بخشی از مقاله
چکیده:
پدیده ي کودکان خیابانی مقوله اي است که طی سالهاي اخیر و پس از انقلاب صنعتی به موضوع پژوهشهاي متعدد در سطح جامعه ي جهانی بدل گشته است,چراکه این کودکان از یک سو به سمت بزه کاري گرایش یافته و اغلب با مشکلات فراوانی در طول زندگی شخصی خود مواجه میشوند و از سوي دیگر با گرایش به اعمال ضد اجتماعی سبب بروز مسایل و مشکلات متعدد در سطح اجتماع میگردند و عواقب رفتار آنها در سطح جامعه نمود میابد.
در این مقاله تلاش شده است ابتدا تعاریف و تاریخچه ي مفهوم کودکان خیابانی بیان شده و سپس با بررسی علل پیدایش کودکان خیابانی و تاثیر خیابانی شدن کودکان بر جامعه بیان گردد.در ادامه با توجه به تاثیر بیسوادي و فقر ناشی از عدم داشتن مهارت کافی در بین کودکان و والدین آنها بر گسترش کودکان خیابانی,لزوم توجه به طراحی محیطهاي مناسب آموزشی براي کودکان خیابانی و والدین آنها و میزان تاثیر گذاري سخت چنین مجموعه اي بیان گردد.
مقدمه:
صنعتی شدن و به دنبال آن افزیش مهاجرت به شهرها و توسعه شهر نشینی همواره ،مشکلات و معضلات متعدد و پیچیده اي را دامن زده است که یکی از بارزترین آنها » پدیده کودکان کار و خیابان .«بر طبق برآوردهاي یونیسف صد میلیون کودك در خیابانهاي شهرهاي جهان زندگی و کار می کنند که بخش اعظم این کودکان در کشورهاي در حال توسعه به سر می برند 400. میلیون در امریکاي لاتین 20 تا 30 میلیون در آسیا و 10 میلیون در آفریقا .یونیسف عوامل عمده ایجاد این پدیده را جنگ و بلایاي طبیعی ،از هم پاشیدگی خانوادگی ،ایدز و خشونت عنوان کرده است .
این کودکان در شرایط بسیار نامطلوب از نظر تغذیه ،بهداشت و انجام کارهاي خطرناك به سر می برند و عامل بالقوه مناسب براي انتقال و شیوع بیماریهاي آمیزشی از جمله ایدز هستند .این کودکان به راحتی می توانند ملعبه دست بزهکاران قرار گیرند .بنابراینآنها عملاً امکان کمی دارند که در آینده بتوانند شغل آبرومند داشته باشند.عدم بهره گیري از آموزش و تحصیل ،قدرت رقابت با سایر کودکان در ایجاد یک زندگی سالم را هر چه بیشتر از این کودکان سلب می کند .
همانطور که ذکر شد یکی از آسیب هاي جدي که جوامع در حال توسعه از جمله جامعه ایران را تهدید می کند ، گسترش روز افزون کودکان خیابانی است که بدلایل گوناگون بخشی یا همه اوقات خود را در خیابان ها سپري می کنند و عمدتآً از طریق تکدي ، بزهکاري ، شغل هاي کاذب فصلی و ...امرار معاش می کنند.
ویژگی عمده کودکان خیابانی این است که احساس امنیتی را که به طور طبیعی ، خانواده در طی مراقبت ، تغذیه ، آموزش و بازي با کودکان فراهم می کند بدست نمی آورند ، در نتیجه اصول اخلاقی حاکم بر جامعه و روابط موجود در آن از سوي افراد فوق مردود شناخته شده وکثراً نیز تمایل به رفتارهاي مجرمانه ، خود تخریب گرایانه همچون مصرف مواد ، بی بند و باریهاي جنسی ، و نظایر آن دارنداین. گروه از کودکان نسبت به خرده فرهنگ گروهی خود شدیداً پایبند بوده و از انسجام گروهی بالایی برخوردارند ، با این حال در مراقبت از خود سهل انگار بوده و حس هویت آنها باعث بیگانگی هر چه بیشتر شان از جامعه می شود.
شرایط زندگی این گروه از کودکان بویژه در سنین اولیه به گونه است که امکان همنوایی با جامعه و هر گونه ساختاري را مشکل می سازد و در نتیجه بدلیل پرورش در چنین وضعیتی ، اثرات عمیقی بر ابعاد جسمانی ، هیجانی و عقلانی این کودکان بر جاي می نهد که به ناچار تا سنین جوانی و بزرگسالی ادامه می یابد
شایان ذکر است که موضوع کودکان خیابانی به عنوان یکی از پدیده هاي آسیب زاي اجتماعی ، خود معلول عوامل بیشماري از جمله عامل بیولوژیکی - مانند عقب ماندگیهاي ذهنی ، معلولیتهاي جسمی ، حرکتی .... - عامل خانواده - به عنوان مثال ، ازدواج ناموفق ، روشهاي نادرست تربیتی ، فقر اقتصادي ، اذیت و آزار کودکان ، وجود خانواده از هم گسیخته و نابسامان ، بیسوادي و فقدان مهارت والد گیري فقدان ، حمایتهاي عاطفی از کودکان وجود تبعیض - عامل اقتصادي و اجتماعی در سطح کلان - مانند تضاد و شکاف طبقاتی در جامعه ، سوء مدیریتها و سیاستهاي غلط اقتصادي و اجتماعی ، فقدان یا ضعف نمادهاي حمایتی ، مهاجرت ، حاشیه نشینی - حوادث سیاسی و طبیعی مانند جنگ ، انقلابات ، بروز خشکسالی ، سیل و ...می باشد.
این مقاله از پایان نامه ي کارشناسی ارشد معماري فرزانه میرازي تحت عنوان طراحی مرکز مدرن نگهداري کودکان خیابانی با رویکرد آموزشی - اجتماع گرایی در شهرکرمانشاه مستخرج شده است.
با توجه به موارد فوق در این مقاله سعی شده است که ابتدا با بیان تعاریف مختلف,مفهوم کودکان خیابانی در راستاي درك بهتر موضوع تبیین گردد.سپس تلاش شده است با ارائه ي تاریخچه و تحقیقات انجام گرفته در باب کودکان خیابانی و نتایج آنها,این موضوع - کودکان خیابانی - از زوایاي مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.در ادامه با روشن شدن دامنه ي گسترده ي فراگیري این پدیده و عواقب مخرب حضور کودکان در خیابان براي خود آنها و جامعه,با بسط موضوع لزوم توجه به آموزش کودکان خیابانی مورد بررسی قرار گیرد.
تعریف کودکان خیابانی:
در راستاي درك و تحلیل مفهوم و نیازهاي کودکان خیابانی بدیهی است که ابتدا باید تعریفی معلوم از این پدیده ارائه گردد.در همین جهت و بر اساس گزارش دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی کشور میتوان چنین گفت که:تعریف روشنی از کودکان خیابانی وجود ندارد. مثلا نمی توان گفت همه کودکانی که در خیابان هستند بی خانمان هستند.اکثریت عمده آنها یعنی بیش از سه چهارم تا %90 از این کودکان در کشورهاي مختلف در حال رشد در خیابان کار می کنند اما در خانه زندگی می کنند و نان آور خانه هستند.
»کودکان خیابانی« اصطلاحی است که اغلب هم براي توصیف »کودکان کار«1 و هم کودکان بی خانمانی که در خیابان زندگی می کنند و می خوابند و اغلب هیچ تماسی با خانواده شان ندارند اطلاق می شود. گروه دوم در معرض بیشترین خطرات هستند. به قتل رسیدن، کودك آزاري هاي مکرر وبرخوردهاي بی رحمانه غیر انسانی با این کودکان که سنّ شان بین 5 تا 18 سال است، امري رایج است. آنان گاهی براي زنده ماندن به دزدي و فحشاء دست می زنند. این کودکان آسیب پذیري زیادي در مقابل بیماریهاي مقاربتی مانند ایدز دارند. ]در کشورهاي دیگر[ تخمین زده می شود که %90 از آنان معتاد به مواد استنشاقی2 مانند چسب کفش و تینر رنگ هستند که باعث آسیب به کلیه و صدمات جبران ناپذیر مغزي و در برخی موارد مرگ می شود
شایان ذکر است بنا بر اعلام اکبري زاده,اصطلاح کودك خیابانی نخستین بار توسط ماى هو - - 1851 در انگلیس بکار برده شد و بعد از سال 1979 در امریکا مصطلح گردید. تعاریف گوناگونی از کودك خیابانی و بی خانمان انجام شده است که علت تنوع تعاریف،مسائلی از جمله سن، محل جغرافیائی،رفتارو ارتباط با خانواده می باشد.اما تعریفی که تقریبا مورد قبول اکثر متخصصان می باشد و توسط صندوق کودکان سازمان ملل متحد - یونیسف, - 1997 نیز ارائه میشود,عبارت است از : کودکان خیابانی به کودکانی اطلاق می گردد که در شهرهاى بزرگ براى ادامه بقا خود مجبور به کار یا زندگی درخیابان ها می باشند - . - 50:1383در ادامه و در جهت درك بهتر مفهوم کودکان خیابانی تعاریف بیان شده توسط سازمانها و ارگانهاي مختلف ارائه خواهد شد.
سازمان ملل متحد: پسر یا دختري که خیابانو - همچنین ساختمان ها و زمین هاي متروکه، - خانه و محلّ زندگی او شده است و تحت حمایت و نظارت کافی بزرگسالان مسؤول قرار ندارد تحت عنوان کودك خیابانی شناخته میشود
