بخشی از مقاله
چکیده
زمینه و هدف: فاضلاب ناشی از بیمارستانها و مراکز بهداشتی درمانی ممکن است دارای عوامل بیماریزای روده ای، باکتریها، ویروس ها و مواد شیمیایی خطرناک زایدات دارویی و گاهی ایزوتوپهای سنگین باشند، که در صورت مدیریت مناسب خطری برای بهداشت محیط زیست نخواهند داشت، و می توانند دوباره مورد استفاده قرار گیرند. در این مطالعه عملکرد و سیستم مورد استفاده در تصفیه خانه فاضلاب بیمارستان حکیم جرجانی و توانایی آن در حذف آلاینده ها و مقایسه کمیتهای پساب خروجی با استانداردهای ملی سازمان حفاظت محیط زیست بررسی شد.
روش بررسی: این مطالعه بصورت مقطعی و طی دو سال 1391 و 1392 در هر فصل بر روی نمونه های پساب خروجی تصفیه خانه بیمارستان حکیم جرجانی گرگان صورت گرفت. میزان کمیت های - Total suspended solid - TSS، Chemical - COD - oxygen demand، Biological oxygen demand - BOD - ، PH و کلیفرم در آب خروجی در نمونه های جمع آوری شده توسط آزمایشگاه معتمد وزارت بهداشت تعیین گردید.
یافته ها: نتایج حاصل از آنالیز داده های بدست آمده نشان داد که میانگین پارامترهای TSS، BOD، COD و PH تصفیه خانه طی 2 سال به ترتیب برابر 11mg/l، 25mg/l، 60mg/l، 6/7 میباشد. و میزان کلیفرم در طی هر سال 6 ماه استاندارد و 6 ماه بالاتر از حد مجاز است.
نتیجه گیری: با صرف نظر از داده های بهار 91 کمیتهای TSS، BOD، COD و PH در تمام فصول با مقادیر استاندارد های مورد نیاز جهت تخلیه و دفع در آبهای سطحی مطابقت دارد و قابل استفاده برای مصارف آبیاری و کشاورزی نیز می باشد. اما از نظر میکروبی آلودگی به کلیفرم در آب خروجی وجود دارد که بخاطر نقص سیستم گندزدایی می باشد. و بالاتر از حد استاندارد آبیاری و نیز دفع در آبهای سطحی است.
مقدمه
در سالهای آتی در زمینه پزشکی و درمان بیماریهای گوناگون پیشرفتهای شگرفی صورت گرفته اما پس از مداوای بیمار باید راه انتقال و شیوع آن بیماری به فرد دیگر را مسدود نمود. عوامل میکروبی بیماریزا به راحتی از طریق آب منتقل میگردد. فاضلاب آلوده تولیدشده از بخشهایی که بیماران روده ای را درمان میکند در طی شیوع بیماریهای همه گیر مانند اسهال یکی از مهمترین مسائل و مشکلات بهداشت محیط هستند. - - 1 فاضلاب و آب آلوده خروجی از بیمارستان ها شامل ویروس ها و باکتری های بیماریزا، مواد دارویی استفاده شده در بخش های درمانی، رادیواکتیو و مواد شیمیایی سمی می باشد که دفع آن بدون تصفیه موجب آلودگی و اشاعه بیماری می شوند. - - 2 که می تواند باعث لطمه های جبران ناپذیری گردند.
آب مصرفی در بخشهای مختلف بیمارستان ها شامل واحدهای درمانی آزمایشگاهی، رختشویخانه، آشپزخانه، سرویس های بهداشتی و واحد اداری فاضلاب خروجی از بیمارستان ها را تشکیل می دهند. کیفیت و کمیت فاضلاب تولیدی بیمارستانها با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه، نوع خدمات و امکانات موجود، تعداد بیماران و مراجعه کنندگان با یکدیگر متفاوت بوده و برای یک بیمارستان خاص نیز با توجه به فصول مختلف متغیر است 5 - ،3،. - 4 میزان مصرف آب در هر بیمارستان از 400 تا 1200 لیتر در روز به ازای هر تخت متغیر است. 4 - ، . - 6 در آمریکا برای هر تخت به 1000 لیتر در روز می رسد . - 7 -
این میزان در کشور ما بطور میانگین 745 لیتر گزارش شده است . - 8 - هر چه میزان مصرف آب به ازای هر تخت افزایش یابد غلظت آلودگی فاضلاب خروجی کمتر و میزان خطر آن نیز به تناسب کاسته می شود ولی از طرفی با حجم بیشتری از فاضلاب خروجی روبرو خواهیم شد. آب خروجی از واحدهای تصفیه خانه ای بیمارستان ها می تواند با توجه به میزان آلودگی وارد سیتم فاضلاب شهری شده، یا برای آبیاری زمین های کشاورزی و حتی فضای سبز بیمارستان استفاده گردد یا وارد چاه جاذب و در بعضی موارد وارد آبهای سطحی شود. با مقایسه میزان آلودگی در فاضلاب با استانداردهای سازمان حفاظت از محیط زیست ایران برای دفع فاظلاب و استفاده مجدد از پساب که در جدول 1 آمده است . - 9 - رهاسازی در محیط زیست صورت می گیرد.
در صورتی که حجم آب مصرفی برای مصارف بیمارستانی زیاد بوده و فاضلاب تولیدی بصورت رقیق شده باشد همچنان که در کشورهای توسعه یافته و برخی کشورهای در حال توسعه مشاهده می شود. پساب خروجی از بیمارستانها و مراکز بهداشتی درمانی بدون نیاز به تصفیه اضافی و بدون آنکه موجب خطر خاص بهداشتی و زیست محیطی گردد. در تصفیه خانه های فاضلاب شهری تصفیه می گردند، فقط تحت شرایط خاص نظیر شیوع بیماریهای اسهال حاد زائدات بیماران باید به طور اختصاصی جمع آوری و گندزدایی شوند . - 9 -
شرط رهاسازی فاضلاب صنعتی به شبکه جمع آوری فاضلاب شهری این است که نباید بیش از 20 درصد از کل میزان جریان فاضلاب شهری را در زمان برقراری انشعاب، فاضلاب صنعتی تشکیل دهد. - - 10 این عدد برای فاضلاب بیمارستانی می تواند عدد بزرگتری باشد. در پژوهشی که توسط مجلسی بر روی بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی شهید پزشکی تهران انجام گرفت میزان کمیتهای BOD، COD، TSS به ترتیب 250-400mg/l، 750-550 mg/l، 500-200 mg/l و میزان کلیفرم - Multiple probable - number بیش از 2400 بدست آمد. مقایسه این مقادیر با استانداردها نشان می هد که هیچ یک از کمیت های فاضلاب خروجی در دامنه استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست قرار ندارند. . - 11 -
براساس بررسی هایی که در کشور تایلند بر روی کلیه بیمارستان های این کشور صورت گرفته میانگین pH فاضلاب در این گونه مراکز درمانی 7/2 و میانگین غلظت BOD و COD نیز به ترتیب 113 و 232 میلی گرم در لیتر بدست آمده است - . - 6 در تحقیقی که به منظور بررسی عملکرد تصفیه خانه فاضلاب بیمارستانهای علوم پزشکی ایران صورت گرفته میانگین پارامترهای COD، BOD5 و TSS تصفیه خانه ها به ترتیب برابر 434/6 mg/l ، 244/7 mg/l و 199/7 mg/l بدست آمد که از مقایسه موارد سنجش شده با استانداردهای سازمان حفاظت از محیط زیست ایران مشخص شد که هیچ یک از بیمارستان های مورد مطالعه نتوانستند استاندارد های لازم برای تخلیه و دفع پساب تصفیه شده در آبهای سطحی را برآورده نمایند. - 12 -
مواد و روش ها
این مطالعه بصورت مقطعی و فصلی در سالهای 1392-1391 بر روی فاضلاب خروجی از بیمارستان حکیم جرجانی شهر گرگان صورت گرفته است. این بیمارستان وابسته به سازمان تامین اجتماعی می باشد، ویژگی بیمارستان و تصفیه خانه آن شامل دبی ورودی، سرانه آب و فاضلاب، تعداد تخت فعال در جدول 1 آمده است. چون تنها منبع آب ورودی به بیمارستان آب شهری است، به همین دلیل از طریق قبوص آب متوسط دبی آب مصرفی در بیمارستان تعیین گردید. چون بخش اعظم آب مصرفی در بیمارستان ها جهت شست و شو به کار می رود، ضریب تبدیل آب به فاضلاب حداکثر در نظر گرفته شد. آب مورد نیاز برای آبیاری فضای سبز توسط پیمانکار تهیه شده و آب مصرفی ابن بخش توسط بخش خصوصی تامین می گردد.
نمونه برداری شیمیایی از ابتدای شروع طرح بهار 1391 تا پایان زمستان 1392 بصورت فصلی از فاضلاب خروجی تصفیه خانه بیمارستان انجام گرفت تا چنانچه فصول مختلف بر کیفیت آب تاثیر داشته باشد، مشخص شود. و بصورت همزمان نیز از وضعیت تصفیه خانه یا نحوه دفع فاضلاب بیمارستان بازدید به عمل آمد. این تصفیه خانه دارای سیستم تصفیه لجن فعال هوادهی گسترده می باشد.
نمونه های جمع آوری شده توسط آزمایشگاه مورد تایید وزارت بهداشت شهر گرگان مطابق با روش های استاندارد آنالیز گردید - . - 13 پارامترهای مورد نیاز شامل PH ، COD، BOD، TSS - کل جامداتمعلّق - ، کلیفرم کل، بر روی فاضلاب خروجی آنالیز شد. جهت بررسی قابلیت استفاده مجدد از پساب نهایتا نتایج بدست آمده با استانداردهای سازمان حفاظت محیط زیست که در جدول 1 آمده مقایسه گردید.
