بخشی از مقاله
چکیده
پژوهش در حوزه های منابع انسانی این امکان را فراهم می سازد که مدیران یافته های آن را در عرصه های نظری و عملی بکار گیرند. استرس شغلی تجربه جهانی در حال گسترش می باشد که به عنوان یک عامل مهم خطرساز در بیماری های جسمی و روانی مطرح بوده و منجر به کاهش سطح عملکرد و رضایتمندی افراد نیز می گردد.
در همین راستا، این مطالعه با هدف اصلی شناسایی و رتبه بندی عوامل و مولفه های استرس شغلی انجام شده است که طبق این پژوهش با سنجش چهار مولفه و شانزده عامل استرس شغلی، بترتیب مولفه های .1عوامل کاری و .2سیاست سازمانی و .3زمان کاری و .4روابط سازمانی شناسایی شده اند که عوامل آنها نیازمند تعدیل می باشند. همچنین تجزیه وتحلیل استرس بر مبنای تاهل و جنسیت و سن و تجربه کاری و سمت شغلی، نشان می دهد اختلاف میان میانگین ها معنی دار نیست ولی تفاوت میان تحصیلات در استرس شغلی تاثیرگذار است.
مقدمه
با توجه به معنی دار بودن ارتباط استرس شغلی و اعمال ناایمن با حوادث مطالعات مختلف و سطح بالای استرس موجود در سازمان و اثرات منفی این موضوع بر کارایی و تمرکز کارکنان و بهره وری سازمان در طولانی مدت به نظر می رسد که تعدیل یا حذف فاکتورهای شناسایی شده موثر در ایجاد استرس و اعمال ناایمن منجر به حادثه در این سازمان، نیازمند یک برنامه مدیریت کنترل استرس و بکارگیری اصول ایمنی مبتنی بر رفتار با تاکید بر نهادینه کردن اصول فرهنگ ایمنی در تمام سطوح سازمانی می باشد. با تبدیل روزهای از دست رفته کاری به هزینه های ریالی و همچنین هزینه های درمان نیروی کار آسیب دیده درمی یابیم که سالانه میلیاردها تومان توسط سازمانها صرف هزینه امور مربوطه می گردد.
ادبیات و پیشینه پژوهش
در ادبیات مدیریت، استرس شغلی حالتی است ناشی از یک واکنش سازگار در برابر رخدادها و محرک های شغلی که گاهی بار سنگین روانی-جسمانی بیش از حد توان فرد بر او وارد می شود و می تواند پدیدآورنده بیماریهای جسمانی و روانی باشد. استرس شغلی زمانی رخ می دهد که بین نیازهای شغلی، با توانایی ها، قابلیت ها وخواسته های فرد هماهنگی نباشد.
انسان موجودی است که خصوصیات روانی یکی از مهمترین نقش ها را در عملکرد انسانها ایفا می کند. در میان این خصوصیات و ویژگی های روانی، استرس شغلی از مهمترین فاکتورهای تاثیر گذار بر روی افراد می باشد. در ضمن آثار نامطلوب روانشناختی، می تواند زمینه ساز بروز حوادث شغلی و در نتیجه ایجاد صدمات به افراد و خسارت به تجهیزات در محیط کار گردد.
در بررسی استرس شغلی و عوامل مرتبط با آن در کارکنان ذوب آهن اصفهان، 53 درصد از کارکنان دارای استرس شغلی بودند. بین سن، وضعیت تاهل، تجربه کاری، سواد و نوبت کاری کارکنان با استرس آنان رابطه معنی داری وجود نداشت. بر اساس نتایج این مطالعه، بیش از نیمی از کارکنان ذوب آهن اصفهان از استرس رنج می برند و در مقایسه با سایر کشورهای صنعتی، این کارکنان شیوع بسیار بالاتری از استرس را نشان دادند. این نتایج ضرورت برنامه ریزی مناسب در محل کار و ایجاد شرایط برای بهبود کیفیت زندگی و کاهش استرس را بخوبی آشکار می کند.
نتایج بررسی استرس شغلی و عوامل مرتبط با آن در حسابداران دانشگاه علوم پزشکی قزوین نشان داد 46.25 درصد نمونه های مورد پژوهش استرس شغلی رادر حد شدید و 30 درصد در حد متوسط تجربه کرده بودند. شدت استرس شغلی در زنان بیشتر از مردان است.
در تحقیقی، یافته ها نشان داد سطح استرس شغلی اکثر پرستاران - - % 90 در حد طبیعی بود و با جنسیت و وضعیت تأهل دارای رابطه معنی دار آماری بوده و با سن همبستگی منفی و با ساعات کار در هفته همبستگی مثبت دارد.
در همین راستا، مطالعه ای با هدف اصلی بررسی میزان فراوانی استرس شغلی در رانندگان شهر تهران انجام شده است. مطالعه نشان داد که از نظر میزان استرس شغلی نیز در حیطه بارکاری نقش فاقد استرس شدید، بی کفایتی نقش 20.8 درصد و دوگانگی نقش 6.5 درصد و محدوده نقش 10.7 درصد و مسئولیت 5 درصد و محیط فیزیکی 18.8 درصد استرس شدید داشتند
پرسشنامه استاندارد سنجش استرس و تنیدگی شغلی اسیپو برای اولین بار توسط اسیپو و همکاران در سال 1987 جهت اندازه گیری استرس شغلی به کار گرفته شده است که استرس فرد را در ششبُعدبارِکاری نقش، بی کفایتی نقش، دوگانگی نقش، محدوده نقش، مسئولیت و محیط فیزیکی مورد ارزیابی قرار می دهد.بُعدبارِ کاری نقش، وضعیت شخص را نسبت به تقاضاهای محیط کار مورد بررسی قرار می دهد. بُعد بی کفایتی نقش، تناسب میزان مهارت و تحصیلات و ویژگی های آموزشی و تجربی فرد را با نیازهای محیط کار ارزیابی می نمود. بعد دوگانگی نقش ،آگاهی فرد از اولویتها، محیط کار و معیارهای ارزشیابی را ارزیابی می کند.
بعد محدوده نقش، تضادهایی را که فرد از نظر وجدان کاری و نقشی که از او در محیط کار انتظار می رود مورد ارزیابی قرار داده و بعد مسئولیت، احساس مسئولیت فرد را از نظر کارایی و رفاه دیگران در محیط کار می سنجد و بعد محیط فیزیکی، شرایط نامساعد فیزیکی محیط کار که فرد در معرض آن قرار دارد را بررسی می کند. ابعاد ششگانه یادشده هر کدام توسط 10 سوال مورد ارزیابی قرار می گیرند.
در مطالعات متعدد صورت گرفته در مورد استرس شغلی در کارکنان مالی و حسابداران وجود عواملی چون بار کاری زیاد، لزوم دقت و تمرکز زیاد در ارقام پولی ومالی، ابهام در وظایف، احساس مسئولیت ، عدم وجود حمایت، مغایرت وظایف شخص با درخواست های سازمان و غیره به عنوان علل ایجاد کننده استرس شغلی در حسابداران معرفی شده اند
در مطالعه ای که در سال 2009 در مالزی انجام شد، تاثیر استرس شغلی بر میزان رضایت شغلی کارکنان دانشگاه لانگ والی مورد بررسی قرار گرفت عوامل استرس زای شغلی در این مطالعه شامل نقش فرد، ارتباط با دیگران، فشار بار کاری، تداخل کار با وظایف خانه، ابهام در نقش فرد وفشار در انجام کار بود. نتایج نشاندهنده وجود رابطه معنی دار منفی بین شدت استرس شغلی و میزان رضایت شغلی بود.
مطالعات انجام شده بر روی رفتارهای ناایمن نشان داده است که عوامل استرس زای شغلی از طریق کاهش تمرکز، حواس پرتی، اختلال در حافظه، تردید در انجام کارها و کاهش قدرت تصمیم گیری سهم بسزایی در بروز اعمال ناایمن از سوی شاغلین دارند.
نوآوری این پژوهش در آن است که عوامل موثر بر استرس شغلی در کارمندان دولتی کمتر مورد توجه و تحقیق قرار گرفته است بنابراین این سوال پژوهشی مطرح می شود که:
سوالات پژوهش
عوامل و مولفه های موثر بر استرس شغلی کارکنان در سازمان های دولتی چه می باشند؟
رتبه بندی عوامل و مولفه های موثر بر استرس شغلی کارکنان در سازمان های دولتی چگونه می باشد؟
روش پژوهش
نمونه تحقیق از جامعه آماری محدود بصورت مطالعه موردی انتخاب شده است که پس از مشاهده و مصاحبه و شناسایی عوامل و مولفه ها، به پرسشنامه استرس شغلی پاسخ داده اند لازم به ذکر است که از میان 17 نفر از افراد مورد مطالعه، رفتار تعداد 16 نفر از آنها که در دسترس بوده و همکاری نموده طی چند ماه که قلمروین پژوهش، مقطع پایانی سال 1393 در سازمانی دولتی - مورد مطالعه در استان مازندران - می باشد، بدقت مورد بررسی قرار گرفته که نتایج آن در نرم افزار آماری spss22 بشرح زیر می باشد:
نمونه متشکل از 37.5 درصد زن و 62.5 درصد مرد است که سطح تحصیلات 25 درصد کارشناسی ارشد و 62.5 درصد کارشناسی و 12.5 درصد کاردانی می باشد و بیشتر افراد میانسال با تجربه کاری متوسط هستند. همچنین پایایی پرسشنامه نیز با ضریب آلفای کرونباخ 0.79 سنجیده شد که بالای 0.7 و نشان دهنده سطح مطلوب آن است.
