بخشی از مقاله
چکیده
تدریس ، در معنای مجموعه اقداماتی از سوی معلم به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرندگان ، از اهم موضوعات یک برنامه درسی است و شناخت ماهیت این اقدامات می تواند به تدوین یک برنامه درسی برای دو.ره های تربیت معلم کمک بسیاری نماید.
گروهی از صاحب نظران به تدریس جنبه علمی داده اند و بر این باورند که موقعیت های تدریس را می شود بر پایه ی اصول علمی تبیین نمود و تکیه بر پژوهش های علمی دارند و عده ای به تدریس جنبه هنری داده اند و معتقدند موفقیت اقدامات معلم بیش از انکه در گروه تواناییهای کسب شده او باشد در گرو شناخت و بصیرت او از شرایط ویژه هر کلاس درس است. و با کمی تعمق در متون تخصصی تدریس به این نکته می رسیم که ثمربخشی تدریس تا اندازه ی زیادی به تلفیق درست جنبه های علمی و هنری تدریس بستگی دارد .
مقدمه
تدریس ، عبارت است از مجموعه اقداماتی توسط معلم که به منظور تسهیل یادگیری در یادگیرندگان به انجام می رسد حال سئوالی که همیشه در بین معلمان به خصوص معلمان تازه وارد به حرفه تدریس مطرح بوده است اینست که مجموعه فعالیتها کدامند ؟
و آیا می توان آنها را به معلمان آینده آموزش دااد گروهی از صاحب نظران به این سئوال پاسخ مثبت داده و معتقدند فعالیت تدریس دارای قواعد و قوانینی است که نحوه عمل و مراحل آن را نشان می دهند و چنین قواعد و قوانینی را می توان از طریق پژوهش های علمی مشخص کرد به این دیدگاه ، دیدگاه علمی تدریس می گویند در مقابل گروهی دیگر از صاحب نظران که معتقد به شرایط خاص فعالیت تدریس از جمله سروکار داشتن با انسانها و ظرافتها و پیچیدگیهای لازم در برخوردبا ایشان ، هستند تعمیم دهی قوانین بر موقعیت های یادگیری را کاری عبث و بیهوده دانسته و به این سئوال پاسخ منفی می دهند. به این دیدگاه ، دیدگاه هنری تدریس می گویند . در این مقاله ضمن بررسی مختصر دلایل و شواهد هر کدام از دیدگاهها به نقد و بررسی آنها پرداخته شده است .
تعاریف تدریس
از تدریس تعاریف مختلفی ارائه شده است . در بین عامه مردم تدریس با ابلاغ یا افاضه دانش یا مهارت هم خوان شده است و در بین خواص از تدریس تعریف های دیگری ارائه می شود به عنوان مثال :
گیج1 تدریس را اینگونه تعریف کرده است :" هر فعالیتی از جانب یک فرد که به منظور تسهیل یادگیری فرد دیگری انجام می پذیرد "
هانتر2 تعریف وسیعی از تدریس به کار برده است :"فرآیند تصمیم گیری و اجرای آن قبل ، در خلال و بعد از آموزش جهت افزایش احتمال یادگیری"
لانجرن3 تدریس را فرآیند پیچیده و از قبل برنامه ریزی شده ای می داند که توسط معلم در کلاس درس اجرا می شود و هدف عمده اش ایجاد درگیری و تعامل ذهنی یادگیرنده با مطالب یادگرفتنی است
کلوثر4 تدریس را فعالیت بین الاشخاصی که معطوف به یادگیری است و توسط یک یا چند نفر به انجام می رسد دانسته است
شعبانی می گوید : "تدریس عبارت است از تعامل متقابل معلم و شاگرد بر اساس طراحی منظم و هدف دار معلم برای ایجاد تغییر در رفتار شاگرد "
رابرتسون5 از تدریس به عنوان فعالیتی تعهد آور همراه با قصدی که موجب یادگیری در دیگری می شود یاد کرده است
از تعاریف متعدد تدریس چند نکته اساسی را می توان استنتاج نمود .
-1هدف اصلی تدریس عبارت است از ”ایجاد و تسهیل یادگیری در یادگیرندگان. “
-2 تدریس مجموعه ای از فعالیت های هدفمند است .
-3 تدریس با تعامل دوسویه فراگیر و مدرس انجام می گیرد .
-4 تدریس مجموعه ای نظامدار از فعالیت ها است و نه یک عمل واحد .
تدریس به عنوان یک علم
نخستین تلاشها برای علمی کردن تعلیم و تربیت به اوایل قرن حاضر و آثار» ادوارد لی ثرندایک«1 برمی گردد . وی می نویسد : کارآمدی هر حرفه ای تا اندازه ی زیادی به میزان علمی شدن آن بستگی دارد ، حرفه تدریس بهبود خواهد یافت :
– 1 به همان نسبت که اعضای آن ، کار خویش را توسط روحیه و روشهای علمی هدایت کنند ، روحیه و روشهایی که حقایق را صادقانه و بی نظرانه ، ملاحظه کرده و از خرافات ، اوهام و حدسهای آزموده نشده به دور باشند .
– 2 به همان نسبت که رهبران تعلیم و تربیت ، انتخاب روشهای خویش را به جای تکیه بر عقاید عمومی ، براساس نتایج پژوهشهای علمی هدایت کنند.
ثرندایک همچنین ابراز امیدواری می کند که » روزی فرا خواهد رسید که ما همانگونه که حرارت و نور را مسخر خود ساخته ایم ، روحها و جانها را نیز در تحت استیلای خود خواهیم داشت -
روزنشاین و استیونس2 از دیگر دانشمندانی هستند که بر پایه ی علمی تدریس تاکید دارند و بر این باورند که معلمان باید تدریس خود را بر پایه هایی که پژوهش های علمی حوزه تدریس فراهم کرده اند ، بنا کنند . آنان بیان کرده اند که رفتارها یا کنش های بنیادین تدریس که ماحصل ترکیب دقیق نتایج پژوهش های آنان است ، عبارتند از : » مرور روزانه ، عرضه ی درس ، تمرین هدایت شده ، بازخورد و اصلاح ، تمرین مستقل و مرورهای هفتگی « و معتقدند که » همه ی معلمان از برخی از این رفتارها در پاره ای اوقات بهره می گیرند ، اما موثرترین معلمان تقریبا در همه ی اوقات و از اغلب آنها استفاده می کنند « و معتقدند که وظایف اصلی یا اجزای نظامدار تدریس را شناسایی کرده اند
برلاینر3 می گوید : روابط کشف شده بین تدریس و یادگیری از چنان استحکامی برخوردارند که برای فعالیت در کلاس درس ضروری هستند
