بخشی از پاورپوینت
اسلاید 2 :
سيره اخلاقى تربيتى
امام خمينى(ره)
اسلاید 3 :
مقدمه
عالمان ربّانى، ستارگان پرفروغى هستند كه در هر عصرى در آسمان علم و عمل مىدرخشند و با كسب نور و گرما از خورشيد رسالت و امامت هم خود نورانى مىشوند و هم زمينيان را به سوى منابع نور و بركت دودمان وحى، رهنمون مىشوند و بدين سان آنان را بر بال عرفان ناب محمدى صلى الله عليه و آله نشانده و به مشكات ملكوت، عروج مىدهند. قرآن مجيد در وصف آنان فرموده است:
«وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا قُرىً ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّاماً آمِنِينَ» سبا/18
و ميان آنها و شهرهايى كه بركت داده بوديم، آبادىهاى آشكارى قرار داديم؛ و حركت ميان آنها را به طور متناسب مقرّر داشتيم [و به آنان گفتيم:] شبها و روزها در ميان اين آباديها با ايمنى حركت كنيد.
اسلاید 4 :
امام باقر عليه السلام در تفسير اين آيه شريف فرمود: «آن شهرهاى مبارك ما هستيم و آبادىهاى آشكار، فرستادگان، راويان و فقهاى شيعهاند كه علم و دانش دين را از ما مىگيرند و به شيعيانمان مىرسانند.»
در ميان آن دين باوران كفر ستيز، چهره محبوب قرن، فقيه تيزبين، سياستمدار خداجو، فيلسوف عارف، مفسر ژرف انديش، عالم متخلق و رهبر دورانديش و بنيانگذار جمهورى اسلامى، حضرت امام خمينى قدس سره، از موقعيتى والا و ويژه برخوردار است.
او به انسانها، كرامت و به مؤمنان، عزّت و به مسلمانان، قوّت و شوكت و به دنياى مادى و بى روح، معنويت و به جهان اسلام، حركت و به مبارزان و مجاهدان فى سبيل الله، شهامت و شهادت داد. او بتها را شكست و باورهاى شرك آلود را زدود.
آنچه پيش رو داريد، اندكى از بسيار است كه براى فتح باب و تذكار سيره اخلاقی تربیتی آن امام راحل تقديم مىشود.
اسلاید 5 :
فصل اوّل كليات
اسلاید 6 :
1- تبيين واژهها
الف- سيره
«سيره» بر وزن «فِعْلَه» از مادّه «سَيْر» گرفته شده و سير به معناى حركت و راه رفتن است و سيره به نوع راه رفتن و سبك آن گفته مىشود. همچنين به معناى طريقه، سنّت، حالت، هيئت و روش هم آمده است.
اين واژه، نوع رفتار و سبك و معيار «سير» را بيان مىكند، خواه صحيح باشد يا غلط، زشت باشد يا زيبا، سودمند باشد يازيان آور.
پسوند سيره نيز بيشتر مقولههاى رفتارى مىتواند باشد مانند: سيره سياسى، سيره اقتصادى، سيره علمى، سيره تربيتى، سيره اخلاقى و .
همين طور، به شخصيتهاى حقيقى و حقوقى نيز اضافه مىشود مانند سيره نبوى، سيره علوى، سيره بوعلى، سيره اسلامى و …
اسلاید 7 :
ب- اخلاق
«خَلق» و «خُلق» در اصل به يك معناست گرچه خَلق به شكل ظاهرىِ انسان- كه با چشم قابل مشاهده است- گفته مىشود و خُلق به توانايىها و فضيلتهاى ناپيدايى كه با بينش و بصيرت قابل درك است، اختصاص دارد.
خُلق مرادف خُلُق نيز هست و بر عادت، سجيت و سرشت نيز اطلاق مىشود و جمع آن «اخلاق» است و علم اخلاق يكى از شاخههاى «حكمت عملى» است كه به آن «حكمت خُلقيه» نيز مىگويند.
اسلاید 8 :
ج- تربيت
تربيت كه هم معنى واژه «پرورش» در زبان فارسى است، به معناى تغذيه، رشد، تهذيب، تأديب و سياست و ترقى و برترى هم آمده و در اصطلاح علماى تعليم وتربيت نيز تعاريف گوناگونى دارد كه به دو نمونه آن بسنده مىكنيم؛
- تربيت عبارت است از پرورش دادن، يعنى استعدادهاى درونى اى كه بالقوه در يك شىء موجود است، به فعليت درآوردن و پروردن.
- تربيت عبارت از فراهم كردن زمينهها و عوامل، براى به فعليت رساندن و شكوفا نمودن استعدادهاى انسان در جهت مطلوب.
اسلاید 9 :
«تزكيه»
تزكيه نيز مشابه واژه تربيت است جز اينكه تزكيه در مورد پرورش روح و تهذيب و تنزيه آن از آلودگىها استعمال شده، مانند هشتمين آيه سوره شمس و چهاردهمين آيه سوره اعلى؛ و تربيت بيشتر در مورد پرورش جسم كاربرد يافته است.
در داستان حضرت موسى عليه السلام مىخوانيم كه فرعون- چون حضرت موسى را در كودكى، نگهدارى و تغذيه كرده بود- به او گفت:
«أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيداً وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ» «شعراء/ 18»
آيا ما تو را در كودكى در ميان خود پرورش نداديم و سالهايى از زندگى ات را در ميان ما نبودى؟
واژه «تزكيه» در عربى و واژه «تربيت» در كاربرد فارسى آن، معادل يكديگر قرار گرفتهاند و در مورد پرورش روح و روان و تهذيب اخلاق و تزكيه نفس به كار مىروند.
اسلاید 10 :
2- اهميت تربيت
همه مكاتب فكرى بشر بدون استثنا به اهميت تربيت انسانها قائلند.
افلاطون مىگويد:
در اثر تربيت، جسم و روح انسان، به بلندترين پايه جمال و كمال مىرسد.بنابراين، عالىتر و مقدستر از تربيت، فنّى نيست.
در دنياى جديد نيز «راسل» از تربيت به عنوان «كليد جهان نو» ياد مىكند.
حضرت امام خمينى قدس سره نيز اعتقاد داشت كه:
اگر همه ملّت تزكيه بشوند، همين دنيا بهشت آنهاست و تمام گرفتارىها از بين مىرود.
مىتوان گفت، اهميت و جايگاه والاى تربيت از بديهيات زندگى انسان است چرا كه آدميان در ميدان عمل و كنش، همواره از انديشه و بينش خويش مدد مىجويند كه آن هم در سايه تربيت اصلاح و احيانا فاسد مىگردد و زندگى بشر هميشه تحت تأثير تربيتى است كه فرا مىگيرد.
اسلاید 11 :
3- ضرورت تربيت
خداوند نيز همه پيامبران خويش را به چنين امر خطيرى مأمور كرده است و رسالت خاتم آنان را چنين ترسيم مىكند:
«هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُالْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ» جمعه/2
او كسى است كه در ميان درس نخواندگان، پيامبرى از خودشانبرانگيخت كه آياتش را بر آنان بخواند و آنان را تربيت كند و كتاب و حكمت بياموزد گرچه پيش از آن در گمراهى آشكار بودند.
اسلاید 12 :
براى تداوم راه تربيت و شكوفايى دانش و بينش آيندگان نيز به مسلمانان چنين رهنمود مىدهد:
«. فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ» توبه/122
چرا از هر گروهى از مؤمنان، طايفهاى كوچ نمىكنند تا در [معارف عميق] دين آگاهى عميق يابند و پس از بازگشت، مردم خود را بر حذر دارند شايد آنان [ازبدىها] پرهيز كنند.
رهبران عظيم الشأن اسلام، علاوه بر آنكه خود در انديشه و عمل، بهترين مربى انسانها بودند، نظام تربيتى اسلام را نيز با دقت و درايت خاصى پى ريختند و ضرورت ارزشى و اجرايى آن را تبيين نمودند و با پرورش شاگردان برجسته، تداوم آن را تضمين كردند.
اسلاید 13 :
امام صادق (ع) مىفرمايد:
«مَنْ تَعَلَّمَ لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ عَمِلَ لِلَّهِ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ دُعِىَ فى مَلَكُوتِ السَّمواتِ عَظيماً»
هر كس به خاطر خداى والامرتبه، دانش بياموزد و به خاطر خدا به آن عمل كند و به خاطر خدا به ديگران نيز بياموزد، در فراز آسمانها بزرگش خوانند.
همين طور دانشمندى را كه كمر به گسترش دانش و تعليم و تربيت انسانها مىبندد از هزار عابد سجّاده نشين برتر دانسته، مىفرمايد:
«الرَّاوِيَةُ لِحَديثِنا يَشُدُّ بِهِ قُلُوبُ شيعَتِنا افْضَلُ مِنْ الْفِ عابِدٍ»
روايتگر حديث ما- كه به وسيله كوشش او دلهاى شيعيان ما استحكام مىيابد- از هزار پرستشگر بهتر است.
اسلاید 14 :
4- موضوع تربيت
موضوع تربيت، در زبان عربى و فارسى، عامّ و فراگير است و شامل همه موجودات زنده، اعم از انسان، حيوان و گياهان مىشود. حتى از ديدگاه قرآن، جمادات را نيز در بر مىگيرد.
«قُلْ اغَيْرَ اللَّهِ ابْغى رَبّاً وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَىْءٍ .» انعام/164
بگو: آيا جز الله پروردگارى بطلبم در حالى كه او پروردگار همه چيز است؟!
واژه «ربّ» به معناى پرورش دهنده درباره همه موجودات صادق است. اما در حيطه تعليم و تربيت مصطلح، تربيت انسان مدّ نظر است وهر گاه تربيت به طور مطلق مطرح مىشود. منظور تربيت انسان است.
اسلاید 15 :
5- هدف تربيت
هدف تربيت به تعداد جهان بينىهاى موجود، اهدف نيز متعدد مىگردد؛
در نظام تربيتى اسلام، اهداف كوتاه مدت، ميانى و عالى وجود دارد كه جملگى زمينه ساز تحقق هدف نهايى يا غايى تربيت اند كه حركت انسان در صراط مستقيم الهى و در نهايت رسيدن به جايگاه رفيع «قرب الى الله» است.
حضرت امام خمينى قدس سره مىفرمايد:
غايت تربيت، حركت در صراط مستقيم است و منتهى اليه اين صراط مستقيم، كمال مطلق است، الله است. دعوت شده است كه ما تحت تربيت انبيا برويم و تحت تربيت بزرگان از اوليا واقع بشويم تا آنها ما را هدايت كنند به راه مستقيم ..»
اسلاید 16 :
فصل دوم
مبانى و ديدگاههاى اخلاقى، تربيتى
امام خمينى (ره)
اسلاید 17 :
عقيده، انديشه و عمل امام، در هر زمينهاى- از جمله تعليم و تربيت- همان نظر اسلام واقعى بود و آنچه از افكار و گفتار و كردار آن مربى بزرگ مىتراويد، همان تعاليم روح بخش و انسان ساز اسلام بود كه توسط يكى از تربيت يافتگان آن دين جاويد، بيان مىشد.
اينك دورنمايى از آن حقايق ناب بيان مىشود.
اسلاید 18 :
محور های ديدگاههاى اخلاقى، تربيتى امام خمينى (ره)
اسلاید 19 :
1- جايگاه انسان
در ديدگاه امامخمينى:
انسان خليفه خداست بر خلق او و بر صورت الهى آفريده شده است، متصرف در بلاد خداست وخلعتهاى اسماء و صفات خداوندى را در بر كرده است ودر گنجينههاى ملك و ملكوت او نفوذ كرده است.
روحش از حضرت الهيه بر او دميدهشده؛ ظاهرش نسخهاى است از ملك و ملكوت و باطنش گنجينههاى خداى لايموت.»
كوشش انبيا و ايده بعثت در تمام قرنها تربيت اين موجود است.
در فطرت بشر، طلب قدرتِ مطلق است، نه قدرت محدود.
طلب كمالِ مطلق است نه كمال محدود؛ علم مطلق را مىخواهد، قدرت مطلق را مىخواهد و چون قدرت مطلق در غير حق تعالى تحقق ندارد، بشر به فطرت، حق را مىخواهد و خودش نمىفهمد.
به يك كمال مطلق. عاشق فعلى بدون معشوق فعلى محالاست.»
اسلاید 20 :
2- گستره و اهميت تربيت
«الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ»
خداوند رحمان، قرآن را تعليم داد، انسان را آفريد، به او بيان آموخت.
عالم، مدرسه است و معلمين اين مدرسه انبياء و اوليا هستند و مربى اين معلمين، خداى تبارك وتعالى است.
خداى تبارك و تعالى تربيت كرده انبيا را و ارسال كرده آنها را براى تربيت و تعليم كافّه ناس؛ انبياى بزرگ اولوالعزم مبعوثند بر تمام بشر و سمت معلّمى و مربى دارند نسبت به تمام بشر و معلم آنها و مربى آنها حق تعالى است.
بهترين برنامههاى تربيتى انسان نيز در آيين مقدس اسلام طرّاحى شده كه كاملترين دين الهى است .
