بخشی از مقاله
چکیده
درکتاب شناسی عبدالرحمن جامی مقدمه ای مختصراز زندگی جامی،اهمیت وضرورت کتاب شناسی، روش کار و فهرستی از علائم اختصاری آمده است. این کتاب شناسی در دو بخش تنظیم شده است: بخش اول، به معرفی مقالاتی که درباره عبدالرحمن جامی و آثار وی نگاشته شده است . بخش دوم ،به معرفی کتابهایی که درباره وی و آثار وی به رشه تحریر در آمده است .
مقدمه
یکی ازشاخههای مهم علوم کتابداری واطلاعرسانی، کتاب شناسی است که از آغاز پیدایشنشر تاکنونتعاریف متعدّدی از آن صورت گرفته و طی زمان دستخوش تغییراتی شده است. برخی کتابشناسی را علم دانسته و بر آن اصرار کرده اند. برخی نیز جانب فن را گرفتهاند، اما درحقیقت باید گفت که کتابشناسی نه علم مطلق است و نه فن مطلق، بلکه آمیزهای از علم و فن است. فن در اینجا به معنای ثبت و ضبط کتابها، و علم صنعت کتابهاست.
کتابشناسی شامل فهرستی از منابع - مقاله، کتاب، پایاننامه و... - که به صورت مستقیم - منابع اصلی - و غیرمستقیم - منابع فرعی - به یک موضوع یا موضوع پژوهش مربوط است. در واقع میتوان گفت که کتابشناسی عبارت از مطالعه شکل مادی کتابها،مقایسه اختلاف موجود در چاپها، تحریرها ونسخهها به منظور تعیین تاریخ و تحول متنهاست.
امروزه وضعیت و اهمیت اطلاعرسانی در سه حوزه علوم تجربی، انسانی و فنی چندان رضایتبخش نیست. به همیندلیل پژوهشگران ایرانی برای دستیابی به منابع و مآخذ تحقیقاتی اغلب با نابسامانی روبهرو هستند و مشاهده میکنیم به رغم ارزشهای فراوان علمی متأسفانه هنوز فهرستهای کامل و مستقلی در این زمینهها نداریم. بنابراین، تدوین کتابشناسی مستقل در این سه حوزه نخستین و واجبترین کوشش به نظر میرسد. از آنجا که تحقیق و پژوهش بهویژه در علوم انسانی، نیازمند شناسایی منابع و معرفی نوشتههایی است که در پیوند با موضوع مد نظر وجود دارد. هدف کتابشناسی این است که تا حد امکانبرای محقّقان، امکان شناخت منشورات و تغییرات و تحوّلات در زمینه نشر را در هر یک ازعرصههای تخصّصی درهمهجای دنیا فراهم آورد.
عبدالرحمن جامی از اساتید مسلم نثر و نظم فارسی در قرن نهم هجری است که در عالم شاعری او را خاتم الشعرای شعر کلاسیک میدانندنورالدیّن. عبدالرحمن بن احمد جامی شاعر نامآور ایرانی درسال 817 ه در قصبهی خرجرداز نواحی ولایت جام دیده به جهان گشود. لقب نخستین او عماد الدین بود، سپس به نور الدین نامی شد و در شاعری به مناسبت آنکه اجدادش از محله دشت اصفهان بود ند، نخست دشتی تخلص می کرد و بعدها به علت آن که تولدش در ولایت جام روی نموده بود و هم نسبت به شیخ الاسلام احمد جام زنده پیل ارادت می ورزید جامی را به تخلص بر داشت
تحصیلات ابتدایی و مقدّمات را نزد پدر آموخت و برای ادامهی دانشاندوزی در نوجوانی به همراه پدر عازم هرات شد و از محضر استادانی چون مولانا جنید اصولی و مولانا شهابالدّین جاجرمی بهرهمند شد. سپس به سمرقند رفت و محضر قاضی زادهی رومی را درک کرد. در تمام این مراحل حدّت ذهن و استعداد کمنظیر جامی و قوّت بحث و مناظرهی وی موجب اعجاب همگان شده بود. جامی بعد از آن که علوم متداول زمان را فراگرفت به هرات بازگشت و به خدمت سعدالدّین کاشغری از مشایخ بزرگ طریقهی نقشبندیه درآمد و از محضر خواجه ناصرالدین عبیداالله نیز بهرهها برد وچهاربار با این پیر طریقت دیدار کرد.. جامی از باب قدرتی که در شرح معضلات تصوف و عرفان به نظم و نثر فصیح و عالمانه داشت و با وجود مراتبی که در عرفان داشت هرگز بساط ارشاد نگسترد.
جامی سفری را به حجاز در سال 877 ه آغاز نمود و در این سفر چهارماه در بغداد ماند و به مناسبت تعبیر نادرستی که دربارهی قسمتی از ابیات سلسله الذهب شدهبود گرفتار تعصب شیعیان بغداد شد. جامی در این سفر پیش از وصول به خانهی کعبه از کربلا و نجف و مدینه دیدار کرد و پانزده روز در مکه ماند وآن گاه چند مدت در دمشق و حلب توقف کرد و از آن جا به تبریز رفت و با استقبال - اوزون حسن آق قویونلو - و پذیرایی او و همچنین پیام سلطان محمد فاتح حاکم عثمانی مواجه شد. در طول سفر در هر شهری مورد اکرام و بزرگداشت حکام زمانه قرار میگرفت
جامی بعد از بازگشت به هرات بقیهی عمر را صرف امور ادبی و ادامهی روابط نزدیک و محترمانهی خود با دربار سلطان حسین بایقرا کردمرگ او به سال 898 ه در هرات اتفاق افتاد ودر همان شهر در کنار مزار سعد الدین محمد کاشغری به خاک سپرده شد. قیرش در حال حاضر معروف به تحت مزار است . فهرست آثار او 78 قلم می باشد که مهمترین آنها به شرح زیر است:هفت اورنگ ، بهارستان، نفحات الانس ، لوایح ، اشعه اللمعات
کتابها، مقالات و پایان نامه هایی ، دربارهی زندگی و شعر این شاعر برجسته نوشته شده و شناخت دقیق سبک شاعری، محتوا و مضامین اشعار وی، مستلزم پژوهشهای بیشتری در این زمینه است؛ بنا بر این نبود فهرستها و کتاب شناسی مستقل در زمینهی کارهای انجام شده،درباره این شاعر ، ضرورت کار کتاب شناسی در این مورد را روشنتر میکند. ، هدف این پژوهش، توصیف و معرفی آثاری است که دربارهی این شاعر نگاشته شده است. بدیهی است ، پژوهشگران علاقهمند به جامی و آثار و اشعار وی ، با مراجعه به چنین منابعی، بهسرعت منابع مورد نیاز خود را شناسایی و پیدا خواهند کرد و از اتلاف وقت، صرف هزینههای اضافی و انجام کارهای تکراری جلوگیری خواهد شد.
گام نخست و بخش عمده یک کار کتابشناسی، شناسایی کتابها و منابع چاپی است. تاکنون کتابشناسی درباره عبدالرحمن جامی انجام نشده است. تنها کاری که این زمینه وجود دارد پایان نامه کارشناسی ارشد آقای سیف االله کاظمی است با عنوان کتاب شناسی توصیفی عبدالرحمن جامی ، که با راهنمایی دکتر محمد تقی آذرمینا در سال 1387 در دانشگاه بین المللی امام خمینی انجام شده است. این پایان نامه در 6 بخش تنظیم شده است. هرچند کاری که آقای کاظمی انجام داده اند کاری ارزشمند است ولی از آنجا که هیچ وقت نمی توان این ادعا را کرد که یک کتاب شناسی کامل و بی نقص است با مراجعه به این پایان نامه مشخص است که منابعی از چشم آقای کاظمی دور مانده است.
ازآنجا که کار کتابشناسی کاری کتابخانهای و میدانی است، برای شناسایی مقالات ابتدا به فهرست مقالات فارسی ایرج افشار مراجعه وفیشبرداری کردم. سپس به مقالات قابل دسترس مراجعه کردم. البته ناگفته نماند به سایت کتابخانه ملی، مرجع نشریات کشور، پایگاه مجلات تخصصی نور و... مراجعه کردم و بدینترتیب، از طریق هر اثر، به اثر دیگری رسیدم.
