بخشی از مقاله
چکیده
سبک زندگی به مجموعه رفتارها و الگوهاي کنش هر فرد که معطوف به ابعاد هنجاري و معناي زندگی اجتماعی می باشد اطلاق می شود. سبک زندگی، بیانگر نیات، معانی و تفاسیر فرد در جریان عمل روزمره و زندگی روزانه است و هویت و فرهنگ جامعه در پرتو آن شکل می گیرد.
تمایز و تفاوت سبک زندگی اسلامی و غربی به تفاوت هاي بنیادین جهان بینی اسلامی و هستی شناسی دنیاي مدرن باز می گردد. جهان بینی افراد بر نحوه برداشت و تلقی هر یک از آنها از مفهوم سبک زندگی، ماهیت و غایات آن تأثیر بنیادین شاید بتوان تضاد جدي بین فرهنگ غرب و فرهنگ اسلامیایرانی از نوع نگرش هستی شناختی آنها به سبک زندگی ناشی می شود. ارزیابی و تحلیل علمی فرصتها، تهدیدها و آسیبهاي موجود در سبک زندگی ایرانی- اسلامی و برجسته کردن زمینههاي هویتی و امنیت هستیشناختی در مقایسه با سبک زندگی غربی محور اصلی مقاله حاضر است.
-1 بیان مسئله
1-1 تبیین مفهوم سبک زندگی
زندگی روزمرّه و عادي مردم در دو دهه گذشته مورد توجه جدي جامعهشناسان و اندیشمندان حوزهي فرهنگ و هویت قرار گرفته است. قبلاً به نظر میآمد که رفتارهاي عادي و معمول مردم اهمیت چندانی ندارد و معمولاً به دنبال بزنگاهها و نقاط عطف زندگی نخبگان و برجستگیهاي فرهنگی اقوام بودند، اما در دهههاي اخیر به این مسأله توجه ویژهاي شد که جریان زندگی عمومی مردم بسیاري از رفتارها و اتفاقات را در فضاي سیاسی و اقتصادي جوامع رقم میزند.
آنها دریافتند مردم بسیاري از رفتارها را بر حسب اجبار یا عادت انجام می دهند، اما بخشی از رفتارهایشان از سر انتخاب و ترجیح است. این انتخابها به باورها و سلیقههاي افراد برمی گردد و با هم تناسب و ربط دارد. از این مناسبات میشود الگو یا الگوهایی استخراج کرد. این الگومندي همان سبک زندگی است.1 از این منظر، سبک زندگی عبارت است از »الگوي همگرا - کلیت تامی - یا مجموعه منظمی از رفتارهاي درونی و بیرونی، وضعهاي اجتماعی و داراییها که فرد یا گروه بر مبناي پارهاي از تمایلات و ترجیحها، - سلیقه - اش و در تعامل با شرایط محیطی خود ابداع یا انتخاب میکنند یا به اختصار سبک زندگی، الگو یا مجموعه نظاممند کنشهاي مرجح است.
سبک زندگی به مجموعه رفتارها و الگوهاي کنش هر فرد که معطوف به ابعاد هنجاري و معناي زندگی اجتماعی می باشد اطلاق می شود. سبک زندگی، بیانگر نیات، معانی و تفاسیر فرد در جریان عمل روزمره و زندگی روزانه است و هویت و فرهنگ جامعه در پرتو آن شکل می گیرد. بنابراین، سبک زندگی منعکس کننده گرایش ها و ارزش هاي یک فرد یا گروه، عادت ها، نگرش ها، سلیقهها و معیارهاي اخلاقی و سطح اقتصادي و ... است که طرز زندگی کردن فرد یا گروهی را می سازد. سبک زندگی مجموعهاي نسبتاً منسجم از رفتارها و فعالیتهاي یک فرد در جریان زندگی روزمره است که مستلزم مجموعهاي از عادتها و جهت گیري هاست و بر همین اساس از نوعی وحدت برخوردار است. بنابراین، صرف نظر از برخی اشتراکات در تعریف سبک زندگی، با توجه به تفاوت فرهنگها، نگرشها و زمینههاي اجتماعی، معناي سبک زندگی از یک کشور به کشور دیگر متفاوت میباشد.
سبک زندگی و چگونگی تحقق آن به صورت مطلوب، همواره دغدغه بشر بوده است. مفاهیم »حیات« در قرآن، «Life» در انگلیسی، و »زندش« یا »زندگی« در فارسی، مبین این قدمت هستند. اما سبک زندگی که امروز بر زبانها جاري است، اغلب منظور سبک زندگی مهاجم و هژمون آمریکایی است که با عنوان American Lifestyle یا An American Way of Life که »راه و روش زندگی آمریکایی« است، معرفی می شود. سبک زندگی آمریکایی با این تلقی، مبتنی بر بررسی »آدام کورتیس«، در حدود 40 سال یعنی از دهه 1970 به این سو پیشینه دارد. آدام کورتیس، دریک بررسی مستند، تحت عنوان »قرن خودThe Century of the Self«، در دورهاي یک قرنی، از 1901 م. تا 2001 م. تاریخ حیات اجتماعی، اقتصادي و سیاسی آمریکا را بررسی میکند.
مدرنیته، در قرون اخیر، »اصالت فرد« را بشارت داده بود، و پس از تحقق آن، جامعه آمریکا، در نیمه دوم قرن بیستم، قدم به مرحله نوین اصالت فرد گذارد.
رهبر انقلاب، هدف اصلی و میانهي انقلاب اسلامی ایران را »تشکیل جامعهي اسلامی با همهي خصوصیات و شاخصهایش« عنوان میکنند. نگاهی گذرا به نامگذاري سالها در دههي هفتاد شمسی نشان میدهد که ارتقاي فرهنگ عمومی در کشور براي رهبري انقلاب اهمیتی فوقالعاده داشته است. انتخابنامهایی همچون »وجدان کاري، انضباط اجتماعی«، »انضباط اقتصادى و مالی« و »صرفهجویی« ناظر بر آسیبشناسی جامعهي آن روز ایران بود؛ آسیبهایی همچون زیادهروى و نابودکردن اموال عمومی و اموال شخصی و نیز ریخت و پاش و اسراف.
در این میان نامهایی مانند »حرکت به سوى اصلاح الگوى مصرف« و »همت مضاعف و کار مضاعف » براي نسلهاي جوانتر جامعهي ایرانی آشناتر است. البته انتخاب نام سال، تنها زمینهي طرح این بحث براي رهبري نبود، بلکه ایشان در سخنرانیهاي مختلفی در این سالها به مسائلی مثل آپارتماننشینی، معماري، اصلاح موي سر، شیوهي راهرفتن، کتابخوانی، الگوى مصرف وسایل زندگی،مد و ... نیز پرداختهاند.
از دیدگاه مقام معظم رهبري، مفهوم سبک زندگی ناظر بر یکی از مفاهیم کانونی الگوي پیشرفت اسلامی- ایرانی است که بخش نرمافزارى تمدن و قضاوت دربارهى یک تمدن، مبتنی بر آن است. به تعبیر معظم له، »یکی از ابعاد پیشرفت با مفهوم اسلامی عبارت است از سبک زندگی کردن، رفتار اجتماعی، شیوهى زیستن ...
ما اگر از منظر معنویت نگاه کنیم - که هدف انسان، رستگارى و فلاح و نجاح است - باید به سبک زندگی اهمیت دهیم؛ اگر به معنویت و رستگارى معنوى اعتقادى هم نداشته باشیم، براى زندگی راحت، زندگی برخوردار از امنیت روانی و اخلاقی، باز پرداختن به سبک زندگی مهم است. بنابراین مسئله، مسئلهى اساسی و مهمی است.5« ایشان درباره اهمیت این مسئله له عناون بحثی محوري میفرمایند: »بنده زمان ریاستجمهورى در شوراى عالی انقلاب فرهنگی قضیهى طرح لباس ملی را مطرح کردم و گفتم بیایید یک لباس ملی درست کنیم عربها لباس ملی خودشان را دارند، هندىها لباس ملی خودشان را دارند، اندونزىیاییها لباس ملی خودشان را دارند من و شما که ایرانی هستیم، لباسمان چیست؟
به طور کلی، مهمترین ویژگیهاي سبک زندگی را میتوان چنین برشمرد:
1. سبک زندگی، ترکیبی از صورت - سبک - و معنا - زندگی - است. رفتاري برآمده از باورها و پسندها و مبتنی بر دیدگاهی مصرّح و آگاهانه یا غیر مصرح و نیمه خودآگاه در فلسفه حیات است.
