بخشی از مقاله
چکیده
باتوجه به ماهیت فضاي سایبر بعنوان بستر اصلی اطلاعات کشور واینکه امکان صدمه زدن از این راه بسیار محتمل می باشد،لازم است که نگاه ویژه اي به مسأله ي امنیت فضاي سایبر مخصوصا در سطح کاربردهاي ملی شود زیرا زیرساخت هاي اصلی کشور در این فضا قرارگرفته است و بروز هرگونه مشکل امنیتی باعث تهدید جدي در امنیت ملی کشور خواهد گردید.
مقاله حاضر با استفاده از روش تحلیلی به بررسی رویکردهاي متفاوت امنیت - گاه نرم افزاري وگاه سخت افزاري - می پردازد . این بررسی نشان می دهدکه قدرت سخت ونرم با یکدیگر در ارتباط می باشند وهردو داراي جنبه هایی از قابلیت دستیابی به هدف بوسیله ي تأثیرگذاري در رفتار دیگران می باشند و تمایزبین آنها در ماهیت رفتار ودر غیرمحسوس بودن منابع می باشد به گونه اي که امنیت سخت یعنی قدرت می تواند برتوسل به زور ورفتاري دستوري متکی باشد اماامنیت نرم یعنی تهدید شامل توانایی جذابیت وتوانایی کسب مطلوب از طریق جاذبه است نه از طریق اجبار .
مقدمه
درکنار جهان واقعی ،جهان مجازي ظهورکرده که کنشگران دولتی و غیر دولتی فارغ از محدودیت هاي جهان واقعی در آن نقش آفرینی می کنند . برهمین اساس مارتین لیبیکی در کتاب خود باعنوان پیروزي در فضاي سایبر : امنیت ملی ونبرد اطلاعاتی ،استدلال می کند که فناوري اطلاعات وارتباطات فضاي جدیدي را در کنارجهان واقعی وعینی بوجودآورده که ازآن بعنوان فضاي سایبر یاد می شود .
مهمترین ویژگی فضاي جدید کنترل ناپذیري تعاملات وتغییر ماهیت بسیاري از مفاهیم مانند قدرت وتهدید است. - - Libicki,2007, P. 23 منظور از فضاي سایبر یا فضاي مجازي ترکیبی از دهها هزار رایانه به هم پیوسته ،سرویس دهنده ها، شبکه هاي ارتباطی ،سوئیچ ها و کابلهاي فیبر نوري است که امکان ایجاد ارتباطات را در یک سیستم جامع فراهم می آورد.کارآمد و سالم بودن فضاي سایبر در کشورها از اهمیت ویژه اي برخوردار است. - افتخاري، - 5 :1382
جوامع امروزي به گونه اي فزاینده به این فضاي مجازي وابسته شده اند.این در حالی است که حتی کشوري با تکنولوژي پیشرفته نمی تواند بطورکامل از حملات سایبري و تهدیدات وآسیب هاي آن در امان باشددوري جغرافیایی و مرز اهمیت خود را ازدست داده ،ظرف چند ثانیه می تواند مورد هدف قرار گیرد هر آنچه با عنوان تجارت و داد و ستد الکترونیکی،پول و بانکداري الکترونیکی،آموزش الکترونیکی،نشر الکترونیکی،انواع ارتباطات الکترونیکی، دادرسی الکترونیکی و حتی حکمرانی یا دولت الکترونیکی به کار می رود.همگی در فضاي سایبر ریشه دارد و مجهز بودن هر کشور به آن جلوه اي از قدرت آن کشور می باشد.
در حالی که هر کدام از آن ها نیز آسیب پذیر و در معرض تهدید بوده به گونه اي اصلاح و حمایت از آن ها اگر غیر ممکن نباشد؛بسیار دشوار خواهد بود. در فضاي سایبر کنشگران را به سه دسته می توان تقسیم کرد :حکومتها،نهادهاي داراي شبکه هاي سازمان یافته و افراد و شبکه هایی با ساختارضعیف که در این میان خود فضاي سایبر یک منبع قدرت محسوب می شود .فضایی که در ابتدا تنها انتظاري که از آن می رفت محاسبه ي دقیق اطلاعات و ارائه نتایج در کمترین زمان ممکن بود اما به تدریج احراز شد که قابلیت فضاي سایبري به مراتب بیش تر و متنوع تر است.
همین انعطاف پذیریبی نظیر باعث شد براي امور خرد و کلان مختلف برنامه هاي رایانه اي مناسبی طراحی و تولید شود و فضایی با کارایی و اثر بخشی غیر قابل مقایسه اي نسبت به فضاي حقیقی به اجرا در آید. به همین دلیل به کارگیري فضاي سایبري بر فضاي فیزیکی و حقیقی غلبه یافت .شبکه هاي کوچک و بزرگ رایانه اي شکل گرفت و تقریباً تمامی امور ملی و داخلی کشور ها در یک بستر مشترك و واحد در عین حال جهانی اداره گردید.
ایجاد این قدرت براي کشورها بزرگترین دستاورد فناوري اطلاعاتی و ارتباطی هزاره ي نوین است که همگام با توسعه ي جهانی بطور مستمر در حال دگرگونی و نو شدن است.از طرف دیگر تهدیدهاي سایبري تقریباً تمامی کشورها را به یک اندازه هدف قرار می دهد و شاید کشورهاي پیش روي این عرصه که همان کشورهاي توسعه یافته هستند بیشتر از این تهدیدها آسیب می بینند.
به همین جهت در کنار قدرت سایبري،مقابله با تهدیدهاي سایبري بعنوان یک آسیب ،به دغدغه ي کشورهاي توسعه یافته تبدیل شده است زیرا این فضا بطور لحظه شمار در حال نو شدن است .و کشوري می تواند به حیات سایبري اش ادامه دهد که جلوه ي فعال و کنشی قابل قبول در سطح بین المللی بیاید. - Shinder,2002,P.246 - از آنجا که فعالیت هاي سایبري گوناگون و متنوع می شود باید ابزارهاي موجود توانایی خنثی سازي آثار سوء این فعالیت ها را داشته باشد .
براي مثال ابزارهاي فیلترینگ بر اساس فهرست هاي سفید یا سیاهی عمل می کنند که هر کشور بر اساس قوانین داخلی اش تدارك دیده است .بسیار محتمل که به هنگام راه اندازي و به کارگیري این ابزارها در کشور دیگر،بخشی از اطلاعات غیر قانونی هم چنان در دسترس باشد یا بخشی از اطلاعات قانونی غیر قابل دسترس شوند .زیرا قوانین داخلی در کشور بر اساس ارزش ها و منافع ملی آن تدوین می شوند و لزوماً مشابه سایر کشورها نیستند. - جلالی فراهانی، - 6 :1386
در دنیاي فیزیکی و حقیقی ،کشورهاي جهان با هدف احترام متقابل به حاکمیت ملی یکدیگر،از انجام اقدامات اجراي قانون در قلمرو یکدیگر پرهیز و در صورت لزوم و در مواقع استثنایی،طبق ضوابط خاصی عمل می کنند. - کریانگ ساك کیتی ، - 16 :1383 اما در فضاي سایبر،این وضعیت خاص و استثنایی است.زیرا هر گونه ابتکار عمل کشورها،با حاکمیت ملی چندین کشور دیگر در تعارض قرار می گیرد.از طرفی نیز پایبندي به موازین حقوقی ایجاب می کند.مسیر جدیدي براي این حوزه ي نو پدید وتعریف شود.تا نظم و امنیت ملی کشورها نیز حفظ گردد.
در این نوشتار گستره ي فرامرزي فضاي سایبر بعنوان امنیت سخت - قدرت - یا امنیت نرم یعنی تهدید بررسی می شود، به همین منظور مباحث به دو بخش تقسیم شده است.بخش نخست به استفاده ي کشورها از فضاي سایبري و انجام اعمال سایبري که نشانه ي امنیت سخت و قدرت آنان است گزینش شده اند و بخش دوم نیز تهدیدات ناشی از استفاده از فضاي سایبر وانجام اعمال سایبري در قلمرو حاکمیت ملی کشورها مورد بررسی قرارمی گیرد و در پایان نیز با توجه به مباحث مطروحه نتیجه گیري بعمل می آید.
:1 امنیت سخت در فضاي سایبر
در فضاي سایبر، ازمقوله ي امنیت سخت به نام قدرت یاد می شود که به این صورت تعریف می شود:»استفاده ي طراحی شده از تبلیغات و فعالیت ها جهت تأثیرگذاري عقاید،نگرش ها،احساسات و رفتار گروههاي خارجی به شکلی که از اهداف ملی حمایت و در افکار عمومی نیز کسب اعتبار نماید - ناي ، - 65 :1382 قدرت متقاعد کردن مردم و شکل دهی افکار آنان بصورت فرماندهی وتوانایی تغیی آنچه دیگران انجام می دهند .
در عصر سایبر،جهان جدید به شبکه ي نیرومندي تبدیل شده است که بافت اصلی و تاروپود آن را اطلاعات و نظام ارتباطات الکترونیک تشکیل می دهد .در درون این شبکه به جز گروهی از نخبگان دیگران کنترل خود را بر زندگی خویش و محیط پیرامون از دست داده اند یا به سرعت در حال از دست دادن هستند. از چشم انداز ارتباطات بین المللی می توان امنیت سخت یا قدرت را در مرحله ي روابط بین المللی به سه دسته ي کلی تقسیم کرد:قدرت نظامی،قدرت اقتصادي،قدرت نرم که هریک از این سه نوع قدرت براي مقاصد خاص،با نمودارهاي رفتاري متفاوت و در سیاست هاي مختلفی بوسیله ي حکومت ها اعمال می شوند.
قدرت نظامی به قصد اجبار و بازدارندگی طرف مقابل و از طریق دیپلماسی قهر آمیز اعمال می گردد.قدرت اقتصادي به قصد ایجاد نوعی برانگیختن کشورهاي خاص و از طریق تشویق یا تحریم اقتصادي یا تضییع و کمکهاي مالی اعمال می شود اما قدرت نرم با نیت ایجاد جذابیت براي خود و تنظیم اولویت هاي طرف مقابل بوسیله ي ابزارهایی مانند فرهنگ ،انتقال ارزشها و نهادهاي اجتماعی و از طریق دیپلماسی عمومی اعمال می شود. - احمدزاده کرمانی ، - 44 :1387
قدرت نرم بر خلاف قدرت نظامی که داراي ساختارهایی با منطق سلسله مراتبی و از سمت بالا به پایین است ،در ساختار دایره اي و فاقد اضلاع تعریف می شود که در آن بر خلاف مدل سلسله مراتبی-که امکان دیالکتیک تمام اجزا در آن واحد میسر نیست-منطق دیالکتیک در آن باز تولید می گردد. - افتخاري، - 18 :1387 هریک از کنشگران دولتی و غیر دولتی در سطح بین المللی به یکی از روشهاي فوق امنیت سخت را به اجرا می گذارند به هرحال استفاده از فضاي سایبري و انجام اعمال سایبري،نشاندهنده ي تسلط و قدرت کشورها در سطح ملی و بین المللی است.
