بخشی از مقاله
چکیده
گونه گیاهی آکاسیا تورتیلیس - گبر - از خانواده میموزاسه پوشش عمده درختچه ای سواحل بندر لنگه، بندر عباس و بندر سیریکرا تشکیل می دهد. این گیاه مقادیر زیادی میوه - نیام - تولید می کند، که به وسیله دام ها از جمله بز، شتر، گاو و حیات وحش در طول فصل خشک مصرف میشوند. به همین منظور آزمایشی در قالب یک طرح کاملا" تصادفی با 4 جیره آزمایشیحاوی صفر - شاهد - ، 15، 30 و 38 درصد نیام گبر با 3 تکرار 2 - بزغاله نر درحال رشد تالی در هر تکرار - انجام شد.
در طی مدت 90 روز، افزایش وزن، خوراک مصرفی وضریب تبدیل غذائی بزغاله هااندازهگیری شد. میانگین وزن نهائی بزغاله های تغذیه شده با جیره ها به ترتیب 20/61، 20/28، 19/92، 17/07 کیلوگرم بود. همچنین میانگین افزایش وزن روزانه بزغاله ها به ترتیب 84/8، 83/32، 79/07 و 62/08 گرم بود. تفاوت معنیداری بین جیره حاوی 38 درصد نیام گبر با دیگر جیره ها مشاهده شد. لذا، با توجه به نتایج میتوان از نیام گبر به میزان 30 درصد در جیره غذائی بزغاله ها استفاده نمود.
مقدمه :
یکی از منابع خوراکی مورد چرای دام های بومی استان هرمزگان گونه های درختی و درختچه ای پراکنده درمراتع استان بویژه در نوار ساحلی با مساحتی حدود 750 هزار هکتارمی باشد - . - 2 آکاسیا تورتیلیس که به زبان محلی "گبر" گفته می شود، درختچه ای است از خانواده لگومینوز که به ارتفاع 2-7 متر می رسد . تاج آن در سطح بالا معمولا" به شکل چتری بوده، میوه کاملا" پیچ خورده به طول 4- 10 سانتیمتر به عرض 3-7 میلیمتر است ودر تغذیه دام های بومی منطقه استفاده می شود
طبق گزارشات رید و همکاران - 1990 - نیام و برگ گونه گبر حاوی 12 درصد پروتئین خام قابل هضم و 6/1 مگا ژول در کیلوگرم انرژی قابل هضم می باشد و از لحاظ مواد معدنی نیز غنی می باشد. عسکری و همکاران - 1376 - ترکیبات شیمیایی وقابلیت هضم مواد مغذی نیام و سرشاخه گونه گبر را تعیین و بیان نمودند که پروتئین خام نیام گونه گبر 21/2 درصد و انرژی خام آن4210 کیلو کالری در کیلوگرم ماده خشک می باشد. همچنین نیام گبرحاوی0/92 درصد کلسیم، 0/07 درصد فسفر، 1/48 درصد پتاسیم،140 میلی گرم در کیلو گرم آهن و28 میلی گرم در کیلو گرم منگنز می باشد. هدف از این آزمایش تعیین مقدار مناسب نیام گبر در جیره غذائی بزغاله های در حال رشد تالی در هرمزگان می باشد.
مواد و روش ها :
این آزمایش در ایستگاه تحقیقات دام سرخون واقع در 35 کیلومتری شمال شرقی بندرعباس با استفاده از تعداد 24 راس بزغاله نر تالی 4-5 ماهه با میانگین وزن حدود 13 کیلوگرم در یک دوره 105 روزه اجرا گردید. دام ها، پس از توزین و پلاک گردن، به صورت تصادفی به گروه های 2 راسی تقسیم و در جایگاه هایی که به همین منظور آماده گردیده بود، قرار گرفتند.
چهار جیره آزمایشی - جدول - 1 حاوی سطوح صفر - شاهد - ، 15 ، 30 و 38 درصد - براساس ماده خشک جیره - نیام گبر که از لحاظ انرژی، پروتئین، کلسیم و فسفر متوازن و مشابه بودند تهیه گردید. پس از تجزیه شیمیایی مواد خوراکی مورد استفاده، نیاز غذائی روزانه هر راس دام با توجه به میانگین وزن بزغاله ها در گروه های آزمایشی و اضافه وزن روزانه 100 - گرم در روز - بر اساس جداول استاندارد غذائی برآورد شد. بزغاله ها در ابتدا و انتهای آزمایش ودر طول آزمایش هردوهفته یکبار به صورت انفرادی با اعمال 14 ساعت محرومیت غذائی توزین گردیدند در پایان میزان افزایش وزن زنده، افزایش وزن روزانه، ضریب تبدیل غذایی و میزان خوراک مصرفی روزانه مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت.
نتایج و بحث :
میانگین وزن اولیه، وزن نهایی و افزایش وزن روزانه، خوراک مصرفی روزانه و ضریب تبدیل خوراک بزغاله ها در جدول2 ارائه شده است. تاثیر جیره های آزمایشی بر افزایش وزن روزانه بزغاله ها معنی دار بود - <p 0/05 - که این اختلاف بین بزغاله های تغذیه شده با جیره حاوی 38 درصد نیام گبر با بزغاله های تغذیه شده با سه جیره دیگر مشاهده گردید.
علت احتمالی این مسئله وجود عوامل ضد تغذیه ای در نیام گبر است و به نظر می رسد، هنگام استفاده از مقادیر بالای نیام این گیاهان، عوامل ذکر شده سبب کاهش قابلیت هضم موادمغذی و پروتئین جیره غذائی شده ودر نتیجه عملکرد بزغاله ها به طور معنی داری کاهش پیدا می کند. رود و وارد - 1990 - گزارش نمودند که ترکیبات ضد تغذیه ای - عمدتا تانن ها - در سرشاخه و میوه گونه گبر، علت اصلی کاهش قابلیت استفاده از پروتئین در تغذیه گوسفند و گوساله ها می باشد
رود - 1986 - و رود و مولر - 1987 - گزارش نموده اند که گونه های درختی و درختچه ای مناطق گرمسیری شامل آکاسیا - گبر - اغلب حاوی تانن هستند. این ترکیبات بر قابلیت هضم پروتئین نیام این گیاهان موثر است و باعث کاهش فعالیت میکروبهای شکمبه می شود. همچنین رومینو - 1984 - و هروگم و همکاران - 1988 - گزارش کردند که خوراک های حاوی تانن بالا باعث غیر فعال شدن آنزیم های میکروبی شکمبه شده است
بالاترین وزن نهایی درگروه تغذیه شده با جیره حاوی 15 درصد نیام 20/28 - کیلوگرم - وکمترین میانگین وزن نهایی درگروه تغذیه شده با جیره حاوی 38 درصد - 17/07 کیلو گرم - مشاهده شد. تانر - 1995 - گزارش نموده است که نیام گبر می تواند یک مکمل مناسب برای جیره های حاوی مقادیر بالای ذرت و گندم باشد. این محقق بیان کرد، اگر دانه های آکاسیا آسیاب گردد، نتیجه بهتری در هضم و جذب مواد خوراکی بدست می آید، زیرا اغلب دانه ها به صورت غیر قابل هضم از دستگاه گوارش حیوان عبور می کنند
این در حالی است که طبق گزارشات شایو وهمکارانش - 1998 - در تغذیه اختیاری - در حد اشتها - نیام چهار گونه درختی و درختچه ای - آکاسیاها وکهورها - منطقه گرمسیری با چهار گونه حیوانی - گاو ، گوسفند، گاومیش و بز - مشخص گردید که بزها نسبت به گوسفند و گاو دانه های کهور و گبر را بهتر هضم می کنند.
از لحاظ مصرف اختیاری - خوشخوراکی - نیز نیام آکاسیا تورتیلیس - گبر - بطور معنی داری نسبت به مصرف نیام دیگر گونه های گیاهی ارجحیت دارد، که با نتایج حاصل از این آزمایش مطابقت دارد - . - 8 بیشترین ماده خشک مصرفی روزانه مربوط به گروهی که جیره حا وی 15 درصد نیام 700 - گرم در روز - و کمترین مقدار مربوط به گروهی که جیره حاوی 38 درصد نیام - 660/5گرم در روز - بوده است، ولی از لحاظ آماری تفاوت معنی داری بین آنها مشاهده نگردید.
با افزایش مقدار نیام بیشتر از 30 درصد در جیره، ضریب تبدیل غذائی بزغاله ها به طور معنی داری نامطلوب تر می شود که علت آن احتمالا"، افزایش بیش از حد مواد ضد تغذیه ای به خصوص تانن ها در جیره های غذائی می باشد. برخی از محققین نیز گزارش کرده اند که مقدار زیاد تانن سبب خروج نیتروژن از طریق ادرار و مدفوع می شود 10 - و. - 9 هزینه خوراک برای تولید یک کیلوگرم افزایش وزن زنده بزغاله های تغذیه شده با جیره حاوی سطوح 30 درصد نیام کمترین مقدار بود.
با توجه به نتایج اضافه وزن روزانه و ضریب تبدیل غذائی بزغاله های تغذیه شده با جیره های مختلف آزمایشی و توانمندی بالای تولید نیام - با دانه - این گونه گیاهی در مناطق ساحلی خلیج فارس ودریای عمان در فصل خشک سال و دسترسی آسان به مقادیر بسیار زیاد آن با هزینه پائین، استفاده از آن تا30 درصد در جیره غذایی بزغاله های در حال رشد قابل توصیه می باشد.
