بخشی از مقاله
چکیده
به منظور بهرهبرداری مطلوب از گیاهان در عرصههای جنگلی و مرتعی کشور و در عین حال استفاده از پتانسیلهای گیاهان موجود در این نقاط در برآوردن نیازهای اقتصادی، صنعتی، دارویی، غذایی و زیباشناختی و با توجه به زیبایی و نیاز اندک بسیاری از گونههای خودرو به آب و سازگاری آنها به محیطهای خشک، جمعآوری اطلاعات درباره این گونه گیاهان ضرورت دارد تا بتوان با پرورش آنها در فضای سبز جهت زیبایی و به عنوان پوشش گیاهی و زراعت آنها در مزارع و تولید انبوه، هم میزان تولید را بالا برد و هم فشار بر پوشش گیاهی طبیعی را کاهش داد.
در این راستا گونه مریم گلی تماشایی با نام علمی Salvia hydrangea متعلق به تیره نعناعیان یا Lamiaceae در استان اصفهان که از تنوع اقلیمی و غنای گونهای برخوردار است، در قالب مطالعه پوشش گیاهی شهرستان برخوار و میمه، از منطقه گدار سرخ جمعآوری و مورد بررسی قرار گرفت. مریم گلی تماشایی گیاهی است خشبی پشتهای، ساقهها کم و بیش ایستاده، به ارتفاع 20 تا 60 سانتیمتر. گلها قرمز یا ارغوانی- قرمز، قیفی استکانی. این گونه در ترکیه، قفقاز و ایران پراکنش دارد.
نمونه تیپ این گونه متعلق به ایران است. در ایران در استانهای گیلان، آذربایجان، کردستان، همدان، کرمانشاه، لرستان، اصفهان، یزد، کهگیلویه و بویراحمد، بختیاری، فارس، کرمان و تهران و در استان اصفهان در شهرستانها و مناطق مختلف از جمله فریدن، تیران، گلپایگان، فریدون شهر، خوانسار، منطقه حفاظت شده قمیشلو، شهرضا، اصفهان و منطقه حفاظت شده موته پراکنش دارد .
این گونه دارویی به عنوان برطرف کننده زکام، التهاب، ضد نفخ، تب بر و همچنین به عنوان مدر، باد شکن، مقوی عمومی، مسکن و ضد روماتیسم مصرف سنتی دارد. موسم گلدهی آن بیش از یک ماه است که این ویژگی و گلهای زیاد و رنگین آن این گونه را مناسب استفاده در فضای سبز شهرهای محل رویش و مناطق مشابه میکند. این گونه از نظر ظاهری در مطالعات صحرایی مناسب استفاده در فضای سبز تشخیص داده شد، ولی برای نحوه استقرار و سایر مقولههای مرتبط با اصول باغبانی نیاز به تحقیقات بیشتری میباشد.
-1 مقدمه
آلودگی محیط زیست در چند سال اخیر اهمیت ویژهای به فضای سبز طبیعی و مصنوعی و استفاده از گیاهان به خصوص گیاهان بومی داده است که به دلیل سازگاری با محیط و هزینه کم جهت نگهداری، از اولویت برخوردار هستند. محققین و متخصصین فن به دنبال گونههایی هستند که از نظر سازگاری اکولوژیکی با محیط، ایجاد فضای سبز پایدار، کم کردن هزینه احداث و نگهداری، دادن تنوع بیشتر به گیاهان فضای سبز، صرفهجویی در مصرف آب، حفظ بقای منابع ژنتیکی گیاهان بومی و شناسایی فلور و منابع ملی به مردم و غیره از برتریهای ویژهای نسبت به گونههای دیگر برخوردار باشند.
بنابراین به منظور بهرهبرداری مطلوب از گیاهان در عرصههای جنگلی و مرتعی کشور و در عین حال استفاده از پتانسیلهای گیاهان موجود در این نقاط در برآوردن نیازهای اقتصادی، صنعتی، دارویی، غذایی و زیباشناختی و با توجه به زیبایی و نیاز اندک بسیاری از گونههای خودرو به آب و سازگاری آنها به محیطهای خشک، جمعآوری اطلاعات درباره این گونه گیاهان ضرورت دارد تا بتوان با پرورش آنها در فضای سبز جهت زیبایی و به عنوان پوشش گیاهی و زراعت آنها در مزارع و تولید انبوه، هم میزان تولید را بالا برد و هم فشار بر پوشش گیاهی طبیعی را کاهش داد. در این راستا گونه مریم گلی تماشایی یا عقربان با نام علمی Salvia hydrangea DC. ex Benth. متعلق به تیره نعناعیان یا Lamiaceae مورد بررسی قرار گرفت.
-2 مواد و روشها
کار جمعآوری نمونههای گیاهی طی فصول رویشی گیاهان تیرههای مختلف انجام گرفت. بعد از جمعآوری اقدام به پرس و خشک کردن نمونهها گردید. سپس نمونهها با استفاده از منابع معتبر مورد شناسایی قرار گرفتند. در ضمن شناسایی نمونهها گونه Salvia hydrangea با استفاده از کتابهای فلور - جمزاد: 1391 و رشینگر: - 1989 شناسایی شد. این گونه در جاده گدار سرخ در ارتفاع 1827 متر جمعآوری شد - شکل شماره . - 1 همچنین با مطالعه منابع بیشتر، اطلاعاتی در مورد پراکنش و خصوصیات گیاهشناسی این گونه کسب گردید. سپس رویشگاههای مختلف آن نیز مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت و اطلاعات لازم درباره مورفولوژی، پراکنش، فنولوژی و غیره جمعآوری گردید.
شکل Salvia hydrangea :1
-3 نتیجهگیری
نتایج حاصله حاکی از آن است که:
- ردهبندی: مریم گلی تماشایی با نام علمی Salvia hydrangea DC. ex Benth. متعلق به تیره نعناعیان یا Lamiaceae و راسته Lamiales میباشد. این گونه با اسامی عمومی از جمله گل آرونه، خیری صحرایی، عقربان، اربوره، ایسی کوتوزو و سرسند نیز نام برده میشود. این گیاه با نام انگلیسی Mountain Sage نیز بیان میشود.
- خصوصیات گیاهشناسی: گیاهی خشبی، پشتهای. ساقهها کم و بیش ایستاده، به ارتفاع 20 تا 60 سانتیمتر، با کرکهای بدون غده کوتاه متمایل به بالا و تعدادی کرکهای بلند و جدا، با تعدادی کرکهای غدهدار بدون پایک یا بدون کرک غدهای بدون پایک. برگها شانهای بخش، با قطعات جانبی 2 تا 3 و به ندرت 5 تایی در هر دو سطح، با کرکهای بدون غده تنک متمایل به بالا معمولاً با کرکهای پتویی متراکم، قطعه انتهایی به طول 2 تا 5 به عرض 0/4 تا 2 سانتیمتر، قطعات جانبی آشکارا بزرگتر، دمبرگ به طول 5 تا 10 میلیمتر، غالباً با کرکهای بلند و جدا.
گلآذین معمولاً غیر منشعب، چرخهها با 4 تا 12 گل، فاصلهدار یا نزدیک به هم. برگهای فوقانی حدوداً به طول 8 تا 20 به عرض 3 تا 7 میلیمتر، برگکها وجود دارند. دمگلها حدوداً به طول 2 تا 5 میلیمترکاسه.
گل زیبا، کاملاً قرمز، ارغوانی- قرمز، قیفی استکانی، در حالت گل به طول 12 میلیمتر، در حالت میوه به قطر 20 میلیمتر، غشایی، لبها - معمولاً تا 30 میلیمتر - واگرا، با کرکهای پتویی بدون غده، با کرکهای کوتاه و بلند، لب بالایی تقریباً کامل.
جام گل قرمز ارغوانی- قرمز صورتی شونده، به طول 22 تا 28 میلیمتر، لوله جام گل به طول 15 تا 18 میلیمتر، با حلقه ناقص یا بدون حلقه، لب بالایی کم و بیش راست. بساکهای پایینی بارور، بههم چسبیده. فندقه حدوداً به طول 3/5 به عرض 3 میلیمتر، تقریباً کروی.
- رویشگاه: در دامنههای صخرهای یا سنگلاخی، روی صخرههای آهکی در منطقه ایرانی تورانی.
- منطقه رویشی: منطقه خزری، منطقه ایرانی تورانی و منطقه زاگرسی.
