بخشی از مقاله
خلاصه
موضوع مقاله عبارت است از لزوم آینده پژوهی در راستای اقتصاد مقاومتی. اهداف این مقاله در پنج بخش کلی ذیل بیان شده است :
بخش اول؛ بررسی تعاریف و نظریه های آینده پژوهی و الگوی تعاملی نظریه های فهم و درک.
بخش دوم؛ آشنایی با اهمیت علم آینده پژوهی و ضرورت تشکیل سازمان آینده پژوهی و وظایف سازمان مربوطه.
بخش سوم؛ بررسی اصول و فنون آینده پژوهی و شش گام کاربردی برای هدایت پروژه های آینده نگاری.
بخش چهارم؛ آشنایی با مفاهیم و تعاریف مختلف اقتصاد مقاومتی و ذکر 10 نکته اساسی در حوزه اقتصاد مقاومتی.
و در بخش پنجم؛ به آینده پژوهی در اقتصاد بین الملل پرداخته شده است. مطالب ارائه شده نتیجهی مطالعات کتابخانهای و مقالات مرتبط با محور عنوان شده می باشد. لذا نتیجه بررسی در پایان نوشتار با بیان پیشنهادهایی در جهت تکمیل چرخه کامل تولید صنعتی در ایران به پایان رسیده است.
.1 مقدمه
دولت ها، سازمان ها و ملت ها باید تغییر و آینده را بهتر و بیشتر درک نمایند چرا که ما همگان در آینده ای زندگی و کار خواهیم نمود که متفاوت از امروز خواهد بود. وقتی ملل به درک درست از تغییرات دست یابند، فرصتهای بیشتری برای زندگی و تأثیر مثبت بر روی آینده بدست خواهد آمد
آینده پژوهی« دانش و معرفتی است که چشم مردم را نسبت به رویدادها، فرصتها و مخاطرات احتمالی آینده باز نگه میدارد؛ ابهامها، تردیدها و دغدغههای فرسایندهی مردم را میکاهد؛ توانایی انتخابهای هوشمندانهی جامعه و مردم را افزایش میدهد و به همگان اجازه میدهد تا بدانند که به کجاها می توانند بروند - آیندههای اکتشافی - به کجاها باید بروند - آینده های هنجاری - و از چه مسیرهایی می توانند با سهولت بیشتری به آینده های مطلوب خود برسند - راهبردهای معطوف به آینده سازی - در حقیقت؛ آینده پژوهی، به گونهای آگاهانه، فعالانه و پیش دستانه است؛ »شکل بخشیدن به آینده« همان دانش و معرفت سترگی که می تواند بذر رؤیاها، آرزوها و آرمان های نجیب و اصیل یک فرد، سازمان یا ملت را بارور کند
با توجه به اهمیت دانش آینده پژوهی در عرصه های گوناگون علمی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، این نوشتار میکوشد با نگاهی گذرا، به لزوم آینده پژوهی در اقتصاد در شرایطی که کشور عزیزمان از طرف مستکبرین دچار تحریم های بیاساس شده است،گام نهد، تا شاهد شکوفایی هر چه بیشتر کشور عزیزمان در شرایط اقتصاد مقاومتی باشیم.
.2 مروری بر مفاهیم اساسی آینده پژوهی .2.1تعریف آینده پژوه
آینده پژوه کسی است که، حقایق تاریخی و دانش علمی را به کار می گیرد و ارزش های بشری وتخیّل را به آن ها می افزاید تا تصویرهایی از آنچه در آینده ممکن است به وقوع بپیوندد، خلق کند
2.2. تعریف آینده پژوهی
➢ آینده پژوهی برابر واژهی انگلیسی - - Futures Studies است. و در برگیرندهی مجموعه تلاش هایی است که با استفاده از تجزیه و تحلیل منابع، الگوها و عوامل تغییر و یا ثبات، به تجسم آینده های بالقوه و برنامهریزی برای آن ها می پردازد. آینده پژوهی نشان می-دهد که چگونه از دل تغییر - یا تغییر نکردن - »امروز«، واقعیت »فردا« تولد می یابد
➢ آینده شناسی عبارت است از تلاش برای درک آنچه که در آینده می تواند روی دهد و یا باید روی دهد
➢ آینده شناسی یعنی شناخت آینده با مطالعه آینده های ممکن و مطلوب یک جامعه
➢ آیندهپژوهی یعنی فراهم آوردن امکاناتی برای افزایش آگاهی از آینده، و کنترل برآن. به بیانی روشن تر، آینده پژوهی برای مطالعهی آینده و تحقق اهداف کلیدی خود، در پی آن است که انتظارات ما را از آینده شناسایی کرده و کمک کند که تمامی توان و ظرفیت عوامل شکل دهنده، در راستای تحقق مطلوبترین بدیل آینده، جهت دهی شوند
.2.3 نظریهی آینده پژوهی
هدف آینده پژوهی، محتمل ساختن آینده های مرجح - مطلوب - است. بدین منظور از آنچه که می خواهیم در آینده ایجاد کنیم باید تصویری روشن و شفاف در ذهن بر مبنای ارزش هایی به وجود آورد که می خواهیم بر جوامع آینده حاکم باشند. یکی از پیش فرض های آینده پژوهی، در نظر گرفتن گزینه های متعدد برای آینده است:
.2.3.1آینده های ممکن: هر چیزی اعم از خوب یا بد، محتمل یا بعید، می تواند در آینده رخ دهد؛ .2.3.2آینده های احتمالی: حالات متنوع آینده وضعیتی برحسب احتمالات مختلف مبتنی بر استمرار روندهای کنونی است که در آینده به وقوع خواهد پیوست؛
.2.3.3آینده های مرجح: ترجیحات پدیده برای تحقق آینده براساس درجه تعبیرپذیری بار فکری و معنایی کلمات در گفتار و اندیشه های وی است، لذا در صدد طلب آن چیزی است که مطلوب ترین و مرجح ترین رویداد آینده به شمار می رود
.3 الگوی تعاملی نظریه های فهم و درک، زمان شناسی و آینده گرایی
زمان شناسی و استخراج آینده از درون زمان های گذشته و حال، سطح بالایی از توانمندی فهم و درک مناسب و مستدل می خواهد، هر میزان مهارت و توانمندی های فهم و درک صحیح بالا رود، آینده سازی هموارتر میشود
4. اهمیت علم آینده پژوهی
➢ افزایش روزافزون تقاضا برای اطلاعات و تحلیل های مفید و کاربردی؛
➢ ظهور سازمان های غیر دولتی به عنوان یک پدیده ی جهانی؛
➢ ظهور » دولت - ملت ها « و سازمان های جدید؛
➢ ارتباطات جهان گستر بر پایه ی فن آوری اطلاعات و ارتباطات؛
➢ تنوع در کانون های تفکر، که مترادف با فرصت های بیشتر است؛
➢ خلأ سیاسی ناشی از تغییرات سیاسی؛
➢ دولت های غربی با بحران اعتماد روبه رو شده اند؛
➢ حمایت مالی از کانون تفکر در حال جهانی شدن است
5. ضرورت تشکیل سازمان آینده پژوهی
اگر همانند کشورهای پیشرو در این زمینه، خواهان دستیابی به جایگاهی رفیع در هدایت و مدیریت نظام بین المللی باشیم، بدون تردید با تاسیس سازمان، نهاد یا وزارت آینده موافق خواهیم بود. این سازمان به منظور پایش سازمان یافته ی پیشرفت ها و تحولات محیط جهانی و ملی، کشف و درک جهتگیری های بین المللی و مطالعه ی تاثیرات آن ها بر آیندهی کشور و همچنین انجام مطالعات مربوط به آینده و خلق دیدمان های بزرگ ملی و یافتن راه های میانبر و جهشی برای شکل دادن به دیده بانها تاسیس می شود.
این تلاش ها سطح هوشیاری ملی را بالا می برد، از غافلگیر شدن کشور در برابر تحولات غیر منتظره جهانی جلوگیری میکند، به کوشش های ملی در جهت شکل بخشیدن به آینده های بزرگ سیاسی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و اجتماعی در سطح ملی جهت می دهد و با ایجاد تصویرهای الهام بخش از آینده »فرهنگ امید« را در اندیشه های نسل های جدید، بارور می کند
.5.1 چهار نقش محوری سازمان آینده پژوهی
.5.1.1 رصدخانهی پیشرفت ها و تحولات جهانی و چشم نگران و همیشه بیدار ملت برای کشف کوچک ترین تغییرات بین المللی؛
.5.1.2 متولی وفاق ملی نسبت به تشخیص فرصت ها، تهدیدها، دیدمان ها و سوگیری های کشور؛
.5.1.3 اندیشگاه ملی برای خلق کانون های ایده آور: برای این کار می توان، »بانک ایده« در زمینه های گوناگون برای استفاده کارآفرینان جوان و مدیران سازمان ها تاسیس کرد؛
.5.1.4 ناظر ملی پیاده سازی سیاست ها و راهبردهای کلان کشور؛ این سازمان باید از چنان منزلت و موقعیتی در کشور برخوردار باشد که بتواند بر روند
اجرای سیاست ها و راهبردهای کلان کشور به صورت تخصصی نظارت کرده و گزارش های بی طرفانه و منصفانه ای برای اطلاع مراجع ذیربط از جمله رهبری، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس شورای اسلامی و هیات دولت فراهم کند
2.5. وظایف سازمان آینده پژوهی
➢ توسعه بنیان معرفتی و دانشی آینده پژوهشی؛
➢ تربیت نیروهای متخصص؛
➢ گسترش روحیه و فرهنگ آینده پژوهی؛
➢ هشیار نگه داشتن جامعه نسبت به آینده؛
➢ خلق دیده بان های ملی؛
➢ شکل دادن به سیاست ها و راهبردهای ملی؛
➢ نظارت به روند اجرای سیاست های ملی و ارائه اطلاعات در جهت تصحیح آن ها
