بخشی از مقاله
چکیده
از زمان ظهور تدریجی فناوریهاي ارتباطی و اطلاعاتی جدید، جهان بطور برگشت ناپذیري درحال تغییر و ایجاد رفاه، توسعه پایدار و دموکراسی است. اما با توسعه ابزارهاي کنترل، آزادي و آزادي بیان را مخدوش نموده است. در واقع تنها ویژگی مهم این فناوریها وجود همین پاردوکس منجر به پیشرفت است. در این پژوهش اسنادي و کتابخانه اي، هدف موشکافی قابلیتهاي این تکنولوژي_ها و تأثیر آن بر فرآیند ارتباطات اجتماعی - تولید، عرضه، ومصرف - سطوح کلان جامعه ونیز گروه هاي اجتماعی خاص - مانند: جوانان - می باشد. ابزار پژوهش، فیش برداري و جستجوي منابع معتبر، و نوآوري آن در بازتعریف پارادوکس مربوطه است. نتیجه اینکه این تکنولوژي ها سبب تغییر سبک، قالب، فرهنگ و حتی فرآیند تولید، عرضه و مصرف کالاهاي رسانه اي و محتواهاي ارتباطی شده اند.
-1 مقدمه
بیل گیتس1 ثروتمندترین مرد جهان، ثروتش را از تکنولوژي هاي ارتباطی و اطلاعاتی کسب وصاحب مایکروسافت می باشد وي درنوشته اي با عنوان »موج خیزنده اینترنت«2 هشدار داده که به این خیزش باید توجه کنید؛ یا سازگار شوید و یا بمیرید. - گرینسپن، - 1388 :203؛ لذابشر چاره اي جز تسلیم در برابر تجدید مستمر تکنولوژي که از اختراع ترانزیستور3 آغاز شد و هنوز هم درحال تکوین بوده و غیرقابل کنترل شده ندارد.
تکنولوژي هاي ارتباطی و اطلاعاتی مجموعه وسیعی از فناوري ها و ترکیبی از سخت افزار، نرم افزار، رسانه، سیستم هاي پخش و توزیع اطلاعات راشامل می شود. - منتظر قائم به نقل ازیونسکو، - 229:1381 این تکنولوژي ها در ایجاد دنیاي جدید نقش اساسی داشته اند. - کاستلز، - 1380 اما اکنون درنقطه اي هستیم که جهان، فناوري اطلاعات وارتباطات را هضم وچگونگی کاربست آن را فراگرفته است.
- گرینسپن، - 1388 :202، بطوریکه درتمامی عرصه ها، ازسرگرمی وآموزش گرفته تا بهداشت، سیاست، بانکداري، اقتصاد وحتی در موضوعات چالشی همچون امنیت، فرهنگ، سیاست و اشتغال، فناوري اطلاعات و ارتباطات موثرند4 لذا به نظر می رسد به عنوان گام اول، شناخت ویژگی ها و قابلیت هاي آن براي مرور تأثیرات بر فرآیند ارتباطات اجتماعی ضروري باشد.
فناوریهاي جدیداطلاعات وارتباطات قادرند تجربه میان فرهنگی براي افراد بوجود آورند. - موحدي، - 1387 دکتر منتظرقائم - 1392 - ، معتقد است این تکنولوژي ها درسطح ملی و جهانی مسأله ساز شده بعلاوه مسأله ارتباطات نیز براي افراد، ملت ها و دولت ها چالشی شده است، ارتباطات بین فرآیند تولید وانتقال محتوا به گروه هاي کوچک یا بزرگ مخاطبان در نهایت به تغییراتی درجهان واقعی منتهی می شود.
حتی می توان این ادعا را کرد که ارتباطات درنهایت به تغییر در پارادایم هاي بنیادي دولت- ملت ها یا فرهنگ و تمدن منتهی می شود. - نقد ونظر، - 1392-88 ارتباطات وفناوري اطلاعات دیگر تنها یک خدمات زیربنایی براي اطلاع رسانی نیست بلکه توسعه آن درقالب کارایی بنگاه هاي اقتصادي، افزایش سرمایه انسانی، کاهش اتلاف منابع و توسعه فناوري هاي نو متجلی خواهد شد.
- ترکان ونیکخواه، - 9:1389 پژوهش هاي متعددي درخصوص تاثیرات فاوا5 بر ابعاد مختلف زندگی بشر انجام شده6 در این نوشتار ضمن توجه به نتایج آن ها، هدف اصلی، جمع بندي ویژگی ها و قابلیت هاي تکنولوژي_هاي اطلاعاتی و ارتباطی جدید7 و تأثیر آن بر فرآیند ارتباطات اجتماعی - تولید، عرضه، ومصرف - سطوح کلان جامعه ونیز گروه هاي اجتماعی خاص - جوانان - است که با روش اسنادي و کتابخانه اي و مرور مقالات و کتب، اینترنت و فیش برداري تنظیم شده است.
٤تحقیقی که درخصوص نظرات مردم یک قرن پیش درمورد تاثیرات تکنولوژیها دردانشگاه ماساچوست صورت گرفته نشان می دهد مردمی که این تکنولوژیها را اختراع کرده اند یا آنرا ترجیح داده اند درمورد اثراتش آگاه بوده اند. - پیشوایی ورضایی، - 12:1392 5فاوا کلمه پیشنهادي فرهنگستان زبان فارسی بجاي عبارت فناوریهاي اطلاعاتی وارتباطی است. - ترکان ونیکخواه، - 1389 6ناگفته نماند: پژوهشگران داراي رویکردهاي انتقادي وفرهنگی بر آنند که امکان مطالعه اثرات رسانه ها محدود بوده ونتایج حاصل ازاین پژوهشها نیز بهدلیل تکیه بر فرضیه هاي نادرست مبهم ومشکوك است. - پرس، - 18:1392
-2 طرح مسأله ورویکرد
اززمان ظهور تدریجی فناوري هاي ارتباطی و اطلاعاتی جدید، جهان بطور برگشت ناپذیري درحال تغییر مستمر است، تغییري که ظاهراتمدن، رفاه، توسعه پایدار ودموکراسی رانوید میدهد. اما در یک نگرش همه جانبه به موضوع درمی یابیم ]ویاحداقل تصور اینجانب این است که[ ویژگی ها و قابلیت هاي تکنولوژي_هاي مربوطه به گونه اي است که هم می تواند درخدمت افکار دموکراتیک و مشارکت جویانه وآزادي بیان باشد و هم می تواند با توسعه ابزارهاي کنترلی، آزادي بیان و دموکراتیزه شدن را مخدوش نماید.
پارادوکس حاکم براین قابلیت ها در نگاه سهل گرایانه وابزاري مشابه آتش و چاقو مطرح است که می تواند درخدمت انسان یابر علیه اوباشد و عمدتا کارکرد مربوطه وابسته به استفاده کننده و نیات اوست.1 اما اگر به پارادوکس مربوطه نگرش ترفیعی داشته باشیم شاید بتوان گفت خود این پارادوکس به لحاظ وجود تضاد داخلی، سبب پیشرفت روز افزون خواهد شد و در واقع تنها ویژگی درخور توجه این فناوري ها وجود همین پاردوکس است: هم آزادي و هم کنترل را تسهیل و تسریع می کند، هم تبعیض ها را ازمیان بر می دارد و هم شکاف دیجیتال ایجاد مینماید، هم درخدمت تقویت ارزش هاي چند فرهنگی و میان فرهنگی، لیبرالیسم و دموکراسی مآبانه است و هم درخدمت تقویت ارزش هاي اقتدارگرایانه، تمامیت خواه و سنت گرایانه.
لذامساله این است فناوري هاي نوین چه ویژگی ها و قابلیت هایی دارند که منجر به این دوگانگی شده است؟ و چه تاثیري بر روند ارتباطات اجتماعی و محتواها و پیام هاي مبادله اي گذاشته اند و آیا گروه هاي اجتماعی دراین شرایط تاثیر پذیرفته اند یانه؟ بر این اساس در این نوشتار بدون هیچگونه قضاوتی درخصوص جهت گیري تاثیرات فاوا، ویژگی ها و قابلیت هاي مهم آن لیست می شود تا شاید راهی براي تشخیص یاحدس تاثیرات عینی وسطحی - و نه فلسفی - بر تولید، عرضه و مصرف محتواهاي مبادله اي درارتباطات اجتماعی سطوح کلان جامعه و بصورت محدودتر درگروه اجتماعی خاص مانند جوانان بحث یافت.
-3 ویژگی ها و قابلیت هاي تکنولوژي_هاي اطلاعاتی وارتباطی جدید - - ICTs
از یکسو، تکنولوژي_هاي نوین به عنوان بخشی ازجامعه مدنی بین المللی2 بنام »تکنولوژیهاي آزادي« - پول، - 1983 و »دموکراتیزاسیون« - راندال، - 1993 شناخته شده اند وازسوي دیگر، بعنوان تکنولوژیهاي جهانی سازي که فرهنگهاي ضعیف رادریک فرهنگ جهانی حل می کنند، معرفی شده اند. این دو موضع در واقع بر دومجموعه متفاوت ازارزشهاتأکید می کنند.
موضع اول به جریان آزاد اطلاعات، آزادي بیان، آزادي هاي فردي ومدنی و مبارزه با سانسور متعهد است، در حالی که موضع دوم به حاکمیت ملی، انسجام فرهنگی ملی ومسئولیت اجتماعی تأکید می کند. - شهابی و جهانگردي به نقل از هملینک، . - 1994 تکنولوژي_هاي مورد بحث حداقل سه دسته اند: ارتباط جمعی3، انفورماتیک وارتباطات راه دور» .4توربان« فناوري اطلاعات وارتباطات - فاوا - 5راکلیه فناوریهایی میداند که درجمع آوري، انتقال، ثبت، پردازش وانتشار ونمایش اطلاعات به بشر کمک میکنند، »هنري لوکاس«معتقد است فاوایعنی بکار گیري هر نوع فناوري براي جمع آوري، پردازش،ذخیره وانتقال ١ارتباط ما با ابزارهابر حسب نوع کاري است که آنها انجام می دهند. - ون لون، - 44:1391 ٢مطابق آنچه که کین درسال 1391 بیان کرده است.
