بخشی از مقاله
چکیده
پژوهش حاضر در راستای سند تحول بنیادین و با هدف بررسی و شناسایی عوامل درون سازمانی بازدارندهی مشارکت اولیاء در فعالیتهای مدرسه، به روش توصیفی همبستگی با کمک ابزارهای محقق ساخته معتبر و پایا و با جمعآوری اطلاعات به صورت گروهی و انفرادی از جامعه مورد مطالعه با اجرای نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای انجام شده است.
نتایج بدست آمده نشان میدهد که از میان16 متغیر مورد مطالعه با احتمال خطای 0/01 و با اطمینان 99 درصد، رابطه معنیداری بین متغیرهای مورد بررسی - آگاه سازی و اطلاع رسانی مدیران و عوامل مدرسه مهارت مدیران در برقراری روابط انسانی ارتباط مشاوران مدرسه با اولیاء دانشآموزان نحوهی انتخاب انجمن اولیاء و مربیان مدارس ارائه بیلانهای آموزشی، تربیتی، انضباطی، مالی نحوهی برخورد مدیران و معلمان با اولیاء دانشآموزان محتوای جلسات انجمن اولیاء و مربیان - با متغیر ملاک- مشارکت اولیای دانش آموزان در فعالیت های مدرسه- بوده است.
همچنین تحلیل واریانس و رگرسیون چند متغیره بیانگر آن است که از میان متغیرهای مورد مطالعه به صورت گام به گام 10 متغیر؛ بیشترین ارتباط را با متغیر ملاک داشته است و این 10 متغیر توانستهاند 81 درصد از تغییرات متغیر ملاک را تبیین نمایند. ضریب رگرسیونی ده متغیر یاد شده در دو شکل غیراستاندارد - B - و استاندارد - Beta - در معادله همراه با مقدار ثابت گویای آن است که بیشترین تأثیر بر میزان مشارکت اولیاء دانش آموزان در فعالیت های مدرسه، مربوط به متغیر آگاه سازی و اطلاع رسانی مدیران و عوامل مدرسه با ضریب استاندارد Beta = 0/500 و کمترین تأثیر مربوط به محتوای جلسات انجمن اولیاء و مربیان با ضریب استاندارد Beta = - 0/066 میباشد.
مقدمه
مشارکت و اثربخشی همگانی به ویژه خانواده در تعالی نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی یکی اهداف کلان سند تحول بنیادین میباشد. - سند تحول، سند مشهد مقدس، ص . - 15 ارتباط و هم سویی دو نهاد خانه و مدرسه به عنوان مؤثرترین نهادهای تعلیم و تربیت در کشور ما از قدمت و غنای بسیاری برخوردار است. با تأسیس اولین مدارس به سبک جدید در ایران - 1254ه.ق - وظایف تربیتی خانواده به مدرسه محول شد. پس از آن با تغییر در انجام وظایف، انجمن های همکاری خانه و مدرسه در سال 1326 به تصویب شورای عالی فرهنگ آن زمان رسید. از سال 1354 برای اولین بار ارائه خدمات مشاورهای تلفنی به خانوادهها آغاز شد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی انجمن های اولیاء و مربیان با تصویب شورای عالی آموزش و پرورش، از سازمانهای ملاک به آموزش و پرورش به شمار آمد و با بازنگری در ساختار تشکیلاتی آن، به سازمان انجمن اولیاء و مربیان تغییر عنوان یافت. در سالهای اخیر سازمان مرکزی انجمن با تدوین سیاست های اصولی، جنبههای آموزشی و تربیتی را پر رنگ کرده و زمینهی مشارکت عملی، فکری و معنوی اولیاء را هموارتر نموده است - آموزش و پرورش در دولت هفتم، اداره کل- روابط عمومی 80. - 1376 با این حال عوامل متعددی مانع از مداخله و مشارکت جدی اولیاء در فعالیت های آموزشگاه شده است که باید ریشه در عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی اولیاء دانست.
از آنجا که هدف اصلی نظام تعلیم و تربیت از تأسیس انجمن اولیاء و مربیان ایجاد زمینه مناسب برای مشارکت فعال و معنادار اولیاء و والدین و سایر شهروندان در فعالیت های آموزشی و پرورشی مدرسه است. لذا برقراری رابطهای اثربخش میتواند ذهن اولیاء و سایر مردم را نسبت به آموزش و پرورش، رسالت ها و اهداف آن، موقعیت مدارس و اهمیت و ضرورت برنامههای آن روشن سازد تا با تغییر نگرش آنها نسبت به موضوع، حمایت و مشارکت اولیاء و کمک های اجتماعی را فراهم آورد.
در این راستا پژوهش حاضر در پی آن است تا عوامل درون سازمانی بازدارنده مشارکت اولیاء در فعالیت های مدرسه را شناسایی کرده تا با ارائه راهکارهایی به بهبود روابط اولیاء مدرسه کمک کرده و باعث مشارکت هر چه بیشتر اولیاء در فعالیتهای مدرسه شود.
علمای تعلیم و تربیت منظور از مشارکت را نوعی سهیم و دخیل شدن در تصمیم گیری، برنامه ریزی و اجرا دانستهاند. این تصمیم گیری نوعی تصمیم گیری معطوف به هدفی است که مشارکت کنندگان به آن تمایل نشان میدهند و برای تحقق هدف مشترک با دیگران به کنش متقابل و یاری گرانه می پردازند. پس اگر هدفی مشترک در میان نباشد، یا دخیل و سهیم شدن در تصمیمها عملی نباشد مشارکت مفهوم نخواهد داشت
مشارکت والدین در امور آموزشگاه از جهات گوناگون قابل تفکیک و طبقه بندی است. مهم ترین انواع مشارکت شامل: مشارکت تحمیلی، داوطلبانه، آگاهانه، ناآگاهانه، یکبعدی و چندبعدی میشود. از بین انواع مشارکتهای مذکور، تنها مشارکت داوطلبانه، آگاهانه و چندبعدی در بلندمدت دارای ارزش حقیقی است. مشارکت اولیاء در امور آموزشگاه، شامل؛ مشارکت در کلیه امور آموزشی، انضباطی، مالی، فرهنگی و اجتماعی میشود که از طریق مداخله کلیه والدین دانش آموزان یا مداخله انجمن اولیاء و مربیان آموزشگاه در تصمیمگیریهای اساسی آموزشگاه امکانپذیر است.
امروزه، اگرچه مشارکت والدین در امور آموزشگاه اهمیت مضاعفی دارد، با این حال موانع و عوامل متعددی مانع از مداخله جدی والدین و اولیاء در امور آموزشگاه میگردد
گستردگی پدیده مشارکت نشانگر آنست که مشارکت و همکاری اولیاء در فعالیتها ی مدرسه و آموزشگاه ریشه در عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دارد.
به طور کلی این موانع، شامل موانع ناشی از کاستیهای موجود در فعالیت مشارکتی والدین، موانع ناشی از اوضاع و شرایط جامعه و موانع ناشی از کاستیهای موجود در فعالیت مشارکتی ارکان آموزشگاه می باشند
در این ارتباط، عدم آگاهی والدین از ضرورت مشارکت، بیتوجهی آنها نسبت به امر مشارکت و تأثیر مشکلات خانوادگی و اقتصادی بر میزان مشارکت، مهمترین موانع ناشی از ضعف فعالیتهای مشارکتی والدین در امور آموزشگاه محسوب میشوند. بعلاوه وجود طبقات اجتماعی گوناگون، شرایط فرهنگی و اقتصادی نامطلوب جامعه، موانع مهم ناشی از اوضاع و شرایط جامعه به شمار می آیند. همچنین، عدم کارایی فعالیت مشارکتی معلمان، عدم کارایی فعالیت مشارکتی مدیران مدارس، عدم کارایی فعالیت انجمن اولیاء و مربیان جهت جلب مشارکت والدین در امور آموزشگاه از مهمترین موانع ناشی از کاستیهای موجود در فعالیت مشارکتی ارکان آموزشگاه محسوب میگردد
پژوهش هایی به طور مستقیم و غیرمستقیم عوامل درون سازمانی بازدارنده مشارکت اولیاء فعالیتهای مدرسه - عوامل مدیریتی - بررسی کرده اند. علاقه بند - - 1374 طی پژوهشی نشان داده است که بسیاری از مدیران برای جلب مشارکت معلمان و والدین، رفتار اثربخش نداشته اند. بر اساس پژوهش اسحاقیان و آقاحسینی - - 1377، مدیران دارای حد مطلوبی از مهارت در رهبری اجتماعی مدرسه نیستند. یعنی مدیران با خانواده و اولیاء کمتر تبادل نظر نموده و جلسات آنها مداوم و در سطح مطلوب نیست.
مطابق یافتههای پژوهشی قاسمی پویا مدیرانی که می توانند نقش بسیار ارزشمندی در جلب مشارکت مردم داشته باشند به علتهای گوناگون آن طور که باید و شاید در این زمینه فعال نیستند. در واقع بسیاری از مدیران ویژگیهای مدیران مشارکت جو را ندارند. این امر سبب می شود که مردم و والدین علاقه ای به مشارکت در امور آموزشگاه نشان ندهند. بر اساس دیگر یافتههای این پژوهش، کاستی های مدیران در جلب مشارکت والدین، ناشی از عدم توانایی در بر قراری ارتباط مطلوب با مردم و عدم آگاهی مدیران از مفهوم مشارکت و ابعاد آن بوده است.
یافتههای پژوهشی صیاد پور - - 1374 حاکی از عدم تخصص لازم مدیران مدارس ابتدایی در زمینه مدیریت آموزشی و عدم آگاهی کافی از اصول روابط انسانی می باشد. تقوی طلب - 1380 - نیز در پژوهش خود در کانون منطقه یک کشوری - استان های شمال غرب - بر اساس تجمیع نظرات اعضاء شوراهای آموزش و پژوهش استانهای شمال غرب، موانع اصلی توسعه مشارکت مردمی به ویژه والدین را فقدان قانون، عدم آگاهی مردم و والدین از مفهوم مشارکت، عدم اعتماد عمومی والدین و مردم بیان کرده اند. برخی دیگر از پژوهش های داخلی راه های جلب مشارکت والدین در امور مدارس را مورد بررسی قرار داده اند که پژوهش سپهری - - 1372، رنجه بازو، زال - - 1375 و محمدی - - 1379 از آن جمله است.
بر اساس یافتههای پژوهشهای مذکور آگاهسازی و توسعه فرهنگ از مهم ترین راه های جلب مشارکت والدین در امور مدارس محسوب می شود. بنابراین مدرسه بهتر با مشارکت مادی و معنوی خانواده ها تحقق پیدا می کند و پژوهش های انجام گرفته نیز از جمله تقوی طلب - - 1380 بیانگر آن هستند که در میان استانهای شمال غرب - کانون منطقه یک کشوری - استان اردبیل از لحاظ مشارکت مردم و والدین در امور مربوط به مدرسه در وضعیت نامطلوبی قرار گرفته است.
بنابراین با توجه به پژوهش های انجام گرفته مشاهده میشود که هیچ کدام از آنها عوامل درون سازمانی را گسترده، عمیق و همه جانبه مورد بررسی قرار ندادهاند و نتایج حاصل از آن ها در برگیرنده چندین متغیر با شرایط زمانی و مکانی متفاوت است و در برخی موارد نیز نتایج حاصل از آنها مختلف میباشد. لذا با توجه به موارد یاد شده پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این سؤال است که مهم ترین عوامل درون سازمانی بازدارنده مشارکت اولیاء در فعالیتهای مدرسه کدام هستند؟ و سهم هر یک از عوامل بازدارنده به ترتیب اهمیت در تبیین متغیر تابع چقدرمی باشد؟
روش تحقیق
با توجه به ماهیت موضوع و اهداف تحقیق از روش تحقیق توصیفی و همبستگی استفاده شده است. شیوه نمونهگیری پژوهش حاضر به لحاظ استانی بودن جامعه مورد مطالعه، خوشهایی چند مرحلهای بوده شده است.
