پاورپوینت ادوار رشدو پختگی عقلی

بخشی از پاورپوینت

اسلاید 1 :

ادوار رشدو پختگی عقلی

اسلاید 3 :

مقدمه
پس از نهضت ترجمه و انتقال آثار گستردهای از فلاسفه و حکمای ایرانی، یونانی، هندی و. مهمترین مسئله، پیریزی مبانی فکری و عقلی بود. در سده چهارم هجری که در این درس از آن بحث خواهیم نمود، فلاسفهای چون فارابی ظهور کردند که علاوه بر بنیان نهادن اصول عقلی و فلسفی اسلامی، مسائل و موضوعات جدید را تأسیس نمودند. در حوزه اخلاق نیز مشربی غیر از مشرب و اسلوب افلاطونی ـ ارسطویی رونق یافت. مؤلفانی که در این دوره با آنها آشنا میشویم عبارتنداز: یعقوب بن اسحاق کندی، فارابی، اخوانالصفا، ثابت بن سنان نویسنده تهذیب الاخلاق، ابو سلیمان سجستانی منطقی و نویسنده السعاده و الاسعاد.

از دیگر مباحث طرح شده در این درس، آشنایی با متون اخلاقی در سدههای پنجم و ششم است که دوره «پختگی و پیراستگی» نامیده شده است. آثاری از ابن مسکویه ملقب به معلم ثالث، حکیم و ریاضیدان برجسته ابن هیثم و کتاب تدبیرالمتوحد نوشته ابن باجه اندلسی، که در این درس معرفی گردیدهاند مربوط به این دوره است.

اسلاید 4 :

دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
این دوره از نیمه نخست سده چهارم آغاز و تا پایان سده پنجم امتداد مییابد. یعقوب بن اسحاق کِندی که در دوره دوم میزیسته اما آثارش از ویژگیهای دوره سوم برخوردار بود، حلقه اتصال این دو دوره محسوب میشود.

از آثار این دوره میتوان به کتب زیر اشاره نمود:
۱. رساله في الحلیه لدفع الاحزان، تألیف یعقوب بن اسحاق کندي، متوفاي ۲۹ هجري
۲. رساله في تسهیل سبل الفضائل، از همان نویسنده گفتنی است، کندی آشکارا در اخلاق نگاري خورد تحت تأثیر آثار و آراي جالینوسی، طبیب و حکیم شهیر يوناني بوده است.
3. الطبّ الروحانی، اثر محمدبن زکریای رازی، متوفای 313 هجری

اسلاید 5 :

رازي بزرگترین پزشک و داروساز تمدن اسلامي به شمار میرود. وي کاشف الکل و صاحب تألیفات فراوان و از جمله کتاب عظیم الحاوي در بیش از ۲۰ مجلد است. وي کتاب الطب الروحانی را با رویکرد یک طبیب آسیبشناس که در پي کشف و درمان بیمارهاي روحي مریض خود میباشد، نگاشته است. وي بیش از همه تحت تأثیر سنت فکري جالینوسي و سپس آراي افلاطون بوده است. بعدها، به تبع رازي کتابهای ديگري به نام طب روحاني در جهان اسلام تألیف شد که هیچیک به پایه اثر ماندگار وی نمیرسد.
دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
محمد بن زکریای رازی

اسلاید 6 :

دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
٤. فصول منتزعه (الفصول المدني)، تأليف معلم ثاني، محمد بن طرخان فارابي، متوفاي 338 هجري
۵. تحصیل السعاده، تألیف همان نویسنده
ابونصر فارابي، مبدع یک دانش خاص به نام علم (یا فلسفه) مدني بود که خود از دو مؤلفه (بخش) اخلاق و سیاست تشکیل مییافت؛ سعي وي، برخلاف افلاطون و ارسطو و اساساً سنت فکري یوناني، این دو مقوله را دو علم مجزا نمي شمرد، بلکه آنها را ارکان علم مدني میدانست که عهدهدار تبیین و تضمین سعادت فرد در قالب سعادت امت و تأمین کمال و رستگاري شهروند از رهگذر مدیریت و راهبري معنوي مدینه (جامعه) بود. فارابي افزون بر دو کتاب فوق، که ادبیات و سرفصلهای خاص اخلاقي در آنها قالب است، اصولاً در تمام تألیفات فلسفه اجتماعي و در همه آراي سياسي خود، بر جداییناپذیری ابعاد اخلاقي و سیاسي سعادتمندی فرد و جامعه تأکید کرده است.
فارابي اندیشه امامت و ولایت را در نظریه اخلاقي ـ سیاسي خود به نحو صریح و آشکار و البته مدلّل مطرح کرده است. وي جدا از ابتکارات منحصربهفردش، تا حدودي تحت تأثیر برخی از آراي افلاطون بود.
محمد بن طرخان فارابی

اسلاید 7 :

دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
6. رساله نهم اخوانالصفا و خلان الوفا، اثر جمعي از نویسندگان در مورد مؤلفان مجموعه رسائل اخوانالصفا اقوال گوناگون مطرح شده است؛ قابل اعتمادترین نظریه دراینباره این است که، تعدادی از اندیشمندان شیعي اسماعيلي مذهب که داراي تشکیلات و انجمن سري و مخفي بودهاند در حدود ۳۵۰ هجري، این رسائل را تألیف کردهاند. «اخوانالصفا» تحت تأثیر سنت فکري فیثاغوري ـ هرمسي بودند و از گرایشات نوافلاطوني و رواقي نیز برکنار نبودند. رساله نهم اخوانالصفا به بسیاري از فضایل و راه آراستگی به آنها و نیز رذایل و طریق پیراستگي از آنها نپرداخته است.
۷. تهذیب الاخلاق، تألیف ثابت بن سنان بن قره، متوفاي ۳۹۳ هجري

اسلاید 8 :

او طبیب حاذق عهد عباسی بود، جدّ وي ابوالحسن ثابت بن قره جرانی (م ۲۸۸ هجری) از مترجمان معروف عصر نهضت ترجمه بود و پدرش از حاذقترین اطبایي عهد عباسي بود و در بغداد خدمات پزشکي مهمي انجام داد. ثابت بن سنان کتاب خود را بر پایه سنّت جالینوسي و رویکرد آسیب شناسانه نگاشت؛ کتاب وي درواقع همان پزشکي روحي است، ولي او اسم طب روحاني را زیبنده آن نمیداند، و تهذیب الاخلاق او گستره وسیعتری از سرفصلهای اخلاقي کتاب طب روحاني رازي را در بر دارد.
دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
ثابت بن سنان بن قره

اسلاید 9 :

دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
۸. رساله في اقتصاص طرق الفضائل، تألیف ابوسلیمان محمد بن طاهر سجستاني منطقي، متوفاي بعد از ۳۷۲ هجری
۹. مقاله في مراتب قوي النفس و کیفیه الانذارات التی تنذر بها النفس، تألیف همان نویسنده
سجستاني، که منطقدان بزرگي بود و زبان یوناني را نیک میدانست و پیش از این هم به یک ترجمه از وي به نام صوان الحکمه اشاره شد، در این تکنگاریها، بررسي مباحث خاصي از علم النفس فلسفي و مسائلي از حوزه تربیت اخلاقي را وجهه همت خود قرار داده است.
ابوسلیمان محمد بن طاهر
سجستانی منطقی

اسلاید 10 :

دوره سوم: دوره بالندگی و رشد
۱۰. السعاده والاسعاد، تألیف ابوالحسن عامري نیشابوري، متوفاي ۳۸۱ هجري
این کتاب ماهیتي دوگانه دارد؛ از سویي به لحاظ ریختشناسی عمومي، مانند یک جنگ علمي است که بدون نظم و طرح روشني در ترتیب مباحث، مسائل متنوع علمي و گاهي نیز اندرزها و کلمات حکیمانه در کنار هم ارائه شده است و از سوي دیگر، عامري در این کتاب به عرضه مباحث کاملا اختصاصي در سنت اخلاق فلسفي حکماي بزرگ پرداخته است، در حالی که معمولا در اندرزنامهها از این مباحث هیچ اثري یافت نمیشود. وي در تعریف مفاهیم اخلاقي مانند خیر، سعادت، مصلحت، لذت و. نقلهایی فراواني حکمايي یونان به دست میدهد. در میان آثار این دوره، بیشک تألیفات فارابي از درخشش خیرهکننده اي برخوردار است و در رتبه بعدي کتابهای الطب الروحانی رازي و سپس رساله نهم از رسائل اخوانالصفا از اهمیت بیشتریي برخوردارند.
کتاب
السعاده و الاسعاد

اسلاید 11 :

دوره چهارم: دوره پختگي و پیراستگي
این دوره از سده پنجم آغاز و تا سده ششم ادامه مییابد.
ویژگيهاي عمومی این دوره از این قرار است:
آثار متعلق به این دوره، نسبت به تألیفات اخلاقی دوره سوم، از جامعیت عناوین و سرفصلهایي بیشتري برخوردارند (البته در میان این آثار، کتاب تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق ابوعلي مسکویه گستره جامع تري دارد).
ب) در این دوره از اخلاق نگاري فلسفي، سنت ارسطویي و تا حدودي افلاطوني رواج و غلبه بيشتري مي یابد و جایگزین رویکردهاي رواقي، جالینوسي و فیثاغوري مي شود.
ج) ادبیات تخصصي علم اخلاق فني تر و زبان آن پیراسته تر و غني تر مي شود.

اسلاید 12 :

دوره چهارم: دوره پختگي و پیراستگي
۱. تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق (طهارت الاعراق)، تألیف ابوعلي احمد بن محمد مسکویه رازي، متوفای ۲۱ هجری
پنج تصنیف متعلق
به این دوره
۲. ترتیب السعادات، تألیف همان نویسنده
۳. فوز السعاده (نور السعاده)، تألیف همان نویسنده
4. رساله تهذیب الاخلاق، تألیف ابوعلي حسن بن حسن بن هیثم، متوفاي 430 هجري
۵. تدبیر المتوخد، تألیف ابوبکر ابن باجه اندلسي، متوفاي ۵۳۳ هجري؛

اسلاید 13 :

ابوعلي مسکویه ملقب به معلم ثالث، حکیم بزرگ شیعي، تنها فیلسوف بزرگ تاریخ تمدن اسلامي است که به شکل تخصصي در حوزه حکمت عملي به پژوهش و نگارش پرداخته و آثار متعددي در قالب رساله هاي کوچک و کتابهای علمي و دستورالعملها و اندرزنامهها از خود به یادگار گذارده است. با ظهور مسکویه و به ویژه تألیف کتاب تهذیب الاخلاق به دست او، تاریخ پژوهش هاي اخلاقي و اخلاق نگاريهاي عقلي ـ فلسفي وارد دوره جدیدیي شد. وي تفکر افلاطونی و به ویژه ارسطویی را با شاخصهایي تفکر وحی محور اسلامي، در قالب ادبیات عقلي و دستگاه واژگاني فلسفي به خوبي پردازش و تقریر کرد؛ او علم اخلاق و تصانیف اخلاقي را نظام و ترتیب بهتري بخشید و دامنه موضوعات مورد تحقیق را گسترش داد. مسکویه و کتاب او، تهذیب الاخلاق، مورد ستایش بزرگان جهان اسلام و شیعه، به خصوص متکلم بزرگ شیعي خواجه نصیرالدین طوسي، امام خمیني و علامه طباطبایي قرار گرفته است.
دوره چهارم: دوره پختگي و پیراستگي
ابو علی مسکویه
ملقب به معلم ثالث

اسلاید 14 :

ابن هیثم، ریاضیدان، فیزیکدان و حکیم برجسته سده پنجم اسلامی است و کتاب وي، تهذیب الاخلاقی - که به اشتباه به افرادي مانند محیالدین بن عربی و یحیی بن عدي انتساب داده شده است - یکی از پربارترین و پختهترین آثار اخلاقي است که گزیده گویي و دقت در تعبیر را در حد کمال به کار گرفته است و با حجم اندک (حدود 40 صفحه) سرفصلهای قابل توجه و فراواني را در برگرفته است. این کتاب را نمیتوان به طور مشخص به یکي از سنت هاي فکري یوناني متمایل دانست، هر چند برخی از عناصر افلاطوني - ارسطویي در آن به چشم مي خورد.
دوره چهارم: دوره پختگي و پیراستگي
ابوعلی حسن بن حسن بن هیثم

اسلاید 15 :

ابن باجه پس از ابن رشد، مهم ترین و مشهورترین فیلسوف عرب جهان اسلام است. وي نیز چون فارابی در جستجو و تکاپوي تأمین سعادت امّت و جامعه است، اما برخلاف فارابي، نقطه عزیمت نیل به سعادت را نه در اصلاح ساختار سیاسی ـ اجتماعی مدینه، بلکه در تربیت صحیح عقلانی تک تک افرادي مي داند که مدینه از آنها ساخته خواهد شد، او برخلاف تقسیم قواي نفس در مکتب افلاطوني به قواي ناقطه، شهویه و غضبیه، به سراغ قواي ادراکي خود نفس ناطقه رفته و مراحل تکامل آنها و در نتیجه نزدیکي گام به گام فرد به سر منزل سعادت را ترسیم مي کند. ابن باجه در این کتاب در عین حال که سعي مي کند، فاصله آراي خود را با نظریات و سنت هاي فکري اخلاق یونانی حفظ کند، ولی در هر حال تأثیر نسبی از اندیشه اخلاقی ارسطو در تفکر وي آشکار است.
دوره چهارم: دوره پختگي و پیراستگي
ابوبکر ابن باجه اندلسی

اسلاید 16 :

چکیده
۱. از اخلاق نگاران سده چهارم میتوان ابواسحاق کندی و محمدبن زکریای رازی را نام برد که بیشتر تحت تاثیر سنت فکری جالینوسی بودند.
۲. ابونصر فارابی با ابداع علم (فلسفه) مدنی، به دو مؤلفه اخلاق و سیاست پرداخت که آنها را عهدهدار تبیین و تضمین سعادت فرد در قالب سعادت امت و رستگاری شهروند در پرتو راهبری معنوی جامعه میدانست.
3. فارابی اندیشه امامت و ولایت را به طور صریح و مدلل مطرح کرد.
۴. اخوانالصفا تعدادی از اسماعیلیان متأثر از سنت فکری فیثاغوری - هر مسی بودند.
۵. ثابت بن سنان در تهذیب الاخلاق به نوعی پزشکی روحی پرداخته است.
۶. پس از سده پنجم، غالب آثار، که از سنت ارسطویی و تا حدودی افلاطونی متأثر بودند، از جامعیت عناوین و سرفصل های بیشتری برخوردار بودند.
۷. ابوعلی مسکویه، تفکر افلاطونی ـ ارسطویی را با تفکر وحی محور اسلامی، در قالب عقلی و دستگاه واژگانی فلسفی تقریر نمود.
۸. تهذیب الاخلاقی ابن هیثم، گاه به اشتباه به محیالدین بن عربی و یحیی بن عدی نسبت داده میشود.
۹. ابن باجه نیل به سعادت را در تربیت عقلانی تک تک افراد جامعه میداند و مراحل تکامل قوای ادراکی نفس ناطقه را ترسیم میکند.