بخشی از مقاله
چکیده
این مقاله به بررسی گونههای مختلف روایات منقول از امام سجادبه ویژه صحیفه سجادیه و رساله حقوق میپردازد. به نظر میرسد، امام تنها به ادعیه پرداخته و شرایط و موقعیت زمانی ایشان اجازه ورود به سایر حوزهها را نمیداده است، ولی با تأمل در روایات باقی مانده از آن حضرت میتوان روایاتی در مسائل اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و عبادی یافت که نشانگر فعالیت امام سجاد در همه زمینه هاست. بیان حقوق انسانی و الهی، مسائل تربیتی، عبادی، مهدویت و موعودشناسی، مسائل سیاسی و اجتماعی، از جمله مفاهیمی است که در ضمن احادیث و دعاهای منقول از امام سجاد بیان شده است.
.1 مقدمه
علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب، مشهور به سجاد ، چهارمین امام شیعه است که بنا به قول مشهور در سال 38 هجری متولد گردید و در سال 94 به وسیله سمی که از طرف ولید بن عبدالملک به او داده شد، به شهادت رسید.1 دوران حیات امام سجاد ، دورانی بود که همه ارزشهای دینی دستخوش تحریف و تغییر امویان قرار گرفته و احکام اسامی بازیچه دست افرادی چون ابن زیاد، حجاج و عبدالملک بن مروان بود. امام سجاد در این شرایط، انسانی اهل عبادت بود و مهمترین تأثیر اجتماعی این رفتار ایجاد پیوند مردم با خدا به وسیله دعا را ایجاد کرد.
در واپسین روز واقعه کربا، شیعیان در بدترین شرایط قرار گرفتند. کوفه، تبدیل به مرکز سرکوبی شیعه گردید. زندگی امام سجاد در مدینه و دور بودن از عراق فرصت هدایت جریانات شیعی کوفه را از امام گرفته بود. در چنین شرایطی که تصور نابودی اساس تشیع وجود داشت، امام سجاد باید کار را از نو شروع کرده مردم را به سمت اهلبیت میکشاند.
با توجه به سوابق مناسبات علویان با امویان، امام مورد سوءظن شدید امویان بود و کوچکترین حرکتی از ناحیه امام، عواقب وخیمی داشت که طبعاً در نظر امام ارزش دست زدن به این اقدامات را نداشته است. امام سجاد در روایتی فرمود: «کسی که امربهمعروف و نهی از منکر را ترک گوید، همچون کسی است که کتاب خدا را کنار نهاده و بدان پشت کرده است، مگر آنکه در تقیه باشد.» از امام پرسیدند: «تقیه چیست؟»
فرمود: «یخافُ جباراً عنیداً یخافََان یفرَِط علیهَاو یطغی1» امام سجاد واقعاً در شرایط سختی زندگی میکرد و جز تقیه راه دیگری نداشت. هنگامی که جامعه دچار انحراف شده، روحیه رفاهطلبی و دنیازدگی بر آن غلبه و فساد سیاسی و اخلقی و اجتماعی آن را در محاصره قرار داده و از نظر سیاسی هیچ روزنهای برای تنفس وجود نداشت، امام سجاد توانست از دعا برای بیان بخشی از عقاید خود استفاده کند و بار دیگر تحرکی در جامعه برای توجه به معرفت و عبادت و بندگی خداوند ایجاد کند. گرچه ظاهراً مقصود اصلی در این دعاها، همان معرفت و عبادت بود، اما با توجه به تعابیری که وجود دارد، میتوان گفت مردم میتوانستند از البهالی این تعبیرات با مفاهیم سیاسی موردنظر امام سجاد آشنا شوند.
صحیفه سجادیه مشهور، که بیش از پنجاه دعا را دربردارد، تنها بخشی از دعاهای امام سجاد است که گردآوری شده است.
دعاهای مزبور نهتنها در میان شیعیان، بلکه در میان اهل سنت نیز وجود داشت.3 و حاکی از آن است که دعاهای امام سجاد در جامعه آن روز نفوذ کرده ا ست .
.2 گونههای حدیثی و روایی
-1-2 بزرگداشت شعائر آئینی – مذهبی
-1-1-2 صلوات بر محمد و آل محمد
در میان دعاهای امام که در صحیفه سجادیه میخوانیم، تعبیری وجود دارد که اغلب تکرار شده و کمتر دعایی است که از این تعبیر خالی باشد. این تعبیر، «صلوات بر محمد و آل محمد» است و اساساً یکی از علائم دعاهای درست همین است.
