بخشی از مقاله
چکیده
در سالاهی اخیر، اثرات به کارگیری و توسعه فناوری اطلاعات در زندگی بشر، جایگاه خاصی پیدا کرده و روز به روز نمایانتر میشود. اگرچه تکنولوژیهای نوین مبشر فرصتهای نویی برای جامعه هستند، اما باید توجه داشت که این فناوریها در بستر فرایندهای اجتماعی، فرهنگی رشد میکنند. از این رو کشورهای مختلف در حال توسعه در رقابت برای بکارگیری فناوری اطلاعات در فرایندهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هستند.
امروزه فناوری اطلاعات به عنوان یکی از تکنولوژیهای نوین بشری، نه تنها دستخوش تغییرات ژرفی شده، بلکه به سرعت در حال تاثیرگذاری بر الگوی زندگی، روش تحقیق، آموزش، مدیریت، تجارت، حمل و نقل، مقولههای ایمنی و امنیتی و دیگر زمینههای زندگی انسانی است. همچنین فعالیتهای دریایی و بندری کشور از این مقوله مستثنی نیست. بهرهگیری از فنون و تکنولوژیهای نوین در بنادر تجاری بزرگ دنیا در چند دهه اخیر ثمرات بسیاری را به ارمغان آورده است. هدف از این مقاله، بررسی آخرین تحولات در زمینه کاربرد فناوری اطلاعات در حمل و نقل دریایی و ارائه خلاصهای از کاربردهای فناوری اطلاعات در بنادر میباشد.
-1 مقدمه
امروزه میزان استفاده از فناوری اطلاعات1 در روابط اقتصادی بین کشورها، سهم حضور در اقتصاد بینالملل را تعیین میکند. از این رو کشورهای مختلف و در حال توسعه در رقابت بکارگیری فناوری اطلاعات در فرایندهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هستند. فناوری اطلاعات به مجموعه ابزار، فنون و روش های تولید، پردازش، ذخیره سازی و اشاعه و اطلاعات اطلاق میشود.
مهمترین ویژگی فناوریهای اطلاعات این است که به طور پیوسته قابلیتهای تکنولوژیکی آنها افزایش و هزینه استفاده از آنها کاهش مییابد. در حال حاضر سرمایه گذاری در این بخش با سرعت چشمگیری همراه است. دیکا و هامیتی نیز به طور خلاصه فناوری اطلاعات را ترکیبی از تجهیزات ارتباطی و رایانه میدانند .[Dika, 2011] در واقع فناوری اطلاعات علم استفاده از سیستم های کامپیوتری درسازمانها و جامعه و تحول عمیق ناشی از به کارگیری آن به وجود آمده است ]موحدی، .[1390 با وجود این پیشرفت شگرف در زمینه تکنولوژی، همچنان نیروی انسانی در هر سازمانی مهمترین و با ارزشترین منبع و مخاطب اصلی فناوری اطلاعات محسوب میشود.
در حال حاضر، سرمایه گذاری در این بخش با سرعتی چشمگیر همراه است به طوریکه در آمریکا هزینه خرید محصولات تکنولوژیکی بیش از 50 درصد هزینههای سازمان را به خود اختصاص میدهد .[Gokalp, 2011] بنابراین میتوان گفت آینده از آن سازمانهایی خواهد بود که خود را با واقعیات و الزامات فناوری اطلاعات هماهنگ کنند ]موحدی، .[1390 امروزه و با گسترش فزاینده حمل و نقل دریایی، در عمل بنادر با حجم عظیمی از دادهها روبرو هستند که مدیریت آنها امری مشکل و در بسیاری از مواقع غیرممکن به نظر میرسد، به علاوه عملیات بندری احتیاج به سرعت بالا در انتقال دادهها دارد.
بنادر به لحاظ نقش خود در زنجیره تامین بین المللی همواره مورد توجه بودهاند. از این رو جهانی شدن به معنای یکپارچگی هر چه بیشتر اقتصاد کشورهای مختلف، زنجیرههای تولید در سراسر جهان است. به همین دلیل بنادر جزء اولین مکانهایی بوده که راهکارهای مناسب در این زمینه را جست و جو نمودند. از سوی دیگر مسئله اساسی در بنادر، جریان آزاد اطلاعات و انتقال آن بین کشتیها، شرکتهای حمل و نقل، دریافت کنندگان کالا، گمرک، شرکتهای بازرسی کالا و دیگر گروههایی است که از خدمات بندری استفاده میکنند ]خلیلی، .[1393
در این مقاله سعی میشود به جنبههایی از بندر اشاره شود که فناوری اطلاعات در آنها نقش کلیدی دارد و یا این کاربرد در آنها جدید و نوآورانه است. در بخش پنجم از این مقاله، عملکرد بندر گیلان را مورد بررسی قرار خواهیم داد. در بخش دوم مقاله تعریف مختصری از فناوری اطلاعات ارائه شده است. در بخش سوم، اهمیت نقش فناوری اطلاعات در سازمانها بررسی میگردد. در بخش چهارم، کاربردهای فناوری اطلاعات در صنعت حمل ونقل دریایی به تشریح بیان شده است. در بخش پنجم، بندر گیلان به عنوان مطالعه موردی بررسی میگردد.
-2 تعریف فناوری اطلاعات
فناوری اطلاعات را این گونه توضیح میدهند: "منابع تکنولوژی که برای مدیریت اطلاعات کسب و کار استفاده میشوند." فناوری اطلاعات به مجموعه ابزار، فنون و روش های تولید، پردازش، ذخیره سازی و اشاعه و اطلاعات اطلاق میشود ]احمد آبادی، .[1388 مانسل، پتانسیلها و قابلیتهای زیر را برای فناوری اطلاعات در نظر میگیرد. تولید اطلاعات؛ نوآوریهای جدید در فناوری اطلاعات با در دسترس قرار دادن شبکههایی با سرعت بالا، امکان تولید و مدیریت مقادیر زیادی از اطلاعات را متناسب با نیاز کاربران و در راستای اهداف توسعه را فراهم میآورند.
فراهم ساختن فرصتهای تولید؛ فناوری اطلاعات، فرصتهای تولیدی را برای تولیدکنندگان افزایش میدهد. پشتیبانی از اشتراک دانش علمی و فنی؛ به کار بردن فناوری اطلاعات، نقش مهمی در انجام تحقیقات علمی و فنی ایفا می کند و دست آخر، تغییر در هنجارهای اقتصادی و اجتماعی که سرعت ارتباطات موجب افزایش سرعت در تصمیم گیریها خواهد شد .[Mansell, 1999]
-3 اهمیت نقش فناوری اطلاعات در سازمانها
توان تداوم سازمان در محیط متغییر و رقابتی امروزی مستلزم به کارگیری فناوری اطلاعات در سازمان است. نقش فناوری اطلاعات در سازمانهای جدید به اندازهای پررنگ است که بسیاری از نظریه پردازان سازمان، مدیران و تصمیم گیران سازمانها را به اتخاذ استراتژی مرتبط با این فناوریها در جهت گیریهای آتی سازمانها توصیه میکنند. فناوری اطلاعات نه تنها آینده زندگی بشر را بهبود خواهد بخشید، بلکه سعی دارد تا خرابیهای به بار آمده ناشی از فناوریهای گذشته را نیز اصلاح کند. سازمانها و شرکتها با به کارگیری و پیادهسازی فناوری اطلاعات توانایی انجام بهتر و سادهتر وظائف خود را افزایش میدهند و از این طریق قادرند روش کار خویش را دگرگون سازند.
آینده از آن سازمانهایی خواهد بود که خود را با واقعیات جدید و الزامات آن هماهنگ میسازند. مدیرانی که به دنبال استفاده از فناوری اطلاعات در اجرای مدیریت هزینههای کیفیت هستند، میتوانند با عنایت به تجزیه و تحلیل اطلاعات و خرابی، همزمان با بررسیهای بازار، خطوط تولید، آزمایشها و طرح قابلیتهای اطمینان محصول، ضمن افزایش کیفیت که همانا خواست مشتری است، هزینههای کیفیت را کاهش بخشند. فناوری اطلاعات با تعدیل فرآیندهای کاری، بر بهبود بهرهوری و کیفیت خدمات و نیز حفظ بانک اطلاعاتی جامع در مورد مشتریان، عرضه کنندگان، کارمندان و فرآیندها و پروژهها، توسعه و پیشرفت سازمان را عامل خواهد شد.
در سازمانهای مبتنی بر فناوری اطلاعات، از سیستمها و شبکههای ارتباطی و اطلاعاتی برای بهبود ارتباطات، چرخش و دسترسی سریع اطلاعات، سهولت پروسهها و تحلیل بر روی اطلاعات، امنیت اطلاعات و در نهایت ارتباط با دنیای خارج استفاده میکنند و راه حل منطقی برای مدیریت فراهم میآورد تا همراه با کاهش هزینهها و زمان، سعی شود تا همه امور از یک نقطه مرکزی کنترل و نظارت شود ]صیاحی، .[1394
-4 بررسی کاربردهای فناوری اطلاعات در صنعت حمل و نقل دریایی
کاربردهای فناوری اطلاعات در حمل ونقل دریایی را میتوان به دو دسته کلی مدیریتی و تکنیکی تقسیم کرد.
