بخشی از مقاله
چکیده
استفاده از اسانسهاي گیاهی در افزایش عمر انبارمانی و کیفیت محصولات باغبانی بهعنوان ایدهاي جدید در کشاورزي توسعهیافته مطرح میباشد. استفاده از اسانسهاي گیاهی بهمنظور افزایش عمر انبارمانی محصولات از روشهاي کاهش مشکل مذکور میباشد.
در همین راستا، به منظور بررسی تاثیر پسازبرداشت اسانسهاي میخک و دارپین برعمر انبارمانی میوه انار رقم پوست قرمز طارم، به صورت اسپیلت پلات در زمان در قالب طرح کامل تصادفی با دو فاکتور، اسانسهاي میخک و دارچین هر یک در چهار سطح - صفر، 500، 1000، 1500 میلیگرم در لیتر - و زمان در سه سطح - یک، دو و سهماه انبارمانی - در دماي شش درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 85 درصد با چهار تکرار اجرا گردید.
نتایج نشان داد با افزایش دوره انبارمانی مقدار مواد جامد محلول، آنتوسیانین، نشت یونی، سرمازدگی، درصد کاهش وزن و شدت پوسیدگی افزایش و اسید قابل تیتراسیون کاهش یافت. اسانسهاي میخک و دارچین بر تمام صفات ارزیابی شده تاثیر مثبت داشتند. بهطورکلی انارهاي تیمار شده با اسانس میخک و اسانس دارچین داراي کیفیت بهتري و عمر انبارمانی بیشتري نسبت تیمار شاهد داشت.
مقدمه
انار با نام علمی Punica granatum L از میوههاي نیمه گرمسیري محسوب میشود که کشت آن در ایران و خاورمیانه از سابقه بسیار طولانی برخوردار است و ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انار در جهان محسوب میشود ]محسنی، .[1389 با توجه به سطح زیر کشت بالاي انار در کشور و افزایش روز افزون تولید آن، نگهداري و کنترل عوامل مؤثر در کاهش کیفیت میوه انار درطی انبارمانی از اهمیت بسیار زیادي برخوردار است.
از عوامل عمدهاي که سبب ضایعات انباري انار می-شوند سرمازدگی - در دماي کمتر از پنج درجه سانتیگراد - ، پوسیدگی حاصل از فعالیت پاتوژن قارچی، تنفس بالا، خشک شدن پوست، کاهش وزن و قهوهاي شدن پوست میباشد
با توجه به افزایش نگرانیها از به مخاطره افتادن سلامت مصرفکنندگان، ناشی از باقیمانده سموم شیمیایی روي محصولات باغبانی و افزایش مقاومت قارچها به این سموم دانشمندان به فکر استفاده از اسانسهاي گیاهی در کنترل بیماريهاي پس ازبرداشت میوه به عنوان روش جدید و جایگزین سموم شیمیایی افتاده اند
اسانسها ترکیبات طبیعی بیرنگ متشکل از الکل، آلدئید و استر هستند که داراي بوي مخصوص بهخود بوده و وزن مولکولی آن کمتر از آب میباشد. اسانسها فرار بوده و از آن به عنوان طعمدهنده غذا، آنتیاکسیدان و آنتیباکتریال استفاده زیادي میگردد
تحقیقات نشان داده است اسانسهاي میخک و زیره روي برخی از صفات کیفی میوه آلبالو از قبیل میزان مواد جامد محلول، اسیدتیه قابل تیتراسیون و اسیدیته آب میوه اثر مثبتی داشت بهطوري که میوههاي تیمار شده با اسانس میخک و اسانس زیره ویتامین C بیشتر، رنگ بهتر و میزان مواد جامد محلول بالاتري در مقایسه با میوههاي شاهد داشتند و همچنین از کاهش وزن میوهها در مدت انبارمانی جلوگیري نمود - ابراهیم پور کومله، . - 1387 همچنین نشان داده شده است
اسانسهاي دارچین، زنیان، کاکوتی و انیسون در غلظتهاي صفر، 200، 400، 600 و 800 میکرولیتر بر لیتر اثر مثبتی روي برخی از پارامتري کیفی میوه هلو از قبیل رنگ، اسیدتیه قابل تیتراسیون، میزان مواد جامد محلول، میزان ویتامین C و سفتی بافت داشت - محمدي و همکاران، . - 2012 به طور کلی اسانسها بهدلیل بیخطر بودن از لحاظ محیط زیست و نقشی که در حفظ کیفیت میوه دارند جایگزین مناسبی براي قارچ کشهاي شیمیایی هستند. بنابراین هدف از انجام پژوهش حاضر، کاربرد پس از برداشت اسانسهاي میخک و دارچین بر حفظ کیفیت و عمر انبارمانی انار - رقم پوست قرمز طارم - است.
مواد وروشها
در پاییز 1391 میوههاي انار رقم ‘پوست قرمز طارم از شهرستان طارم’ زنجان تهیه و به آزمایشگاه فیزیولوژي پس از برداشت گروه باغبانی انتقال یافت. در آزمایشگاه انارهاي کاملا سالم وعاري از هرگونه آلودگی و پوسیدگی جهت اعمال تیمار انتخاب شد. تیماراسانسهاي میخک و دارچین هر کدام در غلظتهاي 0، 500، 1000 و 1500 میلیگرم در لیتر روي میوهها اسپريپاشی و به انباري با دماي شش درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 85- 90 درصد منتقل گردید. داده برداري در فواصل زمانی یک، دو و سه ماه انبارمانی اصورت گرفت.
درصد کاهش وزن میوهها از طریق توزین میوهها در ابتدا و انتهاي دوره انبار مانی، درصد مواد جامد محلول - بریکس - آب میوه با استفاده از دستگاه رفراکتور و اسیدیته قابل تیتراسیون به روش تیتراسیون آنتوسیانین کل با استفاده از روش اختلاف pH بین دوسیستم بافري بر اساس روش - Fuleki & Francis - اندازهگیري شد. نشت یونی توسط دستگاه هدایتسنج الکتریکی و میزان پوسیدگی به صورت بصري ارزیابی شد. براي اندازهگیري سرمازدگی از روش - Wang et al,2006 - استفاده شد. تجزیه دادههاتوسط نرم افزار SAS ومقایسه میانگین دادهها با استفاده ازآزمون دانکنانجام شد.
نتایج و بحث
با توجه به نتایج مقایسه میانگین - جدول - 1، بیشترین مقدار مواد جامد محلول 17/99 - درجه بریکس - در تیمار شاهد در ماه سوم انبارمانی مشاهده شد که با نتایج ربیعی و همکاران - 2011 - در مورد تاثیر اسانس آویشن و اسطوخدوس بر میوه سیب مطابقت دارد. افزایش مقدار مواد جامد محلول در تیمار شاهد به خاطر از دست دادن آب و کاهش وزن بیشتر آن نسبت به انارهاي تیمار شده با اسانس میباشد . - Meng et al 2008 - میزان اسید قابل تیتراسیون در انارهاي تیمار شده با اسانس کاهش یافت.
بیشترین مقدار اسیدیته قابل تیتراسیون 1/37 - درصد - در اسانس میخک 1000 میلیگرم در لیتر و کمترین مقدار 1/02 - درصد - در شاهد در ماه سوم انبارداري مشاهده شد. اسانسها از طریق کاهش فرآیندهاي اکسیداسیونی نظیر تنفس، مصرف اسیدهاي آلی در محصولات را کاهش میدهند . - Almenar et al, 2007 - نتیجه این تحقیق با نتایج وصال طلب و همکاران - 1391 - در مورد تاثیر اسانس میخک بر انگورهاي تیمار شده با اسانس مطابقت دارد. اسانسهاي میخک و دارچین تاثیر معنیداري بر مقدار آنتوسیانین داشت. مقدار آنتوسیانین در انارهاي تیمار شده با اسانس افزایش یافت.
بیشترین مقدار آنتوسیانین - 0/22 میلیگرم در لیتر - در سطح 500 میلیگرم در لیتر اسانس میخک و کمترین آنتوسیانین 0/14 - میلیگرم در لیتر - تیمار شاهد در ماه سوم انبارداري مشاهده شد. افزایش میزان آنتوسیانین کل درآب میوه انار در مدت انبارداري میتواند بهدلیل تبدیل آنتوسیانینها به انواعی دیگر آنتوسیانین باشد که میزان جذب بیشتري نسبت به انواع قبلی دارا میباشند . - Arte et al, 2000 - بیشترین کاهش وزن 22/44 - درصد - در تیمار شاهد و کمترین کاهش وزن 14/38 - درصد - در اسانس دارچین 1500 میلیگرم در لیتر در ماه سوم انبارمانی مشاهده شد.
احتمالا اسانس-هاي میخک و دارچین با تشکیل یک لایه نازك روغنی اطراف پوست میوه مشابه یک پوشش عملکرده و مانع تبخیر آب از پوست و حفظ رطوبت پوست میوه شده است.نتایج این تحقیق با نتایج نارویی و همکاران - 1390 - در مورد تغییر در ویژگیهاي پس از برداشت انار با کاربر اسانسهاي گیاهی مطابقت داشت. کمترین درصد نشت یونی 55/41 - درصد - در تیمار 1500 میلیگرم در لیتر اسانس دارچین و بیشترین درصد نشت یونی 75/1 - درصد - در تیمار شاهد مشاهده شد. طی زمان انبارداري درصد سرمازدگی در تیمار شاهد با سرعت بیشتري نسبت به سطوح مختلف اسانس افزایش یافت و بیشترین درصد سرمازدگی در تیمار شاهد 0/31 - درصد - در ماه سوم انبارمانی مشاهده شد.
سرما در بافتهاي گیاهی باعث کاهش سیالیت غشاي سلولی و بروز سرمازدگی در غشاءسلولی آسیب دیده میشود که منجر به افزایش نشت یونی از غشاء سلولها میگردد. تنش ناشی از دماي پایین در میوه انار با تولید رادیکالهاي اکسیژن از قبیل سوپر اکسید و پراکسید هیدروژن همراه است - رنجبر و همکاران، . - 1384 اسانس-هاي به علت خاصیت آنتی اکسیدانی بالا میتواند نقش موثري را در کنترل رادیکالهاي آزاد اکسیژن و هیدروکسیل و در نتیجه کاهش خسارات سرمازدگی داشته باشد - . - Najda et al, 2008 نتایج این تحقیق با نتایج سلاح ورزي و همکاران - 1392 - در مورد کاربرد اسانس زیره سیاه و نعناع فلفلی در کاهش خسارت سرمازدگی در میوه انار مطابقت داشت.
