دانلود مقاله تاریخچه نساجی

word قابل ویرایش
21 صفحه
4700 تومان

تاریخچه نساجی

تاریخچه
از آغاز پیدایش انسان ، همواره چگونگی پوشش و نجات او از سرما مطرح بوده است. مصریها نزدیک به ۵۵۰۰ سال پیش هنر ریسندگی و بافندگی پنبه را آموختند و چینیها با پرورش کرم ابریشم در حدود ۳۶۰۰ سال پیش مشکلات پوشش خود را حل کردند. در سده هفدهم دانشمند انگلیسی به نام رابرت هوک “Robert- Hooke” پیشنهاد کرد که می‌توان الیاف را با توجه به شیوه‌ای که کرم ابریشم عمل می‌کند تولید نمود.

پس از آن ، یک بافنده انگلیسی به نام لویزشواب Lois- Schwabe توانست الیاف بسیار ظریف شیشه را با عبور شیشه مذاب از منافذ بسیار ریز تهیه نماید. پس از چندی ، سایر دانشمندان موفق به استخراج سلولز چوب و در نتیجه تولید الیاف شدند در سده‌های هجده و نوزدهم، همراه با انقلاب صنعتی ، رسیدگی و بافندگی مبدل به تکنولوژِی تهیه پارچه از الیاف گوناگون طبیعی و مصنوعی شد.

رده بندی الیاف در صنعت نساجی
در صنعت نساجی الیاف به سه دسته تقسیم می‌شوند که عبارتند از:
الیاف طبیعی “Natural fibers” الیاف طبیعی شامل دو بخش الیاف نباتی و الیاف حیوانی می‌باشند.
الیاف نباتی مانند: پنبه، کتان، کنف، رامی و الیاف حیوانی مانند: پشم و ابریشم

الیاف کانی “Mineral fibres”: الیاف کانی الیافی هستند که مواد اولیه آنها از کانیها بدست می‌آیند مانند الیاف شیشه‌ای و الیاف فلزی.
الیاف مصنوعی که شامل دو دسته می‌باشند: یکی الیافی که منشا طبیعی دارند ولی توسط انسان دوباره تهیه می شوند مانند ویسکوز ، استات و تری استات که هر یک ریشه سلولزی دارند. و دیگری الیاف سینتتیک یا مصنوعی که از مشتقات نفتی تولید می‌شوند مانند: نایلون ، داکرون ، ارلون یا بطور کلی پلی آمیدها ، پلی استرها ، پلی اورتانها ، پلی اکریلونیتریل ، پلی وینیل کلراید و … .

مقدمات تکمیل کالای نساجی
تمام پارچه‌های نساجی پس از خروج از سالن بافندگی کم و بیش دارای مقادیری ناخالصی و عیوب می‌باشند. لذا لازم است به منظور آماده کردن پارچه برای عملیات تکمیل اصلی آنرا تحت عملیات مقدمات تکمیل قرار داد. مانند توزین و متراژ پارچه ، کنترل عیوب پارچه ، گره گیری ، رفوگری و گرفتن ناخالصیها بخصوص در مورد پارچه‌های پشمی که دارای ناخالصیهای سلولزی و خرده چوب و … می‌باشد.

روشهای تکمیل کالای نساجی
عملیات و کارهای تکمیل در نساجی برای افزایش نرمی زیر دست ، درخشندگی و بطور کلی افزایش مرغوبیت پارچه می‌باشد. عملیات تکمیل بستگی به چند عامل مهم دارد که عبارتند از: نوع الیاف ، ویژگی فیزیکی الیاف ، ابلیت جذب مواد گوناگون شیمیایی ، حساسیت الیاف نسبت به مواد تکمیل. عملیات تکمیل در مجاورت رطوبت ، دما و فشار معمولا به سه روش انجام می‌گیرد:

روشهای مکانیکی: مانند تراش پارچه ، خار زدن ، اطو کردن ، پرس کردن و … .
روشهای شیمیایی: مانند تکمیل رزین ، سفید کردن و مقاوم کردن پارچه در برابر آتش و غیره. در این روش معمولا در اثر فعل و انفعالات شیمیایی حاصل بین لیف و ماده شیمیایی مصرف شده عمل تکمیل بدست می‌آید و یا اینکه ماده شیمیایی مصرف شده در اثر رسوب کردن و یا اضافه شدن در روی پارچه ، باعث تغییر در خواص پارچه می‌شود، مانند آهار دادن پارچه پنبه‌ای با محلول مواد پلیمری.

روشهای مکانیکی- شیمیایی: در این حالت از روشهای مکانیکی و شیمیایی بطور توام بهره گرفته می شود، مانند بشور و بپوش کردن پارچه و یا تثبیت حرارتی پارچه.
انواع تکمیل

تکمیل موقت
در این نوع تکمیل ، کالا را به منظور خاصی تحت عملیات تکمیلی قرار می‌دهند بطوری که اثر تکمیلی آن در عملیات بعدی مثل شستشو و غیره از بین می رود، مانند آهار دادن پارچه‌های پنبه‌ای برای عملیات بافندگی و شستشوی آهار پس از خاتمه عملیات بافندگی.

تکمیل دائم
در این نوع ، اثر تکمیلی تا زمانی که پارچه حالت خود را از دست ندهد (مخصوصا در مقابل شستشو و پوشش) باقی خواهد ماند، مانند رسوب دادن رزینهای مصنوعی مثل استرها و اترهای سلولز در روی پارچه و یا کلرینه کردن کالای پشمی یا تکمیل با فرمالدئیدها.

تکمیل ثابت
در این نوع ، اثر تکمیل مادام العمر در روی کالا باقی می‌ماند و حتی بعد از اینکه پارچه حالت و ماهیت خود را به عنوان پارچه خارجی از دست بدهد، آثار تکمیل در آن باقی خواهد ماند. مانند پلیمریزه کردن بعضی از منومرهای اکریلیکی در روی زنجیرهای اصلی مولکولهای پارچه‌های سلولزی و یا پروتئینی
شستشوی کالای نساجی
عمل شستشو ، اولین عمل تکمیل مرطوب می‌باشد و به منظور بر طرف کردن مواد خارجی مانند روغنهای ریسندگی ، واکسها و ناخالصیهای قابل حل در محلولهای شستشو انجام می‌گیرد. عملیات شستشو عبارتست از عمل کالا با پاک کننده‌های مناسب همراه با مواد قلیایی و یا در غیاب مواد قلیایی. در صورت استفاده از صابون برای عملیات شستشو ، احتیاج به آب نرم می‌باشد. ولی برای پاک کننده‌های مصنوعی چگونگی سختی آب اهمیت ندارد. همچنین برای اصلاح سفیدی پارچه و شفافیت رنگ الیاف آن عمل شستشو انجام می‌گیرد.
آهار زنی و آهار گیری
به منظور افزایش استحکام در برابر پارگی ، کاهش نیروی سایشی و خواباندن پرزهای سطحی الیاف نخهای تار را آهار می دهند. مواد آهاری ، ماکرومولکولهایی هستند که ممکن است بر اثر پیوند بین خود و یا با الیاف تشکیل پوششی به دو نخ دهند. آهار طبیعی عبارتند از: نشاسته‌ها و مشتقات آنها ، مشتقات سلولزی و (پروتئینها)). آهارهای مصنوعی عبارتند از: انواع پلی وینیل الکلها ، انواع پلی اکریلات و انواع کوپلیمراستایرین و مائیک اسید.
قبل از انجام عملیات تکمیل مرطوب لازم است آهار نخ تار پارچه با اندازه کافی بر طرف شود تا در مراحل شستشو ، سفیدگری و رنگرزی یا چاپ ، مزاحمت و نایکنواختی ایجاد نکند و در ضمن مقداری از مواد در تکمیل رنگ را به خود جذب نکند. روشهای آهارگیری عبارتند از: آهار گیری با اسید ، آهار گیری با روش تخمیر ، آهار گیری با اکسید کننده‌ها ، آهار گیری با آنزیمها.
مرسریزاسیون
یکی از عملیاتی که روی پنبه انجام می شود، عمل مرسریزه می‌باشد که شامل تماس پنبه (اعم از الیاف نخ یا پارچه) با محلول سود سوزآور و سپس شستشوی محصول در محلول رقیق اسید و سپس آب سرد به منظور خنثی کردن قلیایی و سرانجام خشک کردن محصول است. بر اثر مرسریزاسیون درخشندگی و جلای پنبه افزایش می‌یابد و ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی آن تغییرات زیادی پیدا می‌کند. معمولا پارچه‌های مرغوب پنبه‌ای پیراهنی ، رومیزی ، ملحفه‌ای و همچنین نخهای قرقره مرسریزه می‌شوند.
سفیدگری

هدف از سفیدگری ، از بین بردن رنگدانه‌ها و ناخالصیهای دیگر و در نتیجه سفید جلوه دادن الیاف می‌باشد. البته سفیدگری پنبه بسیار مهم تراز سفیدگری پشم می‌باشد، چون درصد بالایی از پشم بصورت کالای رنگی به بازار عرضه می‌شود. ولی در مقابل ، مقدار زیادی از پارچه‌های پنبه‌ای بصورت سفید و یا پارچه‌های چاپ شده با زمینه سفید مورد استفاده قرار می‌گیرد. پارچه‌های ملحفه‌ای ، رومیزی و پیراهنی نمونه‌هایی از پارچه‌های پنبه‌ای هستند که احتیاج به سفیدگری دارد.

سفیدگری پنبه بیشتر با مواد اکسید کننده مثل کلریت سدیم و هیپوکلریت سدیم و آب اکسیژنه و مواد احیا کننده مانند هیدروسولفیت و سفیدگری پشم با اکسید کننده آب اکسیژنه همراه با آمونیاک یا سیلیکات قلیایی و مواد احیا کننده ، اکسید گوگرد و یا بی سولفیت سدیم و اسید سولفوریک و سفیدگری الیاف مصنوعی با اکسید کننده آب اکسیژنه ، کلریت سدیم و هیپوکلریت سدیم و احیا کننده ، هیدروسولفیت و در صورت لازم مواد سفید نوری به همراه سفید کننده قبلی انجام می‌گیرد.

تکمیل ضد آب و دور کننده آب
تکمیل ضد آب پارچه به دو صورت امکان پذیر می‌باشد.

پوشش کل سطح پارچه توسط مواد هیدروفوب (موادی که آب را به خود جذب نمی‌کنند) است، به نحوی که تمام منافذ پارچه مسدود گردد. این روش تکمیل ضد آب نام دارد. پارچه با کاربردهای خیمه و چادر ماشین با این روش تکمیل می‌گردد.

الیاف و یا نخ از مواد ضد آب پوشیده می‌شوند، به این ترتیب فضای بین نخها در پارچه کاملا باز می‌ماند و امکان انتقال هوا وجود دارد. این روش تکمیل دور کننده آب نام دارد و بیشتر پارچه‌های لباس مثل بارانی ، لباس ورزشی و کاربردهای مشابه با این روش تکمیل ضد آب می‌گردند. بعضی از مواد ضد آب و دور کننده آب عبارتند از: مواد هیدرولیز کننده نمکهای زیرکونیوم ، استره کردن سطح الیاف با اسیدهای چرب ، استفاده از رزینهای هیدروفوب مثل رزین کاربومید ، Permel ، Paraf fion و غیره ، ترکیبات آلی سیلیکونی و اسیدهای چرب کمپلکس گرم.

تکمیل ضد آتش
یکی از روش های تکمیل ضد آتش کالای نساجی ، پوشش آن بوسیله نمکهای آمونیوم می‌باشد که در گرما تولید آمونیاک نموده و بدین ترتیب با محبوس کردن آتش در خود باعث خاموش شدن و عدم پیشرفت آن می‌گردد. مناسبترین نمکهای آمونیوم ، دی آمونیوم فسفات و کربنات آمونیوم می‌باشد. سایر تکمیل کننده‌های ضد آتش عبارتند از: اکسیدهای نامحلول قلع ، آنتیموان و تیتان ، استره کردن سطحی سلولز با اسید فسفریک و یا دی آمونیوم در حضور اوره هیدروکسی متیل فسفونیوم کلراید (THPC) و غیره.

تکمیل ضد باکتری و ضد قارچ
مواد تکمیل کننده ضد باکتری بعنوان محافظت کننده از عرق عمل کرده و از تاثیر باکتریها و یا قارچها بر آن جلوگیری می‌کنند لذا چنانچه لباسهای ورزشی و یا لباس زیر با این مواد تکمیل گردند، از تخمیر عرق بدن توسط باکتریهای موجود در هوا و در نتیجه تجزیه و بوی بد آن جلوگیری می‌کنند. برخی از این تکمیل کننده‌ها عبارتند از: ترکیبات آمونیوم چهارتایی ، Irgasan DP300 ، Dodigen 226 ، پیوند زدن سلولز با نمکهای مس و نقره توسط گروههای کربوکسیل اسید آکریلیک و یا اسید متاکلریلیک و غیره.
نرم کننده‌ها

نرم کننده‌ها مایه لطافت و نرمی زیر دست پارچه می‌شوند و در اثر بیشتر کارهای چاپ و رنگرزی و عملیات تکمیل مانند ضد آتش کردن و ضد چروک کردن پارچه زیردست، حالت خشک و شکننده‌ای پیدا می‌کند که آنها را بوسیله نرم کننده‌ها ، نرم و لطیف می‌نمایند.

متداولترین نرم کننده‌ها عبارتند از: استرهای اسیدفتالیک و بنزیل فتالاتها برای نرم کردن اغلب رزینها بویژه PVC ، تری ملیتانها برای نرم کردن رزینهای مصرفی در ساخت کابلهای سیم و برق و ساخت سایر عایقها ، هیدروکربنهای نفتی با وزن زیاد که دارای اتم N , S , O می‌باشند در ساخت لاستیکها بکار می‌روند، نرم کننده‌های مقاوم در برابر آتش سوزی مانند فسفاتهای آلی و پارفینهای کلردار ، نرم کننده‌های اپوکسی و پلی اورتان و غیره.

گروه اقتصادی:اینجا بایگ تربت حیدریه قطب تولید ابریشم در کشور است. منطقه ای خوش آب و هوا در دل طبیعت و در میان کوههایی که مردمانی پر تلاش را در خود جای داده است. در تمام کوچه پس کوچه های بایگ بوی پیله هایی که برای استحصال ابریشم در آب جوش انداخته شده به مشام می رسد. اکثر خانه ها در این بخش به کارگاههای پرورش کرم و تولید نخ ابریشم تبدیل شده است. به گفته دست اندرکاران حدود ۸۰ درصد اشتغال در بایگ را صنعت ابریشم به خود اختصاص داده به طوری که زندگی کودکان، افراد جوان، میانسال و حتی مسن نیز با ابریشم عجین شده و کارگاههای کوچک ابریشم کشی به جزء لاینفک زندگی آنان مبدل گشته است.

در بسیاری از خانه های بایگ اتاقهایی تو در تو برای پرورش کرم ابریشم تعبیه شده و هزاران کرم در لابه لای شاخ و برگ درختان توت قرار داده شده اند.
در برخی اتاقها کرمهایی که وارد سومین مرحله زندگی و دوره تنیدن شده اند، بر روی شاخه ها ی خشک مخصوصی قرار گرفته تا پس از پایان این دوره وارد مرحله ابریشم کشی شوند. در گوشه دیگری از این منازل اتاقکهایی قرار دارد که درون آن دیگی برای جوشاندن پیله قرار گرفته و در آنجا کار استعصال ابریشم از پیله صورت می گیرد. تمام مراحل یاد شده

طی یک دوره زمانی ۴۰ روزه انجام می گیرد که در نوبه خود کار بسیار سخت و طاقت فرسایی است. این در حالی است که در اغلب خانه ها اعضا بار هر کدام از مراحل تولید ابریشم را با درآمد بسیار اندک به دوش می کشند. چرا که اغلب کارگران به دلیل کسادی بازار ابریشم در سالجاری از بایگ مهاجرت کرده و به شهرهای بزرگ رفته اند. برخی از سرپرستان خانوار که به کار نوغانداری و ابریشم کشی در بایگ اشتغال دارند، معتقدند:اگر از صنعت ابریشم در بایگ که قدمتی دیرینه دارد حمایتهای لازم صورت نگیرد، اشتغال در این صنعت با خطر جدی مواجه شده و تولید ابریشم کشور به نابودی کشیده خواهد شد. برخی از اهالی بایگ که از راه ابریشم کشی امرار معاش می کنند نیز وضعیت تولید ابریشم را با توجه به عدم

حمایتهای دولت بسیار وخیم تر از سال گذشته می دانند و بر این عقیده اند که درحال حاضر این کار صرفه اقتصادی برای تولید کنندگان ابریشم در برندارد و با واردات و قاچاق ابریشم خارجی تمام مجموعه های دخیل در تولید ابریشم و کارگاههای ابریشم کشی بایگ در آستانه تعطیلی قرار گرفته اند. قیمت بالا و غیر واقعی پیله حداد یکی از دست اندرکاران تولید ابریشم در مورد مشکلات این صنعت به خبرنگار اعزامی ما می گوید:طی سال جاری بیش از ۶۰ درصد بازار نخ ابریشم ایرانی به تسخیر نخهای ابریشم وارداتی و قاچاق در آمده است که این امر به دلیل ضعف مدیریت در برخی سازمانهای ذیربط و دستگاههای نظارتی است.

وی می افزاید:در حال حاضر گفته می شود اغلب نخهای خارجی موجود در بازار به طریق رسمی و قانونی وارد کشور می شود که واردکنندگان تعرفه کمی بابت آن پرداخت می کنند و نخهای وارداتی برای آنان بسیار ارزانتر از نخهای ابریشم تولید داخل تمام می شود. وی با اشاره به این که نخ های خارجی کیفیتی در حد نخهای ابریشم ایرانی دارد، تصریح می کند:یکی از وظایف دولت و سازمانهای مرتبط با بخش کشاورزی حمایت از کشاورزان و تولید کنندگان ابریشم است واین در حالی است که نیمی از پیله های خریداری شده از سال قبل

در انبارها مانده و دولت برای خرید هر کیلو پیله قیمتی در حدود ۷ هزار و ۱۲۰ تومان تعیین کرده است. وی با بیان این که دولت نرخ پیله را به صورت تصنعی، دستوری و بخشنامه ای بالا نگه داشته که این مسأله برای ابریشم کشان صرفه اقتصادی ندارد، خاطر نشان می سازد:اغلب تولیدکنندگان ابریشم با این نرخ و همچنین سایر هزینه ها قادر به تولید ابریشم نیستند و به همین دلیل اغلب کارگاههای ابریشم کشی به دلیل عدم تأمین پیله مورد نیاز در آستانه تعطیلی قرار گرفته اند. وی با بیان این که در اثر پافشاری و اصرار دولت و شورای اقتصاد

برای بالا نگه داشتن قیمت پیله، بازار ابریشم دچار رکود بی سابقه ای شده است، تصریح می کند:دولت پیله تر را از کشاورزان به نرخ تضمینی ۳ هزار تومان خریداری می کند و قیمت فروش پیله خشک را ۷ هزار و ۱۲۰ تومان تعیین کرده است. از سویی دیگر نیاز بازار نیز اکنون به وسیله واردات و قاچاق نخ ابریشم ارزان قیمت برطرف می شود که این موارد تولیدکنندگان داخلی را دچار سردرگمی کرده و به آنان ضرر زده است. وی با بیان این که در مرحله تبدیل پیله به ابریشم هیچ سازمان و دستگاهی از ما حمایت نمی کند و در این بخش به حال خود رها شده ایم، تصریح می کند:دولت حاضر نیست قیمت پیله را کاهش دهد و به عبارتی مواد اولیه ما که پیله می باشد را احتکار کرده است و از این رو اغلب ابریشم کشان بیکار شده اند. وی می افزاید:در حالی که نیمی از پیله خریداری شده سال گذشته در انبارهاست، فضا برای واردات و قاچاق نخ ابریشم خارجی فراهم شده است.

یکی از کارگران ابریشم کشی نیز در مورد وضعیت این کارگاهها به خبرنگار ما می گوید:اغلب کارگاههای تولید ابریشم در بایگ ضعیف هستند و به دلایل و مشکلات متعدد هیچ سرمایه گذاری تمایل به سرمایه گذاری در این بخش ندارد و از سال قبل تاکنون میزان سرمایه گذاری و اشتغال در تولید ابریشم کاهش قابل توجهی یافته است. وی با اشاره به این که از سال قبل تا خرداد ماه سال جاری به دلیل تناقض در سیاستهای دستگاههای دولتی و عدم حمایت از صنعت ابریشم و تعدد و کارگاههای ابریشم کشی و تولید ابریشم به نحو چشمگیری کاهش یافته است، می گوید:نتیجه چنین مشکلاتی این است که اکنون حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد نخهای استفاده شده در قالیها و فرشهای ابریشم ایرانی را نخ ابریشم خارجی تشکیل می دهد

وی معتقد است:دولت از صنعت ابریشم حمایت نمی کند و به همین علت تولید ابریشم روز به روز ضعیفت تر شده و به مرحله نابودی نزدیک تر می شود. وی بر این عقیده است که به دلیل کسادی بازار ابریشم در سال جاری و عدم حمایتهای لازم از این بخش، تاجران و بازاریان در حال خارج کردن سرمایه های خود از صنعت ابریشم هستند که این امر نوغانداری و ابریشم کشی را با بحران روبرو کرده است.

بیکاری معضل ابریشم کشان بایگ حسینی شاد یکی از دست اندرکاران بازار ابریشم در خصوص مشکلات ابریشم کشان بایگ به خبرنگار ما می گوید:هم اکنون مشکل اغلب ابریشم کشان بیکاری است، چرا که دولت از سال قبل اقدام به خرید پیله از کشاورزان کرد و اکنون قیمت پیله خشک را بیش از ۷ هزار تومان تعیین کرده است که این قیمت برای تولیدکنندگان ابریشم به صرفه نیست. وی تصریح می کند:در صورتی که پیله خشک با همان قیمت مصوب شورای اقتصاد به تولیدکننده داده شود با احتساب قیمت هر کیلو ابریشم تولید شده در داخل و نخ ابریشم خارجی، رقم ابریشم ایرانی ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ تومان گرانتر تمام می شود و این امر قدرت رقابت را از تولیدکننده می گیرد.

وی با اشاره به این که اکثر تولیدکنندگان ابریشم به دلیل عشق و علاقه و حرفه سنتی خود در این کار مانده اند، خاطر نشان می سازد:از ۵ کیلو پیله خشک در مجموع ۲ کیلو نخ ابریشم به دست می آید، در حالی که با نرخ مصوب شورای اقتصاد (۷۱۲۰ تومان) و با احتساب هزینه ها نیز قیمت تمام شده هر کیلو نخ ابریشم استحصال شده ۱۹ هزار تومان تمام می شود در حالی که هر کیلو نخ ابریشم خارجی در بازار در حدود ۱۸ هزار تومان قیمت دارد

وی می گوید:چندی قبل دولت ۴۰۰ تن پیله خشک را به مزایده گذاشت، اما به دلیل قیمت بالا هیچ فردی تمایل به خرید آن نداشت و با این وجود نیز خریداران پا پیش نمی گذارند. وی با بیان این که برای برخی دستگاههای دولتی حتی تعیین نرخ پیله با توجه به نرخ بازار ملاک عمل قرار نمی گیرد، می گوید:دولت پیله را به هر قیمتی که خودش بخواهد می فروشد و اصولاً کسانی که حتی سررشته ای از تولید پیله و مشکلات آن ندارند برای آن تعیین تکلیف کرده و قیمت آن را مشخص می کنند

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 4700 تومان در 21 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد