بخشی از مقاله
چکیده
ساختمانهای بنایی از دیرباز در بسیاری از کشورها ساخته شدهاند و در کشورمان ایران نیز هم اکنون سازهای بنایی بصورتهای مختلف مسلح، نیمه مسلح و گاهاً غیر مسلح در ابعاد وسیعی در اقصی نقاط کشور در حال ساخت هستند. با توجه به اینکه کشورمان از مناطق لرزه خیز دنیا محسوب می شود لذا توجه به ساخت سازه های مقاوم در مقابل زمین لرزه از ملزومات اساسی برنامه ریزی کلان ساخت و ساز در کشور محسوب میگردد.
بدین واسطه در این مقاله گزارشی از سابقه ساخت و سازها در شهرستان اشنویه ارائه می شود. در ادامه به معرفی یک سیستم سازهای بنایی که اخیرأ در سطح شهرستان اشنویه و حومه به صورت وسیعی در حال ساخت و ساز میباشد و شامل دیوارهای باربر بنایی و یک یا دو ردیف ستون غالبا فولادی در داخل ساختمان است، پرداخته شده است.
در ساخت این سازه، تیرها با اتصالات ساده به ستون متصل بوده بدون اینکه مهاربندی در سازه مورد استفاده قرار گرفته باشد و همچنین از کلافهای افقی و قائم در اطراف سازه استفاده شدهکه تیرها از ستونهای فولادیِ میانیِ سازه بصورت ساده بر روی این کلافها تکیه داده شده و مابین ستونهای داخلی این سازه ها نیز هیچگونه دیواری کار نشده است.
با توجه به مطالعات و مشاهدات میدانی که در سطح شهر صورت گرفته، حداقل در 50 درصد ساخت وسازهای چند سال اخیر و دستکم 80 الی 90 درصد سازههای بنایی اجرایی در منطقه مورد مطالعه از این سبکِ سیستم سازه ای استفاده میشود. علاوه بر اینها در این مقاله به بررسی اجمالی وضعیت لرزهای منطقه اشنویه نیز پرداخته شده است.
1. مقدمه
سازه های بنایی از دیرباز بواسطه در دسترس بودن مصالح و اجرای ساده در اقصی نقاط دنیا رواج زیادی در ساخت و بهره برداری داشته است. در کشور ما نیز ساخت سازه های بنائی مختلف با استفاده از مصالح بنائی همچون خشت خام و سنگ و سپس آجر همراه با ملات های سنتی همچون گل و ریگ، گل و آهک و مصالحی از این دست از قدمتی طولانی برخوردار است.
با ظهور مصالح جدیدی همچون سیمان و فولاد، ساخت سازه های مدرن و مهندسی با بتن مسلح و فولاد جای ساختمان سازی با مصالح بنایی را که بیشتر برای ساختمان های با ارتفاع کم تا متوسط بسیار رواج داشت، گرفت. اغلب ساختمان های کم ارتفاع در ایران که عمدتأ کمتر از 3 طبقه 1 - یا 2 طبقه - می باشند جزء سازه های بنائی هستند. سهولت در ساخت و ساز این سازه ها، کم هزینه بودن مصالح مورد استفاده، در دسترس بودن و فراوانی مصالح مورد استفاده، سازگاری مصالح موجود مصرفی با هم، عایق بودن و نماسازی و همچنین استفاده بیشتر از نیرو و دانش تجربی افراد بومی در زمینه ساخت این سازه ها از عوامل موجبات رواج بیشتر این ساخت و سازها می باشد.1]و[2 آیین نامه ها و استانداردهای متنوعی در خصوص تحلیل و طراحی و ساخت سازه های بنایی اعم از مسلح و غیر مسلح در دنیا وجود دارد.
با تدوین آیین نامه های ساختمانی گام های مؤثری در راستای تقویت و بالا بردن کیفیت سازه های بنایی برداشته شده است اما با وجود مطالعات قابل توجهی که در این زمینه ها صورت گرفته متاسفانه شاهد ساخت گسترده سازه های جدید با کیفیت پایین در سطح کشور هستیم. [1] در چند سال اخیر ترکیب قاب - میانقاب های - فولادی و سازه های بنایی با هم باعث پیدایش یک سیستم سازه بنایی جدید شده است.
این نوع سازه شامل یک یا چند قاب یا میانقاب فولادی و دیوارهای باربر بنایی همراه با کلاف های افقی و قائم می شود که در ادامه از مناظر مختلف این سیستم سازه ای را مورد بررسی قرار می دهیم. تمرکز اصلی روی ساخت سازه هایی از این دست در شهر اشنویه و حومه می باشد که در چند سال اخیر ساختِ این نوع سازه ها به لحاظ اجرایی در منطقه مزبور از رواج بسیار زیادی برخوردار بودهاست. مقاومت کافیِ این سازه ها در مقابل بارهای جانبی دغدغه اصلی نگارش این مقاله است. هر چند به تحلیل لرزه ای این سیستم سازه ای در این مجال پرداخته نشده با اینحال مشخصات این سیستم سازه ای به همراه گزارشی از لرزه خیزی منطقه آن چیزی است که در متن بدانها پرداخته شده است.
2. تاریخچه ساخت سازه ها در اشنویه
اشنویه در ابتدا روستایی بیش نبوده و بعد از سالها که بعنوان یک مرکز جمعیتی از روستا به شهر تغییر کرد، همانند دیگر نقاط شهری ایران که با بافت روستایی متولد شده اند و به دلیل موقعیت جغرافیایی و طبیعی و بعضأ سیاسی که باعث تغییر اینگونه روستاها به شهر می شود، این روستا نیز با بافت ابتدایی و سنتی بعنوان یک سکونتگاه شهری شروع به رشد و تغییر و تحول در بافت و ساخت و ساز خود کرده است. طبق سرشماری سال 1390 کشور جمعیت این شهرستان 70030 نفر بوده است.
در نجاای به معرفی برخی سیستمهای سازه ایِ موجود و قدیمی اشنویه همچنین به نوع و سبک ساختمان های تازه ساخت و در حال ساخت پرداخته و سعی می شود که با بافت سازه ای این شهر بیشتر آشنا شویم.
2,1 ساختمان های آجری
این نوع ساختمان ها به دو صورت ساختمان های با دیوار آجری و سقف طاق ضربی، ساختمان های با دیوار آجری و سقف چوبی در سطح شهر قابل رویت هستند که بر اساس آمار و اطلاعات طرح جامع شهر اشنویه تا سال 1389ساختمان های نوع اول با 70 درصد فراوانی و نوع دوم با 6 درصد فراوانی در سطح شهر موجود بوده اند.
2,2 ساختمان های بلوک سیمانی
این نوع ساختمان ها دارای دیوارهای ساخته شده از بلوک های سیمانی و سقف چوبی بوده و نزدیک به 9 درصد از ساختمان های شهر اشنویه را تا سال 89 به خود اختصاص داده اند
2,3 ساختمان های سنتی
دیوارهای این ساختمان ها از خشت خام و یا بعضأ سنگ با ملات های سنتی همچون گل و ریگ، گل و آهک و مانند اینها ساخته شده اند که دارای سقف های چوبی بوده و جزو ساختمان های قدیمی شهر می باشند و تا سال 89 با 4 درصد فراوانی بیشتر در محله های قدیمی و حاشیه شهر یافت می شدند.
با توجه به مطالعات میدانی صورت گرفته در سطح شهر و نواحی حاشیه ای شهر می توان اظهار نمود که بیشترین نوع مصالح به کار رفته در ساختمان های بنایی شهر اشنویه در حال حاضر آجر بوده که عمده استفاده از آن در دیوارها و سقف های طاق ضربی است. ساختمان های ساخته شده از بلوک های سیمانی با سقف چوبی و ساختمان های آجری با سقف چوبی نیز از دیگر سازه های بنایی موجود که با درصد فراوانی های مختلف در سطح شهر پراکنده شده اند. با پیشرفت و بالا رفتن سطح دانش ساختمانی در بین مهندسین و اهمیت ویژه به صنعت ساخت و سازهای ساختمان در سطح کشور و شهر اشنویه در چند سال اخیر ساخت سازه های بنایی جدید و سازه های مهندسی همچون سازه های با اسکلت فلزی و اسکلت بتنی پیشرفت خوبی داشته و بافت شهری اشنویه را از بنایی رو به سازه های جدید و مهندسی سوق داده است.
.2,4 ساخت سازه های جدید در اشنویه و سهم سازه های بنایی در این میان
با استناد به آمارهای ارائه شده در طرح جامع شهر اشنویه در سال 89 درصد بالایی در حدود 70 الی 80 درصد ساخت و سازها مربوط به سازه های بنایی رایج در منطقه می شدکه با توجه به سهم عمده ساخت سازه های بنایی در شهر اشنویه و نیز استفاده از سیستمهای سازه ای که نیاز به بررسی بیشتر را میطلبد، در اینجا به بررسی بیشتر این نوع سازه ها پرداخته می شود. سازه های بنایی در این منطقه با سبک و سیستم های متنوع در طراحی و اجرا در حال ساخت و ساز می باشند که در ذیل به چند نوع از این سازه ها که در حال حاضر در سطح شهر با درصد فراوانی های مختلف در حال ساخت می باشند اشاره می کنیم:
▪ ساختمان های بناییِ آجری با سقف طاق ضربی.
▪ ساختمان های بناییِ آجری با کلاف های افقی و قائم با سقف بتنی تیرچه بلوک.
▪ ساختمان های بناییِ آجری با کلاف های افقی و قائم همراه با یک یا چند میانقاب فلزی با سقف بتنی تیرچه بلوک.
در تمامی سازه های بنایی فوق سیستم مورد استفاده، سیستم دیوار باربر می باشد که در این میان سازه بنایی مورد سوم به نظر می رسد از سبک جدیدی در طراحی و اجرا بهره می گیرد. این سازه اخیرأ به صورت وسیعی در سطح شهر در حال ساخت و ساز است که در ادامه در مورد جزئیات اجرایی این نوع سازه ها بیشتر بحث خواهد شد.
3. طرح غالب سازه های بنایی اجرایی در منطقه اشنویه
همان گونه که اشاره شد، در شهر اشنویه چند نوع سازه بنایی در حال ساخت است که عمده ساخت و سازهای جدید در سطح شهر مربوط به سبکی خاص از سازه های بنایی است که از سوی مهندسین برای معرفی آن اصطلاحاتی همچون سازه مختلط، نیمه اسکلت، ترکیبی و یا مرکب به کار گرفته می شود. در ادامه به بررسی وضعیت نحوه اجرای این ساختمان ها می پردازیم. نمونه هایی از این سازه ها را در شکل 1 مشاهده میکنید.
شکل - - - 1 نمونه ای از سازه های بنایی جدید در حال ساخت در اشنویه
در اجرای این ساختمان ها از سیستم دیوارهای باربر استفاده شده است که جزئیات و نحوه اجرای قسمت های مختلف آن در حالت کلی به صورت زیر است.
3,1 پی
پی و فونداسیون این ساختمان ها پی نواری همراه با کلاف های بتن آرمه می باشد. یک پی نواری ساده با توجه به تعداد طبقههای ساختمان معمولأ با ضخامت 0,5 متر طراحی و اجرا می شود، همچنین برای قرارگیری میانقاب فلزی ساختمان صفحه ستون ها را به وسیله بولت هایی در داخل پی مهار کرده سپس کل پی را بتن ریزی میکنند
شکل - - - 2 پی اجرایی در ساختمان های بنایی جدید
در اجرای دیوارها از آجر و ملات ماسه سیمان استفاده می شود، ضخامت دیوارهای باربر 35 سانتی متر اجرا می گردد. همچنین طول و ارتفاع آزاد این دیوارها در سازه در فواصل مشخصی توسط کلافهای بتنی قائم و افقی مهار می شوند.
3,3 کلاف های قائم و افقی
کلاف های افقی و قائم اجرایی در این ساختمان ها از بتن آرمه بوده که کلاف های قائم بعد از اجرای دیوارها و کلاف های افقی نیز که عمدتأ در تراز سقف می باشند همراه با سقف بتن ریزی می شوند، سایر جزئیات اجرایی این کلاف اغلب مطابق با بندهای آیین نامه مقررات ملی ساختمان مبحث هشتم می باشد
