری را تجربه کرده اند
گردشگری که بر مبنای اساسی سفر و جابهجایی شکل گرفته است، به عنوان پدیدهای کهن، به تدریج به موضع کنونی خود رسیده است - رضوانی، - 1374 :12 اما امروزه رشد شهرنشینی باعث به دور افتادن انسانها از طبیعت شده است. در این میان گردشگری روستایی به عنوان یک فعالیت تفریحی - اجتماعی توجهی تعداد زیادی از گردشگران را به خود جلب کرد و افراد، این نوع گردشگری را با انگیزههای متفاوتی انتخاب میکنند.
از سوی دیگر توسعهی روستایی یکی از دغدغههای کشورها و دولتها به ویژه کشورهای در حال توسعه است
روستاها با دارا بودن منابع طبیعی پایه با مسائل و مشکلات فراوانی مواجه هستند که توسعهی روستاها و ایجاد اشتغال پایدار را تا حدی غیر ممکن ساخته است. این مسائل لزوم توجه به راهحلی مثل گردشگری را برای کمک به توسعهی روستاها مطرح میسازد
گردشگری روستایی امروزه یکی از مردمیترین اشکال گردشگری محسوب میشود. لذا لازم است با توجه به ویژگیها و قابلیتهای روستاها برنامهریزی لازم به منظور توسعهی گردشگری و عمران روستایی صورت پذیرد.
روش تحقیق
در این تحقیق روش مطالعه توصیفی- تحلیلی است که با جمع آوری اطلاعات مورد نیاز به دو شیوه ی کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. برای تحلیل اطلاعات از مدل swot برای شناسایی نقاط قوت و ضعف داخلی و فرصتها و تهدیدهای خارجی استفاده شده و پیشنهاداتی برای ساماندهی و توسعهی گردشگری ارائه میگردد.
نقش گردشگری در توسعهی روستایی
اغلب، مناطق روستایی که بستر منابع طبیعی و منابع انسانی مادر هستند به درآمد پایین، گزینههای اقتصادی محدود، فرصتهای شغلی و مزایای سرمایهگذاری ناچیز معروف شدهاند که عمدتاً از عدم توسعهی زیرساختهای اقتصادی، منابع انسانی و اجتماعی ناشی میشود. در این راستا توسعه ی روستایی به عنوان فرآیندی برای برطرف کردن مشکلات و بهبود وضع روستاییان مطرح شده است.
با توجه به اهمیت گردشگری در فرآیند توسعهی روستایی توجه به این مهم، در برنامهها و طرحهای توسعهی روستایی به ویژه طرحهای محلی اهمیت بسیار دارد. منظور از ایفای نقش مثبت گردشگری در فرایند توسعه ی روستایی، توجه به مدیریت محیط زیست، مشارکت محلی، قوانین صریح و محکم، بازاریابی و برنامهریزی واقعبینانه در زمینهی گردشگری میباشد بنابراین گردشگری باید به عنوان جزئی از توسعه قرار گیرد تا پروژههای آن در ارتباط با توسعهی تمام جامعه باشد.
علاوه بر این، توسعهی گردشگری در نواحی روستایی باید روی اثرات محیطی و اجتماعی - فرهنگی در تمامی سطوح فرآیند برنامه ریزی متمرکز گردد - ٌٍ،ًًٍّ، - Ivona از سوی دیگر گردشگری یکی از زمینههای مهم در توسعهی روستایی است که میتواند فرصتها و امکاناتی را به ویژه برای اشتغال و درآمد روستایی فراهم سازد و نقش موثری در احیا و نوسازی نواحی روستایی ایفا کند و درکل گردشگری روستایی به عنوان ابزاری برای حفاظت از محیط زیست و ارتقا دهندهی سطح زندگی جوامع محلی میتواند گزیداری مناسب برای توسعهی روستایی باشد. حال با توجه به نقش مهم گردشگری در توسعه ی روستایی با مراجعه به منطقه ابتدا به معرفی جاذبههای طبیعی و فرهنگی پرداخته و سپس و با استفاده از نظرات گردشگران، قابلیتها و ضعفهای منطقه از دیدگاه آنها شناسایی و مطرح میگردد و راهکارهایی برای بهبود منطقه ارائه میشود.
ناحیهی مورد مطالعه
دهستان شیرین دره به مرکزیت روستای مزرج از بخش مرکزی در 5/5کیلومتری شمال شرق شهر قوچان بین َ01ْ37تا َ16ْ37 عرض جغرافیایی و َ20ْ58تا َ56ْ58 طول جغرافیایی قرار گرفته است.
این دهستان با 650 کیلومتر مربع مساحت، 12 درصد از وسعت شهرستان قوچان را در برمیگیرد و 10/7 درصد از کل جمعیت روستایی شهرستان را به خود اختصاص داده است. بنابر سرشماری نفوس و مسکن سال 1385 دارای 30 روستا با جمعیتی برابر 3832 نفر میباشد که بر اساس اطلاعات جمعآوری شده تعداد 6 روستا - بادخور، پری آباد، زوخانو، قیطاقی، چالاکی و یوسفخان - با جمعیت 1995 نفر و تعداد 503 خانوار به عنوان روستاهای هدف گردشگری از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به نام درهی یوسفخان شناسایی و معرفی شده اند
این منطقه با توجه به توانهای طبیعی غنی و منحصر به فرد، وجود قابلیتها و فرصتهای کالبدی- نهادی، فضای طبیعی مناسب، آب و هوای معتدلکوهستانی، حاکمیت اقتصاد کشاورزی و روستایی، باغات سرسبز، رودخانه و کوههای برافراشته و قرار گرفتن روستاها در دامنهی کوهها از موقعیت مناسبی برای تفریح برخوردار است - رضازاده، - 1384 : 35 شکل شماره 1 موقعیت روستاها و جدول شماره1 جاذبه ها را در منطقه نشان میدهد.
شکل : 1 موقعیت منطقهی مورد مطالعه و روستاهای هدفجاذبه های طبیعی و فرهنگی گردشگری دهستان شیرین دره
- جاذبه ها ، موقعیت و قابلیت مهم :
درهی یوسف خان :
13 کیلومتری شمال شرق قوچان سد تبارک، باغات میوه، درختان جنگلی
کوه هزارمسجد :
دنبالهی ارتفاعات اصلی البرز وکوههای االله اکبر و دارای قلهی شاه جهان با ارتفاع 1151 متر
کوه آلاداغ :
ارتفاعات جنوبی ادامهی کوه آلا داغ و ادامهی شمالی آن به بینالود و شاه جهان
رودخانهی اترک :
رودخانهی دائمی که از دامنههای جنوب غربی رشته کوه هزار مسجد سرچشمه می گیرد
سد تبارک :
اقلیم مناسب، رودخانهی اترک ، انواع گیاهان دارویی، پرندگان مهاجر و ماهیان رودخانه ای
پوشش گیاهی :
پوشش گیاهی متنوعی از قبیل چریش، قزیاقی، گزری و کنگر محلی در کوهستانها
حیات جانوری :
وجود پرندگان و جانوران مختلفی چون کبک، کبوتر، تیهو، بلدرچین، زاغچه، عقاب ، شغال، گربه وحشی، روباه
جاذبه های فرهنگی :
آداب چَلَه چِخدِه، عیدگاه و چهار فاطمه، بازی های محلی چون پارا پارا، صنایع غذاها ی محلی
