بخشی از مقاله
چکیده
فرهنگ کار از ارکان اصلی فرهنگ اقتصادي یک جامعه است و در این راستا توجه به مساله اشتغال از موارد مهم وتاثیرگذار در استحکام اقتصادي کشور است. در واقع فرهنگ کار، ارزشها و هنجارهایی است که یک گروه از آن پیروي میکنند و کالاي مادي تولید مینمایند. بررسی سیرهي پیامبر - ص - و ائمه - ع - در صدر اسلام با توجه به وجود انواع فشارها و تهدیدها از سوي دشمنان و گزینش سیاستی شبیه اقتصاد مقاومتی توسط پیامبر - ص - والبته موفقیت آن نشان دهندهي وجود یک الگوي صحیح و ناب در دستان ماست.
این پژوهش که با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی انجام شدهاست نشان میدهد، اصلاح فرهنگ کار و تبیین آن با تکیه بر آموزه هاي اسلامی، بهترین روش در جهت تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی بوده و می تواند راهکاري مناسب جهت افزایش استحکام اقتصاد کشور باشد. لذا سبک زندگی مبتنی بر این فرهنگ بهترین روش جهت رسیدن به نقطهي مطلوب است.
-1 مقدمه
براي ایجاد زمینههاي تحقق اقتصاد مقاومتی در ابتدا باید به آسیب شناسی و معرفی محورها و متغیرهاي لازم براي تشکیل چارچوب وبستر لازم براي آن پرداخت. براي رسیدن به این استراتژي به شاخصهاي بومی نیاز داریم که منطبق بر پیشینهي فرهنگی، دینی و ارزشی جامعه باشند تا برمبناي آن بتوانیم درمقابل فشارها ایستادگی کنیم و در نهایت سبک زندگی ما برمبناي این اصول ومحورها شکل بگیرد. یکی از این اصول فرهنگ کار است. فرهنگ مبتنی بر سرمایهي معنوي وارزشی یک جامعه که منجر به سلامت معنوي آن شده ویکی از ارکان سبک زندگی را تشکیل میدهد. نوع نگاه به کار، نتایج معنوي براي فرد و جامعه رقم میزند.
در بینش اسلامی کار عین عبادت تلقی شده و آن را در ردیف جهاد و مبارزه با دشمن معرفی میکند.1 ونیز در مقاطع مختلف به کسب روزي حلال تشویق و توصیه مینماید.2 پس پرهیز از لقمه حرام میتواند خانواده و به تبع آن جامعه را براي شیوهي زندگی متناسب با اقتصاد مقاومتی آماده کند، زیرا کسیکه شکمش ازحرام پر شده باشد براي هیچ مقاومت ومبارزهاي آماده نیست. با توجه به ماهیت مردمی اقتصاد مقاومتی مطالعه و تحلیل جوانب فرهنگ کار به طور خاص حائز اهمیت است که در این مطالعه سعی شده به آن پرداخته شود. لذا کشف و بکارگیري عناصر ارزشی فرهنگ کار میتواند مشوق جامعه در راستاي رسیدن به اهداف این استراتژي باشد.
-2 روش تحقیق
این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. سعی شده تا اهمیت کار در دیدگاه اسلامی بررسی شود و با توجه به آیات و روایات رسیده به ابعاد فرهنگ کار بپردازیم.هدف این است که دریابیم، آیا میتوان متناسب با استراتژي اقتصاد مقاومتی، یک فرهنگ کار مختص به آن معرفی کرد، ودر این صورت حدود و درجهي اهمیت آن تا چه میزان است. در ادامه به تبیین فرهنگ اسلامی کار اشاره میگردد و بیان خواهد شد که اصولا فرهنگ اسلامی کار یک فرهنگ مقاومتی اصیل است.
-3 یافتهها
-1 -3 فرهنگ کار
با توجه به نقش کار در اعتلاي حیات اقتصادي واجتماعی جامعه، کوشش براي ارتقاي فرهنگ کار وتطابق آن با اهداف اقتصاد مقاومتی یک ضرورت مهم اعتقادي و ملی است. در فرهنگ اسلامی، کار و تلاش مانند جهاد در راه خداست و احیا وتقویت این فرهنگ میتواندزمینهي لازم جهت بروز ابتکارات و خلاقیتها ونیز احیاي روح تعهد و مسئولیتپذیري را درجامعه محقق کند. فرهنگ کار ارزشهایی است که اعضاي یک گروه معین دارند؛ هنجارهایی که از آن پیروي میکنند وکالاهاي مادي تولید میکنند. فرهنگ راه وروش زندگی است که افراد جامعه آن را فرا گرفتهاند و در پیروي از آن سهیم و شریکاند. این راه وروش از جمع و ارتباط ابزار، فنون، نهادهاي اجتماعی، طرز تلقیها، عقاید، انگیزهها و نظام ارزشهاي مورد قبول مردم حاصل گردیده است
-2-3 فرهنگ کار از دیدگاه اسلام
از دیدگاه آیات و روایات چنین برمیآید که کار عنصري ارزشمند، و مقدس است که موجب تکامل وجودي انسان، عزت، مردانگی، رحمت، سعادت و...میباشد. با نگاهی به سیرهي انبیا، معصومین و اولیا خدا درمیابیم که در طول همهي اعصار این بزرگان علاوه بر نقش هدایتگر خود به امر کار و کارگري مشغول و متعهد بودهاند و سایرین را به آن تشویق میکردهاند. ایشان کار جهت تامین معاش خانواده و کسب درآمد حلال را عبادت تلقی کرده وآن را موجب تقرب به خدا میدانستهاند. بوسهي پیامبر - ص - بر دست پینه بستهي یک کارگري ساده از این دست فرهنگ سازي و ارزش گذاري است.
امام علی - ع - در طول مدت 25 سال خانه نشینی خود درمدینه به حفر چاه و ایجاد نخلستانهاي متعدد همت میگماشت واین کار را موجب عزت خویش میدانست و البته درعین حال خود آنها یا درآمدشان را وقف مستمندان میکرد. همین رویه توسط فرزندان ایشان تکرار میشد و روایات متعددي از برخورد و واکنش مردم نسبت به کار در نخلستانها توسط امام باقر - ع - ، امام صادق - ع - ، امام کاظم - ع - و دیگر ائمه در کتب روایی و تاریخی ثبت شده است.
امام کاظم - ع - میفرمایند: »پیامبر - ص - و امیرالمومنین - ع - وپدران بزرگوارم کسانی بودند که با دستهاي خود کار میکردند و کار وکارگري سیرهي انبیا وصالحان بوده است.« .3 اگر بخواهیم به معانی کار اشاره کنیم میتوان واژههاي شغل، عمل، پیشه، صنعت، زحمت، بنا و ساختمان، و... اشاره کرد. کلمات عمل صالح یا جمله هاي عملوا الصالحات به صورت مکرر ومطلق در قرآن اشاره شده است و باید گفت حتما در این اطلاق، تعمدي بوده است. اگر بخواهیم در عرف معمولی براي عمل یا کار تعریف قایل شویم، باید بگوییم: هر چیزي که مستلزم صرف هزینه و جیب مقصدي باشد کار وعمل است.
کارگري که در شهرداري مشغول است یا کارگري که در کارخانه کوچک یا بزرگ ویاهر مجموعهي گارگري کار میکند، شب زنده داري مادران براي فرزندان جز اعمال صالح به حساب میایند.» وبشر الذین امنوا وعملوا الصالحات ان لهم جنات تجري من تحتها الانهار... - «4درودي، 1384و. - 5 قرآن کریم به عنوان کتاب مقدس شریعت اسلام نقش محوري در تبیین فرهنگ کار دارد. این کتاب در مقاطع مختلف مخاطبان خود را به طلب روزي و کسب معاش حلال تشویق مینماید.
سفارشات پیامبر - ص - و ترویج فرهنگ کار سالم با جملاتی نظیر »منزه ترین کارها، کار وتلاش با دست ومحصول دسترنج است«5 ویا » عبادت هفتاد جز دارد، بهترین جز آن طلب رزق حلال است«6 درصدر اسلام موجب بروز یک تحول اساسی در نگرش جامعه آن روز نسبت به مسئلهي کار شده بود. همانطور که پیشتر ذکر شد، در بینش اسلامی کار و تلاش داراي قداست است وعامل رشد و تعالی انسان و به تبع آن جامعه میباشد و در آیین مقدس براي آن آداب و احکامی ذکر شده وحتی توصیه شده که به قصد قربت انجام پذیرد. این دین کار را همردیف جهاد در راه خدا معرفی میکند و پیامبرش، کارگر را مانند مجاهد فی سبیل االله میداند.
پیامبر در جامعه تازه تشکیل شدهي اسلامی میکوشد تا با توجه به فشار وارده از سوي مشرکان که متکی به پول و نفوذ در شبه جزیره عربستان بودند و نیز فشار ها و تهدیدات وارده از سوي یهودیان و امپراطوري روم و ایران یک سبک زندگی را ترویج نماید. در واقع میتوان گفت، پیامبر یک اقتصاد مقاومتی را در مدینه شکل میدهد و در میابد که از الزامات آن تبیین فرهنگ کار مبتنی بر دستورات الهی است. ایشان با اتکاي به خدا همواره درصدد بیان اهمیت و جایگاه فرهنگ کار بودهاند و فرهنگ کار متناسب با اقتصاد مقاومتی را لازمهي بقاي حکومت نوپاي اسلامی در شرایط تهدید و تحریم وفشارمیدانستند.
مثلا فردي که کار میکند و براي امرار معاش خود در طلب کسب روزي حلال است را برتر از کسی میداند که در مسجد مینشیند وهمواره مشغول رکوع وسجود است و بار خویش را به دوش دیگري میاندازد. ایشان عرق کارگر سخت کوش را چون قطرات خون شهید میداند و اعلام مینمایند: »هر کس از زحمت و دسترس خویش، مخارج زندگی را تامین نماید، روز قیامت در صف پیامبران قرار گرفته و از عنایاتی که انبیا را شامل میگردد او نیز بهرهمند میشود
پیامبر - ص - با درك صحیح از شرایط حکومت اسلامی سعی در ترویج این فرهنگ دارد تا از این طریق بتواند جامعهي تحت رهبرياش را در مقابل حملات و تهدیدها مقاوم کند. بعد از ایشان نیز صحابهي وفادار به راه اصیل اسلامی و در راس آنها امیرالمومنین علی - ع - تبیین و تبلیغ این فرهنگ را ادامه دادند.
