پاورپوینت دین و بهداشت روانی

بخشی از پاورپوینت

اسلاید 1 :

بسم الله الرحمن الرحیم

دین و بهداشت روانی

اسلاید 2 :

(1992)Doles : دين اسلام داراي يك تاريخ طولاني از رحم و شفقت و دلسوزي نسبت به بيماران رواني است. به عقيدة وي اسلام ديدگاه پيچيده اي را دربارة ارتباط معنويت با سلامتي رواني ارائه مي كند.
WHO ، نشریۀ هفتم آوریل 1959: اولین پناهگاه یا تیمارستان قرون وسطی را برای مراقبت از بیماران روانی ، مسلمانان ساختند، و در آنجا با روش پزشکان مشرق زمین این بیماران را درمان می کردند. در این دوران تعدادی دارالمجانین در بغداد، دمشق و حلب وجود داشت. مسافرینی که به اروپا می رفتند دربارۀ روش انسانی درمان در این مؤسسات تعریف می کردند که بی شک از اعتقادات دینی مسلمانان و تعالیم روشن بینانۀ پیامبر اسلام [ص] سرچشمه گرفته بود.
تاریخچه

اسلاید 3 :

Quakers: اولين مؤسسات روانپزشكي آمريكا: «درمان اخلاقي»
مشاورة پاستورال از قرن ها پیش
1930: NA، AA، GA
1963: آمريكا: انجمن آمريكائي مشاورين پاستورال AAPC
تاریخچه

اسلاید 4 :

Freud (1956- 1939): دين يك نوروز وسواسي جهانگير ناشي از عقدة اوديپ و ارتباط با پدر
Skinner (1904-1990): دین و معنويات را ناديده گرفت
Ellis (1957): دین را به عنوان يك تفكر غيرمنطقي قلمداد كرد
Jung (1875 - 1961): هرگونه اعتقاد ديني ولو خرافه آميز و ابتدائي را در سلامت رواني افراد معتقد به آن ضروري دانست
آغاز برخوردهای مقابله ای

اسلاید 5 :

James (1842-1910): برخي رويكردهاي دینی را سلامتي بخش و برخي را بيماري زا خواند . از جمله آنکه وي اثر دین رسمي institutional religion را بر سـلامتي متـضاد اثـر دیـن شـخصيpersonal religion دانست
Alport (1967): اثر ارزش هاي فردي يا فرهنگي (personal values/cultural values) از جمله ارزش دینی را در معني دار بودن زندگي و سلامتي رواني، تدیّن دروني (intrinsic religion) را شكل بالغ و سلامتي بخش و تدیّن بروني (extrinsic religion) را بيماري زا خواند
اما فضائي كه فرويد ساخته بود تا اواخر قرن بيستم بر روانشناسي و پزشكي حاكميت مطلق داشت.
آغاز برخوردهای منطقی

اسلاید 6 :

سرانجام در آستانۀ قرن بیسـت و یکم: طرح مقولـة جديدي به نام پزشـكي ذهن ـ بـدن medicine mind-body يـا طـب روان ـ تني psychosomatic medicine توجـه جامعـة علـمي را به نقـش معنويت در مراقبت هاي بهداشـتي جلـب كرد .
کارهـا و پژوهـش های افـرادی همچـون Benson ( 1996 ) ، Dossey ( 1996 ) ، Koenig ( 1998 ) ، و Levin ( 2002 ) نقش مهمی در معرفی طب روان ـ تنی و اثبات نقش دین و معنویت در سلامتی و درمان بیماری ها داشت
Benson با تحقيقات وسيع و جامع خود در خصوص نيازهاي اعتقادي بيماران سالمند نشان داد که 85% از ناخوشی ها و بیماری های سالمندان ناشی از محرومیت های هیجانی از جمله محرومیت های معنوی و اعتقادی آنان است
وی تأكيد كرد كه تيم درمان بايد از اهميت نيازهاي روحاني و معنوي در فرهنگ هاي مختلف آگاهي داشته باشد و آن را به خصـوص در مراقبـت هاي سـالمندان به كار گيـرد
جمـلۀ معروف وی ( انسان ها برای خدا سیم کشی شده اند ) توسط Sloan ( 2000 ) چنین تعبیر شده است : جائی در مغز ما چنین طراحی و مداربندی شده است که ما به خداوند اعتقاد داشته باشیم .
استقرار برخوردهای منطقی

اسلاید 7 :

در مطالعه ای موسوم به « بررسي عمومي جامعة آمريكا » كه در سال هاي 1972 تا 1977 در « مركز ملي تحقـيقات نظري » انجام گرفت مشخص شد كه اگر پايبندي دینی را ، صرف نظر از نوع مذهب ، به دو حالت قوي و ضعيف دسته بندي كنيم ، افرادی كه پايبندي قوي دینی دارند رضايت بالاتري نيز از سلامتي خود دارند . در اطلاعات 1984 همين پيمايش ، افرادي كه گزارش كردند پايبندي قوي دینی دارند بيشتر از سايرين خود را خوشبخت و رضايتمند از زندگي خانوادگي مي دانستند .
استقرار برخوردهای منطقی

اسلاید 8 :

Pressman و همكاران ( 1992 ) در آمريكا با بررسی گروهي از زنان مسن مبتلا به شكستگي لگن ، مشاهده نمودند كه زنان دارای باورهاي دینی داراي نمرات افسردگي پائين تر و وضعيت حركتي بهتري در قياس با افراد غير متدیّن بودند .
Koenig و همكاران ( 1997 ) با پژوهشی در مورد بيماران بستري در دو بيمارستان نشان دادند كه بيماران عامل به مذهب انعطاف بيشتري براي كنار آمدن با مشكل خود داشتند . آنها در تحقيق ديگري افسردگي بسيار پائين را در گروه سالمندان پایبند مذهب در مقايسه با ساير سالمندان نشان دادند .
Hales ( 2001 ) نتايج بررسي 139 تحقيق علمي را ارائه كرد كه نشان مي دهد اعتقادات و فعاليت هاي دینی از قبيل دعا كردن ، شركت در مراسم مذهبی ، و برقراري ارتباط با خداوند ، بر سلامت و بهبود وضعيت رواني افراد تأثير مثبت مي گذارد .
Taylor ( 2001 ) بر اهمیت وافر نقش دین و معنويت در درمان ضربه هاي روحی ـ رواني ( psychologic traumas ) تأكيد كرد .
اوج گیری توجه به دین

اسلاید 9 :

بر اساس گزارش Levin و همكاران ( 2002 ) در سال هاي اخير حجم بسيار بالائي از مطالعات مشابه كه به چند هزار تحقيق بالغ مي شوند ارتباط قوي دین گرائی را با سلامت رواني و جسـمي نشـان داده اند . بسياري از اين تحقيقات در « مركز تحقيقات دین ، معنويت ، و سلامتي » در دانشـگاه « دوک » ، و بقيه در دانشگاه هاي « راتگرز » ، « تگزاس » ، « برکلی » ، و « میشیگان » انجام شد . اکنون این پژوهش ها منجر به پديداري يك ديدگاه جديد علمي در زمینۀ درمان ، موسوم به طب خدائي ـ تني (theosomatic or God - body medicine ) شده اند .
به عنوان نمونه Levin به بررسي 50 مطالعه اشاره مي كند كه همگي تفاوت قابل ملاحظة ابتلاء و مرگ و ميـر ناشـي از بيماري هاي سيـستم قلبي ـ عروقي را در بين گروه هاي متدیّن و غيرمتدیّن نشـان داده اند . از جمـلة اين موارد مي توان به آرتريواسكلروزيس ، انفاركتوس ميوكارد ، بيماري شرائين كرونر ، بيماري هاي روماتيسمال قلب ، بيماري هاي هايپرتنسيو قلب ، آنژين صدري ، كلسيفيكاسيون آئورت ، آندوكارديت مزمن ، مرگ به دنبال حالات مذكور ، و همچنين انسيدانس ( میزان بروز ) تعداد زيادي از عوامل خطر بیماری های قلبي مانند ازدیاد كلسترول و تري گليسريد ، و مصرف زياد كالري و چربي ، اشاره نمود . همچنين تحقيقات زيادي انجام شده است كه نشان مي دهند تدیّن يك اثر محافظتي قوي در مقابل سرطان دارد . تحقيقات انجام شده در « UCLA » ، دانشگاه « يوتا » ، و دانشگاه « آلبرتا » از اين دست هستند .

اسلاید 10 :

در تحقيقي توسط Davis ( 2002 ) بر تأثير معنويات بر پيشگيري از افسردگي در افراد مسن تأكيد شد.
Loewenthal و همكاران ( 2002 ) از دپارتمان روانشناسي دانشگاه لندن در تحقيقي دريافتند كه تدیّن مي تواند احتمال افسردگي و مصرف الكل را تحت تأثير قرار دهد .
بسياري ديگر از مطالعات انجام شده متمركز بر اين موضوع هستند كه چگونه وابستگي دینی ، ميزان هاي كلي ابتلا و مرگ را در يك جمعيت كاهش ، و اميد به زندگي و شاخص هاي سلامتي را ارتقاء مي دهد .

اسلاید 11 :

تحقيقات حجيم و مستقلي كه نشان دادند پايبندي دینی براي سلامتي عمومي و به ويژه براي سلامتي رواني مفيد است ، سبب شدند تا در انجمن روانپزشكي آمريكا از سركوب دین در مسائل روانپزشكي انتقاد ، و بر همبستگي مثبت بين گرايش دینی و سلامتي رواني تأكيد گردد . طبق گزارش انجمن روانپزشكي آمريكا هم جمعيت عمومي و هم بيماران رواني خيلي مذهبي تر از جمعيت درمانگر ( روانپزشكان و روانشناسان ) هستند كه شايد نظام آموزشي سنتي مسئول بروز اين شكاف باشد . زيرا در اين نظام مقولة فرهنـگ ، و همچنین دیـن به عنوان يك موضوع مهم فرهنـگي ، ناديده گرفته شـده اند . در DSM-III ( کتابچۀ تشخیصی و آماری بیماری های روانی ـ نسخۀ سوم ) هيچ كجا اصطلاح « فرهنگ » به كار نرفته است . در نسخۀ بعدی یعنی DSM-IIIR در قسمت معاني لغات فقط يك جا لفظ فرهنگ در خصوص تشخيص هذيان به كار رفته است .

در واقع روانپزشكان و روانشناسان ( شايد تحت تأثير آموزه هاي فرويد ) عادت كرده اند كه دین و معنويت را ناديده بگيرند . اما اخيراً پژوهشگراني مانند Lukoff ( 1985 ) و Turner ( 1990 ) كمك كردند تا اين مفاهيم در DSM-IV گنجانده شوند . بالاخره در DSM-IV كلمة معنويت به طور صريح در ذيل عنوان « ساير حالاتي كه ممكن است اهميت باليني داشته باشند » قيد شد . همچنين در گزارش سال 2001 سـازمان جهاني بهداشت WHO ، بهداشت رواني اساساً يك مقولة میان فرهنگی ( Cross-Cultural ) خوانده شد .

اين تحول بخشي از تلاش هائي بود كه براي اصلاح تفكر حاكم بر روانپزشكي انجام شد . تفكري كه در آن به دليل اتكاي صرف به مباني بيولوژيك ، نسبت به دین و معنويت بي اعتنائي مي شد . اينك روانشناسي بيشتر در حال دور شدن از بيولوژي است تا نزديك شدن به آن . تلاش هاي اخير انجمن روانپزشكي آمريكا APA براي استقرار يك روانشناسي مثبت ( positive psychology ) كه متمركز بر عوامل مؤثر در سلامتي رواني ( نه بيماري رواني ) است ، منجر به توجه باز هم بيشتر متخصصان به معنويت و رفتارهاي دینی شده است .

اسلاید 12 :

هرچند که پس از انقلاب های علمی و صنعتی در غرب ، گسترۀ نفوذ دین رو به کاهش گذاشت ، تا جائی که تصور می شد دین به کلی رو به زوال است ، اما در سالیان اخیر محرز شده که دین و معنویت هر دو مورد توجه مجدد جوامع قرار گرفته اند . دلایل:
1ـ بی معنی شدن زندگی
2ـ احساس خلاء اخلاقی
3ـ اسارت بشر در دست تکنولوژی
4ـ تماس غرب با مذاهب مشرق زمین
5ـ آگاهی روزافزون از وسعت جهان
6ـ افزایش یافته های علمی همسو با دین و معنویت
7ـ نیاز فطری انسان
افزایش توجه به دین و معنویت در جهان امروز

اسلاید 13 :

در نقطۀ مقابل Sulmazy ( 1997 ) معنـویت یک فـرد را همـان ارتبـاط او با خـدا می داند ، نه بیشتر و نه کمتر .
تفاوت دین با معنویت

اسلاید 14 :

در دیدگاه اسـلامی دین به درختی می ماند که ریشـۀ آن همان اعتـقادات اسـاسی ( مانند اعتقاد به خدا ، پیامبران ، و قیامت ) ، تنه و شاخ و برگ آن آن اعمال دینی و رعایت حدود شرعی ( واجبات ، محرمات ، مستحبات ، و مکروهات ) و میوۀ آن اخلاق و معنویت ( زندگی هدفمند و پُر معنی ، خیرخواهی ، و انصاف ) است .

اسلاید 15 :

در نشست سال 1984 در WHO یک تصمیم تاریخی گرفته شد و جنبه های معنوی و مشخصاً غیرمادی به عنوان بخشی از استراتژی سلامت در کشورهای عضو WHO تعیین گردید .
در سال های اخیر توجه صاحبان حرف ذیربط به تعریف چهاربعدی سلامتی که در فرهنگ سـنتی مردم « نیوزیلند » مطرح شـده ، جلب گردید . در این تعریف ، سلامتی که Maori ( به معنی طبیعی و معمولی ) خوانده می شود ، مقوله ای جسمی ـ روانی ـ اجتماعی ـ معنوی ( bio-psycho-socio-spiritual ) معرفی شده است .
در نهایت در سال 1998 ، WHO سلامتی را اینچنین تعریف کرد : « سلامتی عبارت است از رفاه کامل فیزیکی ، روانی ، معنوی ، و اجتماعی ، و نه تنها فقدان بیماری یا ناتوانی » .

اسلاید 16 :

جایگاه معنویت در تعریف سلامتی

اسلاید 17 :

« آبراهام مازلو » Maslow ( 1970 ـ 1908 ) بعدها نیازهای دیگری را نیز به بالای هرم خود افزود که عبارتند از نیاز به شناخت یا نیاز به دانستن و فهمیدن ، و نیاز به زیبائی .
تأمین نیازهای روانشناختی

اسلاید 18 :

تأمین نیازهای روانشناختی

اسلاید 19 :

در تقسیم بندی مازلو هم نیاز به زیبائی دربرگیرندۀ نیاز به پرستش است ، زیرا عالی ترین زیبائی هائی که انسان می تواند آن را بی قید و شرط مورد تمجید قرار دهد همان کمال مطلق ، و همان زیبائی مطلق ، و همان خداوند عالم است . طبق نظر مازلو ، انسان نیاز به خداوند را هنگامی احساس می کند ، که از هنجارهای اجتماعی رویگردان شده و او را امیدی جز خداوند نیست .

قرآن کریم نیز به همین معنی که انسان در هنگام درماندگی متوجه نیاز خود به خدا می شود ، اشاره می کند :
وَ إِذَا غَشِیَهُم مَوجٌ کَاظُّلَلِ دَعَوُا اللهَ مُخلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّیهُم إِلَی البَرِّ فَمِنهُم مُقتَصِدٌ وَ مَا یَجحَدُ بِآیَاتِنَا إِلَّا کُلُّ خَتَّارٍ کَفُورٍ ـ و گاه که ( کشتی سواران ) به موجی برمی خورند که همچون سایبان بر بالای سرشان آمده باشد ، آیین خود را برای خدا خالص کرده و او را می خوانند ، و هنگامی که خدا آنها را به ساحل نجات برساند برخی از آنها بر مسیر اعتدال باقی می مانند ، اما کسی به جز پیمان شکنان ناسـپاس نشـانه های خدا را انکار نمی کند ( لقمان 32 ) .

تأمین نیازهای روانشناختی

اسلاید 20 :

Dossey ( 1996 ) معتقد است که احساس نیاز به دعا و عبادت ظاهراً در تمام طول تاریخ ثابت بوده و لذا به نظر می رسد که یک نیاز فطری باشد .
« آلکسیس کارل » Carrel ( 1944- 1873 ) فیزیولوژیست بزرگ و برندۀ جایزۀ نوبل ، نیاز به نیایش و عبادت را جزو نیازهای عمیقی می داند که ریشه در سرشت و فطرت انسان دارد و عدم ارضاء آن می تواند در فرد تنش ایجاد کند .
این همان مفهومی است که در کتاب خدا می خوانیم :
وَ مَن أَعرَضَ عَن ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَۀً ضَنکاً ـ هرکس از یاد من رویگردان شود در تنگنا زندگی خواهد کرد ( طه 124 ) .
« اریک فرام » Fromm ( 1980- 1900 ) نیز برخورداری از یک نظام فکری و اعتقادی جهت گیر را از نیازهای شدید و فطری انسان می داند .
« حسینی » ( 1380 ) استاد روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ، با بررسی متون اسلامی نیازهای انسان را به دو دستۀ کلی نیازهای ناشی از شهوت و نیازهای ناشی از فطرت تقسیم می کند . از نظر او همۀ نیازهای ناشی از شهوت ، عواملی برای ادامۀ حیات نوع بشر می باشند ، مانند خوردن ، خوابیدن ، مقاربت کردن ، و نیز اموری که لازمۀ دستیابی به آنها باشند مانند نیازهای مالی . از سوی دیگر نیازهای ناشی از فطرت ، مجموعۀ نیازهائی هستند که برای رشد و شکوفائی فطرت لازم می باشند ، مانند شناخت یا علم ، آرامش روانی ، عواطف مثبت ، و عبادت و معنویت توحیدی .