بخشی از مقاله
چکیده
کرامت انسانی، به عنوان یکی از ارزشهای اساامی و انسانی، مورد توجه امام سجاد بوده و همواره بدان اهتمام داشتند. امام چهارم شیعیان در دورهای میزیست که جامعه اساامی در اثر سیاست خلفای پیشین، به ویژه حاکمان اموی، دچار انحطاط شده بود؛ عااوه بر ارزشهای اساامی، ارزشهای انسانی هم نادیده گرفته و به فراموشی سپرده میشد.
در این شرایط که اهلبیت در مدینه هم دچار غربت بودند، حضرت علی بن الحسین رهبری شیعیان را برعهده گرفت. او برای نجات جامعه و احیای ارزشهای دینی و انسانی، تااش فراوانی داشت و در راستای احیای کرامت انسانی، راهکارهای مختلفی به کار بست. مواردی چون اهتمام به عزت انسان و جایگاه واالی او، اهتمام به نجات جامعه، دوری از تبعیض نژادی، تبعیض جنسیتی، تکریم فقیران و حفظ عزت آنان را میتوان از نمونههای توجه به کرامت انسانی دانست.
در این نوشتار برآنیم با نگاهی به زندگی امام سجاد ، این مهم را در سیره و سخن آن حضرت مورد بررسی قرار داده و به این پرسش پاسخ دهیم، کرامت انسانی در سیره امام زینالعابدین چه جایگاهی داشته و امام چه اقداماتی در این راستا انجام دادهاند؟
مقدمه
دین اسام به ارزشهای انسانی و کرامت انسانی اهتمام ویژه دارد و به آن تأکید میکند. این مهم در آیات قرآن، سیره و سنت معصومان مورد تأکید قرار گرفته و توجه به ارزش ذاتی آن از جهت انسان بودن اهمیت ویژهای دارد؛ رنگ، نژاد، جنس، زبان و حتی دین افراد، این ارزش را تحت تأثیر قرار نداده است.
قرآن کریم به عنوان منبع اصلی تعالیم اسام، ارزش و تکریم را بر تمام فرزندان آدم اطاق کرده و میفرماید:
علمه طباطبایی در تفسیر این آیه میگویند:
... مراد از آیه، بیان حال جنس بشر است، صرفنظر از کرامتهای خاص و فضائل روحی و معنوی که به عدهای اختصاص داده... .
علمه محمدتقی جعفری نیز در بحث از کرامت انسانی آن را به کرامت ذاتی و ارزشی تقسیم کرده و آیه فوق را ناظر به کرامت ذاتی انسان دانسته و میگوید:
این آیه با کمال صراحت اثبات میکند خداوند متعال فرزندان آدم را ذاتاً مورد تکریم قرار داده و آنان را برای مقداری فراوان از کائنات برتری داده است.
ایشان در ادامه بر لزوم رعایت این حق تأکید کرده و میگوید:
همه افراد انسانی باید این کرامت وحیثت را برای همدیگر به عنوان یک حق بشناسند و خود را در برابر آن مکلف ببینند.
معصومان نیز این موضوع را مدنظر داشته و بر آن تأکید کردهاند. بسیاری از دستورات و سخنان آنان درباره رعایت حقوق افراد نظامی و غیرنظامی در جنگها از ناحیه رسول خدا بوده است؛ زیرا بیشتر جنگها در زمان آن حضرت با بتپرستان، مشرکان و کسانی که به ادیان آسمانی معتقد نبودند، اتفاق میافتاده است. با این حال، پیامبر دستورهای ویژهای مبنی بر رعایت حال زنان، کودکان و سالخوردگان1 داشتند و با خاطیان این دستورات برخورد میکردند.
در سخنان امامان نیز دستورهایی درباره رعایت حال مردم بدون توجه به نژاد، رنگ، زبان و حتی دین آنها وجود دارد، چنانکه امیرمؤمنان علی در اینباره خطاب به مالک اشتر میفرماید:
ای مالک تو بر مردم مانند حیوان درنده مباش، زیرا آنان دو گروهاند: یا برادر دینی تو هستند و یا همانند تو در آفرینش.
آیات، روایات و گزارشهای مذکور، بیانگر آن است که یکی از موارد با اهمیت در اسام و دستورات معصومان ، ارزش و کرامت ذاتی انسان است. این مهم در سیره و سخنان امام چهارم زینالعابدین هم مورد توجه ویژه بوده است.
در این نوشتار برآنیم تا با نگاهی به روش، منش، گفتار و سخنان امام سجاد به ویژه در فضای بحرانی آن دوران، کرامت انسانی در سیره آن حضرت را بررسی نموده و به این پرسش پاسخ دهیم که کرامت انسانی از دیدگاه امام سجاد دارای چه جایگاهی بوده و آن حضرت چه اقداماتی در این زمینه انجام دادند؟
برای تبیین این نکته و پاسخ به پرسش فوق، ضمن اشاره به برخی مؤلفههای کرامت انسانی، چگونگی اهتمام امام زی نالعابدین را بیان خواهیم کرد.
