بخشی از مقاله
چکیده
براي آسیب شناسی مطبوعات ایران ، در کنار مشکلات و مسائل متعددي که مطبوعات با آن روبه رو هستند شیوه هاي کمک دولت براي استقلال اقتصادي مطبوعات و توسعه آنها، از جمله مسائلی است که همواره از سوي مدیران مسئول مطبوعات کشور با انتقاد و اعتراض روبهرو بوده است.
دو دیدگاه، در برخورد با معضل کمکهاي دولت وجود دارد: دیدگاه اول، معتقد است کمکهاي دولت بهمطبوعات، گام مؤثري براي رفع برخی مشکلات اقتصادي است. هرچند این گامها، بی سامان ، لرزان و شکننده است و می بایست براي ساماندهی آن چاره اندیشی شود. دیدگاه دوم ، به طورکلی معتقد به حذف کمکهاي دولتی است. این دیدگاه می گوید کمکهاي دولتی چون به شیوه اي عادلانه صورت نمی گیرد باعث تبعیض میان مطبوعات دولتی و غیر دولتی، حزبی و غیرحزبی میشود.
نویسنده در این مقاله می کوشد تا دریابد آیا کمکهاي دولتی عامل مؤثري براي استقلال اقتصادي مطبوعات است و یا آنکه مانع آن به حساب می آید؟ به راستی چگونه میتوان براي استقلال اقتصادي مطبوعات کشور بهشیوههاي مطلوب کمکرسانی کرد؟
مقدمه
براساس سند ، " چشمانداز جمهوري اسلامی ایران در افق 1404 ش " و "سیاستهاي کلی برنامه چهارم توسعه اقتصادي ، اجتماعی و فرهنگی جمهوري اسلامی ایران " اطلاع رسانی مناسب براي تحقق ویژگیهاي مورد نظر در افق چشم انداز، گستره فعالیت رسانههاي ملی در جهت تبیین اهداف و دستاوردهاي ایران اسلامی براي جهانیان و کسب فن آوریهاي نوین شامل فن آوریهاي زیستی، اطلاعات و ارتباطات و... مورد تأکید قرار گرفته است است.
در بند " د " از مادة 86 لایحه برنامه چهارم توسعه اقتصادي ، اجتماعی و فرهنگی نیز دولت موظف شده است تا " اقدامها و تسهیلات لازم با هدف بهره برداري حداکثر از ظرفیتهاي ملی و منطقهاي در حوزههاي فنآوري اطلاعات، فنآوري زیستی و ریزفن آوري و ارتقاء جایگاه و سهم ایران در زمینه ارتباطات و اطلاع رسانی منطقه اي از طریق توسعه زیرساختهاي ارتباطی و گسترش فنآوري اطلاعات، در قلمروهاي اقتصادي اجتماعی و فرهنگی " را طی سالهاي برنامه چهارم فراهم آورد.
گرچه در سه برنامه قبلی توسعه نیز دولت به طور مستقیم یا غیرمستقیم به مطبوعات کشور کمک می کرد، اما در برنامه چهارم توسعه بر حمایت دولت از حوزه ارتباطات و اطلاعرسانی و توسعه زیرساختهاي ارتباطی کشور و از جمله زیرساختهاي مطبوعات، تأکید بیشتري شده است.
این در حالی است که تاکنون تحقیقی جامع و مستقل پیرامون تأثیر کمکهاي دولت به مطبوعات طی برنامه هاي قبلی در جهت توسعه مطبوعات به عمل نیامده است. در این خلا پژوهشی مسائلی چون حرکت از تصدي گري دولت در بخش فرهنگی به مدیریت فرهنگی، اصلاح و تکمیل مقرراتزدایی با توجه بهنیازهاي داخلی و بینالمللی و سرانجام شیوههاي حمایت دولتی از وسایل ارتباط جمعی، بدون پاسخ باقی میمانند.
از سوي دیگر حمایت دولت از مطبوعات منحصر بهکشورهاي در حال توسعه نیست، بلکه حتی در کشورهاي پیشرفته نیز کمکها و حمایتهاي دولت در پیشینه مطبوعات ثبت شده است.
.1 سابقه مطالعات و تحقیقات پیرامون حمایت دولتی از مطبوعات
گزارش نهایی " کمیسیون بینالمللی براي مطالعه دربارة مسائل مطبوعات "
- کمیسیون مک براید، Mac Bride - ، که در سال 1984 میلادي منتشر شد، در بخش "
گرایش بهسمت تمرکز " مکانیزمهاي حمایتهاي دولتی از مطبوعات را بررسی کرده است.
بهگزارش کمیسیون مک براید:
روزنامه ها و نشریات ادواري در سراسر دنیا به استثناي ده کشور آفریقایی ، هشت کشور در آسیا، کوبا و کشورهاي اروپاي شرقی ، شرکتهاي بزرگ تجاري هستند.
لیکن تقریباً در تمام کشورها روزنامه هاي غیرتجاري به احزاب سیاسی تعلق دارد و بهوسیله همانها و سازمانهاي غیردولتی موجود اداره میشوند.
این گزارش ضمن انتقاد از گرایش به سمت تمرکز مالکیت مطبوعات چند عامل را در فرایند تمرکز برمیشمارد که از جمله آنها فشارهاي اقتصادي ناشی از تغییرات در تکنیکهاي چاپ و توزیع، رقابت براي تیراژ و آگهی در میان روزنامهها یا از سوي سایر رسانه ها و افزایش هزینه هاي تولید میباشد. این عوامل در کنار مسائلی کلیتر نظیر تورم، رکود، نارسایی مدیریت و در برخی موارد سیاستهاي مالیاتی یا دیگر تدابیر دولتی که مانع پیشرفت شرکتهاي بزرگ مستقل هستند، عامل تمرکز مالکیت رسانهها در جهان امروز است. گزارش مک براید فرایند تمرکز را تهدیدي براي مطبوعات میداند:
تمرکز مطبوعات ، مایه هشدار روزافزون شده است ، زیرا تهدیدي جدي براي وجود مطبوعات آزاد و کثرتگرا میباشد. کاهش تدریجی روزنامههاي یومیه، فرصت دسترسی خوانندگان را به افکار و عقاید گوناگون و بحثهاي گسترده محدود می کند.
این امر روحیه سازگاري را تقویت می کند و به یک اقلیت به قیمت محروم کردن دیگران، قدرت ابراز نظر و ارائه ارزشهاي خود را میدهد.
براي جلوگیري از تمرکز مطبوعات و انحصاري شدن آنها، دولتها بهحمایتهاي مستقیم و غیرمستقیم خود از مطبوعات می پردازند
