بخشی از مقاله
چکیده
تحقیق حاضر به بررسی نقش عوامل جغرافیایی در تحولات مسکن روستایی دهستان سنگر پرداخته است. هدف اصلی تحقیق بررسی میزان تحولا ت ایجاد شده در بخش سنگر است و سوال اصلی تحقیق این است که عوامل جغرافیایی تا چه اندازه در تغییرات مسکن در محدوده مورد مطالعه موثر بوده اند؟ به منظور بررسی این سوال به روش میدانی و کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته شده است . جامعهی آماری تحقیق تمامی 4997 خانوار ساکن در 16 روستای این دهستان است که تعداد 357 پرسشنامه به روش تصادفی طبقه بندی شده تکمیل شده است.
نتایج نشان می دهد دهستان سنگر دارای اقتصاد کشاورزی و زراعت برنج می باشد. این عامل در گذشته نوع و معماری محدوده را تحت الشعاع قرار داده است اما با گذشت زمان مسکن روستایی دچار تحول شده است و مساکن امروزی روستاهای دهستان سنگر در مقایسه با مساکن غالب در دهه های گذشته، تغییرات اساسی در زمینهی اجزا و کارکرد داشته است بطوریکه اجزایی که دارای کارکرد اقتصادی بوده اند بتدریج حذف شده و اجزای جدید که بیشتر جنبهی رفاهی دارند به مساکن اضافه شده است. در این تحولات عواملی چون رواج استفاده از تکنولوژی کشاورزی، تغییر نظام حاکم بر بازار، افزایش ارتباطات با شهر رشت و رونق گردشگری، بیشترین تاثیر را داشتهاند.
-1 مقدمه
مسکن یکی از نیازهای اساسی انسان است که در طول دوره های مختلف زندگی بشر به اشکال گوناگون ظاهر شده است این پدیده دست ساخت یکی از نمودهای تمدن بشر بوده که سالیان دراز تابع امکانات و مصالحی بوده که در محیط طبیعی پیرامون جوامع انسانی قرار داشته است. در دهه های اخیر با رشد و پیشرفت تکنولوژی در ابعاد مختلف زندگی و حرکت به سوی مدرن شدن در نحوه ساخت مسکن نیز تغییراتی رخ داد که این تغییرات مانند قبل در راستای استفاده از مصالح محیط طبیعی و مطابقت با آن نبود بلکه در زمینه اخذ الگوهای جدیدی بود که عمدتاً وارداتی بوده اند.
هر روستایی با توجه به شرایط محیطی و انسانی منطقه ای که در آن قرار می گیرد شکل و بافت ویژه به خود را داشته و شیوه و شکل مسکن آن روستا نیز وابسته به همان عوامل، طراحی و ساخ ته می شوند تحقیق حاضر به بررسی تحلیل جغرافیایی تحولات مسکن در روستاهای دهستان سنگر شهرستان رشت می پردازد. دهستان سنگر یکی از دهستانها بخش سنگر شهرستان رشت است که در بخش جنوبی این شهرستان قرار دارد. دهستان سنگر در موقعیت جلگهای قرار دارد و ارتفاع آن از 10 تا 40 متر است.
زراعت مبتنی بر کشت برنج مهمترین فعالیت اقتصادی دهستان است و دامداری و باغداری رونق کمی دارد. بر اساس آخرین سرشماری نفوس و مسکن مرکز آمار ایران از مجموع 15513 نفر جمعیت دهستان سنگر رشت تعداد7722 نفر را مردان و 7791 نفر را زنان تشکیل می دهند نسبت جنسی جمعیت در این سال 100/2 نفر بدست آمده است. بعد خانوار در این دهستان، 3/1 نفر است.
-2 بیان مسئله
عوامل گوناگونی در انتخاب موقعیت و نحوه استقرار مکانی سکونتگاههای روستایی دخالت دارند. ویژگیهای اقلیمی در استان گیلان موجب شده است تا شرایط این استان از نظر جغرافیایی نسبت به سایر استانهای کشور متفاوت باشد . برخورداری از شرایط پرباران این استان در نحوه زندگی و ساختار اقتصادی،اجتماعی، فرهنگی و کالبدی ساکنان آن تاثیر فراوان داشته است. به طوری که در پی این تاثیرات، شاهد تحولات مسکن روستایی در این خطه از کشور هستیم. روند تحولات در این دهستان در چند دهه اخیر بخصوص تغییر نحوه زندگی از سنتی به مدرن از یک طرف و گوناگونی بستر جغرافیایی از طرف دیگر بر کاربری مسکن تاثیر گذار بوده است. این امر سبب گردید شکل و معماری و به طور کلی جغرافیای مجموعه مکان سکونتی یک روستایی که دربرگیرنده کاربری های بسیاری بوده، نسبت به گذشته تغییر زیادی نماید. با توجه به موارد فوق، اهداف این پژوهش عبارتند از:
- تحلیل جغرافیایی تحولات صورت گرفته در مسکن روستاهای دهستان سنگر
- تبیین عوامل موثر در روند تحول مساکن روستایی در دهستان
- تبیین تفاوت عملکرد مساکن روستایی جدید در مقایسه با عملکرد مساکن روستایی گذشته
- شناسایی گونه های غالب مسکن روستایی و تفاوتهای آن در مناطق مختلف جغرافیایی
-3 روش شناسی و مراحل آن
روش تحقیق به صورت توصیفی- تحلیلی میباشد که ابتدا وضع موجود دهستان با توجه به موضوع تحقیق توصیف شده و سپس بر اساس داده ها و اطلاعات، موضوع اصلی یعنی عوامل موثر بر تحولات مسکن،تحلیل شده است.
جامعه آماری در این تحقیق دهستان سنگر می باشد که دارای4997 خانوار و 15513نفر جمعیت می باشد این دهستان دارای 16 نقطه روستایی است. با توجه به اینکه جامعه نمونه تعداد خانوارهایی هستند که در 16 روستای دهستان سنگر زندگی می کنند حجم نمونه تحقیق 357 خانوار از روستاهای دهستان سنگر می باشند که بصورت تصادفی از آنها پرسشنامه تکمیل شده است.
-4 یافته های تحقیق
-1-4 گونه شناسی مسکن روستایی در دهستان سنگر
در دهستان سنگر با توجه به تحولاتی که در امور مسکن رخ داده است می توان مسکن را از جهات مختلف به طور اخص گونه شناسی کرد. یک دیدگاه در بحث گونه شناسی کارکرد فضاهای مختلف خانه در طول زمان بوده است. در زمان گذشته چند عملکرد در یک اطاق، عملکردهایی مثل خواب و نشیمن، غذاخوری و پذیرایی و احیانا آشپزخانه انجام می شد. نکته دیگر فصلی بودن استفاده از اطاق بود. اطاق در فصل سرما محل خواب، خوردن و حتی آشپزخانه بود و در فصل گرما اتاق جای خود را به عناصر دیگری می داد. در حالی که کارکرد خانه های روستایی امروز تغییر نموده به طوری که اکثر خانه های جدید دارای آشپزخانه، اتاق خواب، اتاق پذیرایی هستند و محل خوردن و خوابیدن با تغییرات فصلی تغییر نمی کند و در یک فضای ثابت انجام می گیرد و کارکردی مشابه خانه های شهری دارند.
از دیدگاه دیگر در بحث گونه شناسی مسکن در دهستان می توان به بحث قدمت بناها پرداخت. بررسی های میدانی حاکی از این مطلب می باشد که فقط حدود 10 درصد بناها قدمتی بالا دارند.
