بخشی از مقاله
چکیده
فرهنگ و توریسم مذهبی و سایر اشکال ثانویه آن در قدرتمند سازی قتصاد و مشارکت محلی در جهت توسعه پایدار موثر هستند. در حقیقت توریسم به عنوان یک عامل توسعه، انگاره ایست که اصل و بنیان خود را حفظ نموده است. توریسم مذهبی می تواند بیشترین فوائد را برای عوامل توریسم محلی داشته باشد و موجب افزایش امکانات فرهنگی هنری و آموزشی در جوامع شود. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی توسعهای است و روش تحقیق آن توصیفی است.
جمع آوری اطلاعات و داده های مورد نیاز به شیوه اسنادی میباشد. در این پژوهش با جستجو در منابع کتابخانهای اقدام به تحلیل مناسبات و پتانسیلهای گردشگری شیعی در منطقه خاورمیانه در راستای توسعه گردشگری شهری در ایران نمود. نتایج این پژوهش نشان داد، شهرهای مشهد، قم و شیراز به عنوان سه شهر مهم گردشگری که علاوه بر پتانسیلهای مذهبی از سایر جاذبههای گردشگری نیز برخوردار میباشند میتوانند به عنوان شهرهای هدف در این زمینه معرفی گردنند، در این راستا افزایش تبلیغات در منطقه، ایجاد تسهیلات و زیرساختهای مناسب، افزایش میهمانپذیری در مردم، افزایش امنیت و همچنین ایجاد بستر مناسب برای سرمایهگذاری در این راستا امری ضروری است.
مقدمه
امروزه صنعت گردشگری به عنوان صنعتی پویا و دارای ویژگی های بارز و منحصربه فرد، بخش مهمی از فعالیت های اقتصادی و تولیدی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خود اختصاص داده است - . - UNWTO,2007: 11 گردشگری شهری نوعی از گردشگری است که شهروندان علاقه مند به جاذبه های مختلف همانند جاذبه های فرهنگی، تاریخی، مذهبی و طبیعی ضمن گردش، بخشی از اوقات فراغت خود را در این اماکن می گذرانند .
- Higham and Lueck, 2002 - گردشگران شهری از ویژگی های مختلفی برخوردارند. به طور عمده و کلی گردشگری شهری با دو انگیزه و هدف اصلی پنداشته می شود که در واقع آنها خیلی متفاوت هستند و عبارتند از: تجارت و فرهنگ . - Low, 1996: 168 - مراکز شهری به علت دارا بودن جاذبه های تاریخی و فرهنگی،غالباً مقاصد گردشگری مهمی محسوب می شوند. شهرها با جاذبه های متنوع شامل: موزه ها، بناهای یادبود، سالن های تئاتر، استادیوم های ورزشی، پارک ها، شهربازی، مراکز خرید، مناطق با معماری تاریخی و مکان هایی مربوط به حوادث مهم یا افراد مشهور، جاذب گردشگران بسیاری هستند.
بنابراین حجم زیادی از امکانات گردشگری نظیر: محل سکونت، سرو غذا، ارتباطات، حمل و نقل و سایر خدمات گردشگری در شهرها واقع اند که بازدیدکنندگان از مناطق اطراف و خود شهر از آنها استفاده می کنند - پاپلی یزدی و سقایی، . - 188 :1385 در همین راستا از زمره پررونق ترین گردشگریهای گذشته و حال در سراسر جهان، گردشگری مذهبی میباشد که دشواریهای آب و هوایی یا بدی آب و هوا نیز مانع نمیشود - منشیزاده، . - 139 :1384
بر اساس برآورد سازمان جهانی سفر و جهانگرد - - UNWTO، این نوع از گردشگری 26 درصد از کل جریان-های گردشگری جهان را به خود اختصاص داده است - . - Icep, 1997: 30 از جمعیت ایران، 98٪ مسلمان و 2٪ مسیحی، زرتشتی، یهودی، بهائی و پیروان سایر ادیان هستند. در این میان جمعیت مسلمان به دو گروه شیعه و سنی تقسیم می شود، جمعیت شیعیان حدود %89 از جمعیت کشور میباشد.
کشور ایران با برخورداری از منابع سرشار محیطی و بهرهگیری از پشتوانه تاریخی-تمدنی و فرهنگی-مذهبی چندهزار ساله از قابلیتهای ویژهای در جهت توسعه گردشگری مذهبی برخوردار است، اما به لحاظ شکوفایی این کارکردها هنوز نتوانسته جایگاه درخور توجهی کسب نماید. امروزه شیعیان در منطقه خاورمیانه از جمعیت قابل توجهی برخوردار گشتهاند و این فرصت مناسبی را جهت توسعه گردشگری ایران فراهم آورده است. در این راستا ایران به عنوان تنها حکومت شیعه و با برخورداری از امکانات و امنیت مناسب در منطقه میتواند درصد قابل توجهی از گردشگران شیعه را به خود اختصاص دهد. این پژوهش به تحلیل مناسبات و پتانسیلهای گردشگری شیعی در منطقه خاورمیانه در راستای توسعه گردشگری شهری میپردازد.
مروری بر تحقیقات پیشین
با وجود اهمیتی که برگزاری مراسم فرهنگی - مذهبی در ایران از گذشته های دور داشته تا کنون تحقیقات اندکی با نگرش جغرافیایی صورت گرفته است. مطالعاتی انگشت شماری در رشته جامعه شناسی صورت گرفته که عموما با نگرش بر آئیینها و مراسم فرهنگی - مذهبی انجام شده است. ازجمله تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده عبارتند از:
شاپلی و پریا - 2003 - به بررسی رابطه بین گردشگری، دین و دینداری پرداختند. این پژوهش در جستجو الگوهای بازدید گردشگران یک مکان مذهبی مهم می باشد. بر اساس نتایج بدست آمده از این پژوهش تفاوتهایی بین گردشگران بر اساس اعتقادات دینی و مذهبی وجود دارد. رضائی و همکاران - - 1393 به بررسی پتانسیلهای مراسم تاسوعاو عاشورا در جذب گردشگران در شهر تفت پرداختند و به این نتیجه رسیدند که مراسم شیعی تاسوعا و عاشورا پتانسیل بالایی در جذب گردشگران دارد. از این روی می توان از پتانسیلهای موجود در مراسمها و مناسبهای مذهبی جهت توسعه گردشگری شهر بهره برد.
