بخشی از مقاله
چکیده
هدف این پژوهش موردی بررسی نگرش دانش آموزان در ارتباط با عوامل مؤثر در گرایش آنها به نمار و تعالی فرهنگی بود. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی بود و جامعه آماری شامل دانش آموزان پسر دوره اول متوسطه شهر بیلهسوار مشتمل بر 180 نفر بودند که 120 نفر به صورت تصادفی به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. به منظور جمع آوری اطلاعات تحقیق از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد.
نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها با روشهای آمار توصیفی و آزمون فریدمن نشان داد که عوامل مؤثر در گرایش دانش آموزان به نماز شامل خانواده، مدرسه، رسانه و دوستان یا همسالان به ترتیب با میانگین رتبه 3/18، 2/60، 2/28 و 1/94 می باشند. با توجه به نتایج این پژوهش توجه به نقش و روشهای تربیتی خانواده و مدرسه که همواره از مهمترین عوامل مؤثر در زمینه تربیت فرزندان و گرایش آنان به نماز و تعالی فرهنگی بوده است، بیش از پیش ضروری بنظر می رسد.
مقدمه
نماز یکی از مهمترین عناصر برای تربیت و پرورش ابعاد معنوی و تعالی فرهنگی انسان می باشد و در اسلام بیش از هر چیز دیگر مورد تاکید قرار گرفته است. نماز تعهد وجدان انسانی را در تمامی افراد زنده نگه می دارد. نماز رفتار انسان را خالص کرده و عامل اصلی کاهش گناه و افزایش رفتار پسندیده و تعالی فرهنگی در جامعه از طریق جایگزین نمودن افکار و رفتار انسان دوستانه و خیرخواهانه به جای افکار نشأت گرفته از نامیدی و بی وجدانی و تنش های اخلاقی است.
در بررسی راه های جذب دانش آموزان به نماز اولین مسأله ای که به آن برمیخوریم زندگی اجتماعی و فرهنگی دانشآموز در محیط خانواده، مدرسه، جامعه و همسالان او می باشد. در این فرایند دانش آموز در تعامل مستقیم با اطرافیان، خانواده، دوستان، رسانه ها، دوستان یا همسالان تحت تأثیر رفتارها و پیام های آنان است و فرهنگ و منش های آنان را تحت نظر دارد و رفتارهای تعبدی و اخلاقی ایشان را پی گیری می نماید.
شکل گیری شخصیت معنوی و اجتماعی و فرهنگی دانش آموز از همان ابتدا در خانواده و بعد در مدرسه و در مراتب بعدی از طریق دیگران صورت می گیرد. بنابراین هر کدام از الگوهای رفتاری مورد توجه دانش آموز است و تحت تاثیر آن رفتارها می باشد. - افروز، - 1391 در گرایش دانش آموزان نوجوان به نماز و افزایش فرهنگ نماز، چهار عنصر اصلی خانه، مدرسه و رسانه های جمعی و دوستان یا همسالان نقش اساسی و محوری دارند - فرهادیان، . - 1380
پژوهشها نشان میدهد که تربیت مذهبی و اخلاقی دانش آموزان یکی از نگرانیهای جوامع بشری است که روز به روز براهمیت آن افزوده میشود. نماز و عبادت یکی از مصداقهای توجه به تربیت مذهبی است که لازم است در خانواده و ها مدارس به آن توجه شود. با توجه به اهمیت و ضرورت گرایش نوجوانان به نماز و تعالی ابعاد معنوی و فرهنگی آنان در این مقاله به بررسی این چهار عامل تأثیر گذار پرداخته می شود.
روش شناسی تحقیق
روش تحقیق، توصیفی است. جامعه آماری پژوهش کلیه دانش آموزان پسر دوره اول متوسطه شهر بیلهسوار به تعداد 180 بودند، که تعداد 120 نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی بعنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته که در آن اطلاعات مربوط به نظرات دانش آموزان به عوامل موثر در گرایش آنها به نماز شامل؛ خانواده، مدرسه، رسانه، دوستان و وهمسالان - استفاده شده است. در تجزیه و تحلیل دادهها علاوه بر استفاده از آمار توصیفی، از آزمون آماری فریدمن نیز استفاده گردیده است.
مبانی نظری پژوهش خانواده
اولین نهادی که در آموزش تعالیم دینی و جامعه پذیری فرزندان نقش دارد خانواده است. راهنمایی و تربیت فرزندان و تعالی فرهنگی و توجه به نماز باید از این نهاد شروع شود. فرزندان هم با مشاهده مکرر اعمال و رفتار پدر و مادر و سایر اعضای خانواده آنها را فرا می گیرند. خانواده چه به صورت مستقیم و اگاهانه و چه غیرمستقیم و نااگاهانه به دلیل الگو پذیری فرزندان و تقلید از آنها می توانند نقش مهمی در شکل گیری ارزشها، اعتقادات، باورها و نگرش های فرهنگی و اجتماعی و مذهبی از جمله نگرش نسبت به نماز در فرزندان ایفا نمایند. - محمدی، - 1385
یادگیری بیشتر رفتارها و گفتارهای کودکان و نوجوانان، براساس مشاهداتی است که نسبت به اعمال والدین دارند و نیز احساسی که فضای ارتباطی خانواده در آن ها پدید می آورد در این امر مؤثر است. در کانون خانواده است که گرایش دینی و تعالی فرهنگی افراد تقویت می شود و خمیرمایه شخصیت مذهبی در آنان تکوین می یابد.
بسیاری از رفتارها و گرایش های کودک و نوجوان، از قبیل گرایش به نماز و روزه، شرکت در کارهای خیر و اهمیت دادن به وظایف و تکالیف دینیغالباً متأثر از تجارب خوشایند تربیتی آنان در خانه و خانواده است. کودکان به شدت نیازمند و تشنه یادگیری هستند و احتیاج به امنیت و آرامش خاطر و اتصال به یک منبع قدرت، رحمت و عطوفت دارند.
آوای ملکوتی قرآن و نوای دلنشین اذکار نماز، حتی در دوران بارداری مادر موجب جنب و جوش و شکوفایی گرایش و احساسات دینی در کودک میشود.5 خانواده ها می توانند بسیاری از رفتارهای مطلوب و احساسات خوشایند و دوست داشتنی خود را به طور غیرمستقیم در قالب ارزش ها و احکام دینی و از طریق بهره گیری از الگوهای رفتاری، در وجود کودکان و نوجوانان تثبیت کنند.
مدرسه
مدرسه نهادی است که می تواند در گسترش و فرهنگ سازی تعالیم دینی مؤثر باشد. مدرسه هم به صورت رسمی در قالب کتب درسی و فعالیت های فوق برنامه و هم به طور غیر رسمی و ناآگاهانه بدلیل نقش الگویی دبیران و کادر اجرایی مدرسه، الگو و تقلید پذیری دانش آموزان از آنها به آموزش و انتقال ارزشها، هنجارها، اعتقادات و نگرشهای مطلوب دینی از جمله: ایجاد و تثبیت نگرش مطلوب نسبت به نماز و یا اصلاح تغییر نگرش دانش آموزان نسبت به نماز عمل نماید - محمدی،
در مدرسه هنگامی که نوجوانان و جوانان، در موقعیتهای مختلف اوقات تحصیل و هنگام شنیدن اذان، مشاهده میکنند که معلمان و مربیان بیهیچ تکلفی، مشتاقانه به سوی نماز میشتابند، در اثر احساس همانندسازی به شوق و رغبت درمی آیند و به اقامه نماز گرایش فزونتری پیدا میکنند. اگر چنین فضایی بر مدارس حاکم باشد، روحیه معنوی دانشآموزان افزایش مییابد و در نمازخانه مدرسه ارتباط شوقآمیز همسالان گسترش پیدا میکند.
رسانهها
رسانه ها از دیگر عوامل تأثیرگذار بر روح کودکان و نوجوانان آنان هستند. رسانهها از نخستین دوران زندگی تا پایان حیات انسان، به عنوان عامل آموزنده و تأثیرگذارنده بسیار قوی بر توجه به نماز و تعالی فرهنگی کودکان و نوجوانان نقش دارند. بنابراین، ظهور رسانهها، تولد دنیای تازهای است که بدون توجه به آثار تربیتی آن، توفیق در آموزش و گرایش به نماز و تعالی روحی و فرهنگی امکانپذیر نیست.
