بخشی از مقاله
چکیده
گردشگری امروزه در سطح جهان از جایگاه ویژه ای برخوردار است به گونه ای که اکثر کشورها گردشگری را در اولویت برنامه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود قرار داده اند. در این میان گردشگری شهری که یکی از مهمترین عوامل توسعه ی اقتصادی - اجتماعی و رفاهی شهر و شهرنشینان می باشد توانسته است توجه همگان را به خود جلب نماید.
فضاهای شهری از دیرباز جذابترین فضاها به شمار می روند، زیرا شهرها پیشرفته ترین و کامل ترین سکونتگاه های انسانی بوده و دربردارنده ی مراکز مهم اقتصادی، علمی، تفریحی، پزشکی و ... هستند. شهرها دارای جاذبه های گردشگری متنوعی می باشند و همواره گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می کنند لذا برنامه ریزی و مدیریت خردمندانه ی توسعه ی گردشگری شهری پایدار باید در اولویت کاری دولت ها و نهادهای ذیربط قرار گیرد.
-1 مقدمه
امروزه صنعت گردشگری به یکی از بزرگترین و پردرآمدترین بخش های اقتصادی جهان تبدیل شده است
شهرها یکی از پر بیننده ترین مقاصد گردشگری جهان به شمار می آیند که هر ساله پذیرای میلیون ها نفر گردشگرند
سالهاست که شهرها علاوه بر محیط کار و زندگی، مکانی برای فراغت و تفریح نیز محسوب می شوند. گردشگران از بسیاری از جاذبه ها، امکانات و تسهیلات شهرها برای تفریح و سرگرمی استفاده می کنند. ساختار فیزیکی و اجتماعی محیط های شهری، شرایط مناسبی را برای گردشگران فراهم می کند و فرصت های گردشگری متعدد و متنوعی را در اختیار آن ها قرار می دهد
امروزه گردشگری شهری به عنوان یکی از استراتژی های موثر در توسعه شهری، تبادل فرهنگی و درک متقابل بین ملت ها و عرصه ی نمایش هر چه احترام برانگیزتر میراث های فرهنگی، در بین کشورهای دنیا از اهمیت زیادی برخوردار است. در این رابطه، جاذبه های شهری، یکی از مولفه های مهم و موثر در توسعه گردشگری شهری به شمار می آیند. آنچه در پیوند با جاذبه های گردشگری از اهمیت بالایی برخوردار است، توجه به بهره برداری بهینه و استفاده از فرایندهای ایجاد ارزش و جذابیت افزوده در آنهاست
امروزه به طور فزاینده ای به دلیل پذیرش حجم وسیعی از گردشگران توسط شهرهای بزرگ، گردشگری شهری جایگاه قابل توجهی در میان حوزه های مختلف گردشگری یافته است. با توجه به گسترده شدن فعالیت ها و مشکلات ناشی از شهرنشینی ایجاد مراکز توریستی و توسعه توریسم امری الزامی می نماید
گردشگری و به خصوص گردشگری شهری به عنوان یکی از پایه های اقتصاد، سهم عمده ای در توسعه و پیشرفت مناطق به عهده دارد
یکی از مهم ترین مقصدهایی که روندهای گردشگری جهان را در دهه های گذشته تحت تاثیر قرار داده، مراکز شهری است. رشد سفرهای کوتاه مدت این مقصدها را به یکی از اصلی ترین مراکز گردشگری تبدیل نموده و این پدیده خود را در کاهش میانگین سفر گردشگران در بیشتر مقصدهای دنیا نشان داده است بنابراین در این مقاله ضمن معرفی گردشگری شهری و پیامدهای آن به دنبال پاسخ به این هستیم که مهترین راهکارهای توسعه گردشگری شهری چه می باشد؟
-2 تعریف و مفهوم گردشگری شهری
گردشگران نقاط مختلفی را به عنوان مقاصد گردشگری مورد توجه قرار می دهند، از مناطق بکر طبیعی تا سایت های تاریخی و فرهنگی تا نمایشگاه ها و فستیوال ها و تمامی این مقاصد از محیط طبیعی ویژه و خاص خود برخوردار بوده و غالب آنها نیز از جمعیتی در حوزه نفوذ عملکردی و توزیعی خود برخوردارند که این دو محیط یعنی محیط طبیعی و انسانی این مقاصد متاثر از توسعه فعالیت های گردشگری خواهند بود
در بحث اینکه آیا گردشگری شهری پدیده ی مشخص و متمایزی است، Ashworth بر دو دسته عامل وابسته به هم تاکید کرد: محیط و فعالیت هایی که در آنجا رخ می دهند و سایرین بیان کردند که مناطق شهری مکان هایی متمایز و پیچیده هستند. گردشگری شهری هم نوع خاصی از گردشگری است و هم بخش صحیح و سنتی و جدایی ناپذیر زندگی شهری است -
موفقیت یک جاذبه ی شهری وابسته به کیفیت محصول گردشگری شهری است. تنوع و تمامیت جاذبه ها و فعالیت های موجود است که بازدیدکنندگان را به شهر خاصی می کشاند . - Pothof, 2006, p24 - گردشگری شهری از جمله پدیده های جدید شهری است، که ترکیب پیچیده ای از فعالیت های مختلف است که از به هم پیوستن ویژگی های محیطی و میزان توانمندی و کشش شهر در جذب گردشگران و ارائه خدمات به آنها به وجود می آید که با دو انگیزه و هدف اصلی، خیلی متفاوت پنداشته می شود که عبارتند از: تجارت و فرهنگ. امروزه گردشگری شهری به صورت مسئله و فعالیتی مهم است که سبب تغییرات فضایی گسترده در شهرهای بزرگ شده است
جاذبه های گردشگری شهری به همراه امکانات و زیرساختها و نیز برنامه ریزی و مدیریت، از جمله مولفه های لازم برای توسعه گردشگری محسوب می شوند - تقوایی و همکاران، 1390، ص. - 7 محیط های شهری در سراسر جهان برای سالیان متمادی در زمره بیشترین جاذبه ها برای همه اهداف گردشگری بوده است. نخستین شرط موفقیت هر شهر در توسعه گردشگری شهری، وجود زیرساختهای مناسب شهری و مدیریت عاقلانه و مدبرانه در عرصه های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و مانند اینهاست. دومین شرط برای تضمین موفقیت سیاست توسعه گردشگری شهری، تنسیق و آمایش جاذبه های شهر و ایجاد تسهیلات و امکاناتی است که دسترسی به جاذبه ها را بیش از پیش آسان سازد
گردشگری شهری نوعی از گردشگری است که شهروندان علاقمند به جاذبه های مختلف همانند جاذبه های فرهنگی، تاریخی، مذهبی و طبیعی ضمن گردش مسئولانه بخشی از اوقات فراغت خود را در این اماکن می گذرانند
مراکز شهری به علت دارا بودن جاذبه های تاریخی و فرهنگی، غالبا مقاصد گردشگری مهمی محسوب می شوند. شهرها با جاذبه های متنوع شامل: موزه ها، بناهای یادبود، سالن های تئاتر، استادیوم های ورزشی، پارک ها، شهربازی، مراکز خرید، مناطق با معماری تاریخی و مکان هایی مربوط به حوادث مهم یا افراد مشهور، جاذب گردشگران بسیاری هستند. بنابراین حجم زیادی از امکانات گردشگری نظیر: محل سکونت، سرو غذا، ارتباطات حمل و نقل و سایر خدمات گردشگری، در شهرها واقع اند که بازدیدکنندگان از مناطق اطراف و خود شهر از آن ها استفاده می کنند
با توجه به جایگاه ویژه شهر، در بسیاری از کشورهای موفق در این صنعت، شهر پایه و اساس توسعه گردشگری است، چرا که بسیاری از شهرها دربردارنده تمامی انواع جاذبه های گردشگری مذکور هستند؛ یعنی در این نقاط می توان هم شاهد جاذبه های طبیعی، فرهنگی و هم جاذبه های انسان ساخت بود.
ایجاد و توسعه فضاهای شهری مناسب، بازسازی فضاهای ظاهرا متروک و مرده به قصد زنده کردن جنبه های کهن جامعه، از جمله آثار توسعه گردشگری شهری است. بدین منظور، بسیاری از شهرها درصددند تا از ویژگی ها و امکانات خاص شهر خود سود برده، از مزایای جلب گردشگری شهری بهره گیرند
با در نظر گرفتن محیط شهری به عنوان یک محصول تفریحی، عناصر گردشگری شهری را می توان در سه گروه عناصر اصلی، عناصر ثانویه و عناصر جانبی طبقه بندی کرد:
- 1 عناصر اصلی: انگیزه ی اصلی گردشگران از بازدید از یک شهر هستند که خود به دو گروه "مکان های فعالیت" و "زمینه های سرگرمی" تقسیم می شوند. "مکان های فعالیت"، خدمات و تسهیلاتی هستند که برای تفریح و سرگرمی ایجاد شده اند، در حالی که هدف اصلی شکل گیری "زمینه های سرگرمی"، تفریح و سرگرمی نبوده است ولی امروز به عنوان بخشی از جاذبه های گردشگری تجربه می شوند
- 1.1 مکان های فعالیت:
· خدمات و تسهیلات فرهنگی: کنسرت، سینما، تئاتر، ...؛
· خدمات و تسهیلات ورزشی: استادیوم ها و باشگاه های ورزشی، مسابقات ورزشی بین المللی، منطقه ای، ملی و محلی و...؛
· خدمات و تسهیلات سرگرمی: جشنواره ها، کلوب های شبانه، رویدادها و ...
- 1.2 زمینه های سرگرمی:
· ویژگی های فیزیکی شهر: بافت شهر، بناهای تاریخی، باغ ها و بوستان ها، رودخانه ها و ...؛
· ویژگی های اجتماعی - فرهنگی شهر: فرهنگ عامه، زبان و گویش، آداب و رسوم و ...
2. عناصر ثانویه: امکانات و خدماتی هستند که ممکن است گردشگران در طول بازدید خود به آن ها نیاز داشته باشند و باعث بهبود کیفیت بازدید آنها شود، ولی هدف اصلی آنها از سفر به شمار نمی روند، مانند هتل ها، رستوران ها و مراکز خرید.
