بخشی از مقاله
چکیده
فرسودگی و از کار افتادگی محلات قدیمی شهرها یکی از مهمترین مسائلی است که انسان همواره با آن درگیر بوده و از طرفی این عوامل باعث از بین رفتن آرامش و آسایش و کم شدن کفیت زندگی انسان می باشد. میزان سرزندگی افراد درمحیط زندگی نیزکاملا زیرا سرزندگی یکی از متغیرهای روانشناسی مثبت نگر است که با بهبود کیفیت زندگی رابطه دارد. در این پژوهش سعی شده عوامل موثر بر سرزندگی شهروندان بررسی شود و با توجه به اهمیت بافت قدیم شهر در کیفیت زندگی گذشته و حال شهروندان، محله ساغریسازان رشت در قالب نمونه ای ، مورد مطالعه قرار گرفته است.
مقاله حاضر تلاشی در جهت بررسی و شناسایی عوامل موثر بر سرزندگی ، در قالب تحلیل یک بافت قدیمی است .در راستای این هدف این مقاله به شیوه توصیفی -تحلیلی است .مبانی نظری تحقیق با روش کتابخانه ای و تحلیل نظرات استفاده کنندگان محله ساغریسازان شهر رشت نیز به واسطه تدوین پرسشنامه و روش تحلیل عاملی صورت گرفت .بدین منظور از نرم افزارهای ECXEL و SPSS استفاده شد .
نتایج نشان می دهد که سرزندگی در محله قدیمی ساغریسازان متاسفانه در وضعیت پایینی است و می توان با استفاده از عواملی موثر بر سرزندگی در این محله مانند ایجاد تنوع رنگ در خیابان ، وجود مراکز خرید ،تغییرات در نور پردازی ، امنیت اجتماعی عابران پیاده ، حس سرزندگی در این محله را بهبود بخشید.
.1 مقدمه
اگر شهر را به مانند یک موجود زنده فرض کنیم بر ای ادامه زندگی به سرزندگی و نشاط نیازمند است. در زندگی امروزه به دلایل گوناگون تامین نشاط و سر زندگی سخت و دشوار شده است. در حالی که انسان برای لذت بردن از زندگی به سرزندگی نیاز دارد و این مسئله ی در حال حاضر به یک موضوع مهم برای ادامه زندگی تبدیل شده است ، سرزندگی به عنوان ابزار مهم برای ارتقاء توان رقابتی فضاها تلقی می شود و همچنین مفهومی است که مناطق شهری موفق را از غیر از آن متمایز می نماید برای امن تر ، مطلوب تر و جذاب تر کردن محیط ، سر زندگی نقش مهمی را ایفا می کند .
اهمیت این موضوع نویسنده را بر آن داشت تا برای ترویج و بهبود مقوله سرزندگی ، پژوهشی را پی ریزی کند تا بتواند عوامل موثر بر سرزندگی را شناسایی کند تا قدمی را هر چند کوچک برای بهتر کردن زندگی شهروندان بردارد نویسنده در تحقیق حاضر سعی دارد محله ی ساغریسازان را که در بافت قدیم رشت قرار دارد را بررسی کرده و با پیشنهادات سازنده بتواند کمکی در بهبود سرزندگی این محله انجام دهد.
سرزنده بودن و عوامل موثر بر سرزندگی ، ارتباط سرزندگی با فعالیت های اجتماعی عواملی هستند که در تحقیق حاضر مورد پژوهش قرار می گیرند.از آنجایی که برای بهبود زندگی ساکنان محله ی مورد مطالعه نیاز به دانستن تجربه ی ساکنان محله در سالهای زندگی در محله ی مورد نظر است پس در ابتدا برای دانستن این نیازمندی ها و معضلات ، نویسنده پرسشنامه هایی را طراحی کرده و با توجه به فرضیات خود سوال های مورد نظر خود را مطرح کرده تا با توجه به نتیجه بدست آمده بتواند پیشنهادات خود را مطرح کند.
دلیل انجام این کار اولا به دلیل مشخص کردن درصد نیازمندی های ساکنان است و دوما به دلیل این است که هیچکس به اندازه ساکنان محله مورد مطالعه که سالها در آن محله زندگی کرده اند قادر به پاسخگویی درست و بیان معضلات آن محله نیستند.بعضا دیده شده سازمان ها یا ارگان های مختلف بدون در نظر گرفتن نظرات ساکنان منطقه ای سعی در بهبود امکانات محله ای داشته اند اما متاسفانه این سازمان ها موفق به حل معضلات نشده که هیچ، ویژگی های مثبت آن مناطق را نیز از بین برده اند و متاسفانه خسارات جبران نپپذیری را هم به جای گذاشته اند.
.2پیشینه تحقیق
در خارج کشور دو تن از مشهورترین افرادی که به طور خاص به موضوع سرزندگی پرداخته اند، جین جیکوبز و کوین لینچ هستند. این دو هرکدام با رویکردی خاص به این مفهوم نگریسته اند که بر دیدگاه آن ها با وجود ارزشمند بودن، نقدهایی وارد می باشد
از نظر جین جیکوبر چهار شرط اصلی برای خلق تنوع بارور در خیابان ها و نواحی شهری و در نتیجه سرزندگی شهری وجود دارد.
-1محدوده ی ترجیحا بیش از دو کارکرد اصلی باشد.
-2 غالب بلوک ها کوتاه باشند
-3. منطقه ترکیبی از ساختمانهایی با سن و شرایط متفاوت باشد
-4. تراکم فشرده کافی مردم صرف نظر از علت حضورشان وجود داشته باشد .
شرط اول بر روی تنوع کاربری، در شرط دوم و سوم بر روی تنوع کالبدی، و در شرط چهارم از تنوع فعالیت ها سخن می گوید.در واقع او تنوع را علل سرزندگی می داند. ولی تنوع تنها یکی از ملزومات ایجاد سرزندگی و پویایی در یک فضا است و عناصر قدرتمند دیگری نیز وجود دارند که در ایجاد فضای شهری سرزنده تأثیرگذار هستند. به عنوان نمونه در مقیاس خرد، طراحی شهری جذاب و متناسب با فعالیتها که باعث جلب افراد به آنجا می شود و در مقیاس کلان، عوامل اجتماعی، فرهنگی، محیطی که از برون بر فضا تأثیر می گذارند، نادیده گرفته شده است.
کوین لینچ در کتاب " تئوری شهر 166 - "، - 155-1381 عمدتاً سرزندگی را در مقیاس کلان مورد بررسی قرار میدهد و معتقد است سرزندگی به همراه 5 عامل دیگر معنی، تناسب، دسترسی، نظارت و اختیار، کارایی و عدالت، محورهای عملکردی شکل خوب شهر را تشکیل میدهند. او سرزندگی را به چند بخش تقسیم می کند که عبارتند از: بقا، کفایت مقدار لازم آب، هوا، غذا، انرژی و خدمات مواد زائد.ایمنی، عدم وجود سموم زیست محیطی و خطرات. سازگاری ، هماهنگی میان محیط زیست و نیازهای انسانی.سلامتی و تنوع ژنتیکی موجودات زنده مورد استفاده انسان و درنهایت ثبات بیولوژیکی.
لینچ در طبقه بندی خود، عمدتاً معیارهای بیولوژیکی و اکولوژیکی را مدنظر قرار داده و تنها با این رویکرد به موضوع سرزندگی می پردازد؛ عواملی نظیر مسائل اجتماعی، فرهنگی را که درست به اندازه عوامل اکولوژیکی در این بحث دارای اهمیت می باشند نادیده گرفته است. بنابراین به منظور دستیابی به یک محیط سرزنده و پویا می توان با دید جامع تری به موضوع نگر یست تا امکان طبقه بندی کامل تری فراهم گردد . افرادی نیز به سرزندگی فضای شهری پرداخته اند؛ پامیر در کتاب" خلق یک مرکز شهری پر جنب و جوش" عوامل مؤثر بر یک مکان عمومی موفق و پر جنب و جوش را این چنین معرفی می نماید :
موقعیت مکان: جایگاه یک فضای عمومی موفق بایستی به گونه ای باشد که پذیرای جمع کثیری از افراد باشد؛ به علاوه در نزدیکی مراکز خرده فروشی باشد به گونه ای که جاذب و تولیدکننده فعالیت پیاده گردد.
اندازه مکان : اندازه یک فضای عمومی موفق باید به گونه ای باشد که گنجایش تفریحات جمعی و رویدادها را داشته باشد ولی نه آن قدر بزرگ که محصوریت فضا از بین رود.
برنامه ریزی مکان : ایجاد یک فضای زنده و دوستدار مردم هنگامی امکان پذیر است که اطراف آن مکان به وسیله مغازه های خرده فروشی ، رستوران ها و کافه ها احاطه شده باشد . در نظر او که یکی از راههای کسب موفقیت در فضای شهری، ایجاد فعالیت های تجاری به خصوص خدمات خوراکی است .
طرح مکا ن: طراحی یک مکان باید ظرفیت فضا را برای جذب و مطابقت فعالیت ها افزایش دهد . در این رابطه به مواردی نظیر نشیمنگاه مناسب، کاربری منعطف، راحتی، سازگاری وکیفیت بالا در عین سادگی اشاره می کند .
در داخل کشور کوروش گلکار درپژوهشی که در رابظه با سرزندگی شهر به انجام رسانده، سرزندگی شهری را معادل واژه" Liveliness" و یا""livability دانسته و آن را به عنوان یکی از مؤلفه های سازنده کیفیت طراحی شهری تعریف می نماید؛
به عبارت دیگر معتقد است سرزندگی به همراه شانزده کیفیت دیگر یعنی خوانایی ، شخصیت بصری ، حسن زمان ، غنای حسی رنگ تعلق، آموزندگی، نفوذپذیری و حرکت، اختلاط ، کاربری و فرم، همه شمول بودن، کیفیت عرصه همگانی، آسایش اقلیمی، ایمنی و امنیت، انعطاف پذیری ، همسازی با طبیعت ، انرژی-کارایی و پاکیزگی محیطی، پدیدهای به نام کیفیت طراحی شهری را میآفریند. نگرش ایشان به لحاظ کالبدی کاملاً مورد قبول می باشد با این تفاوت که در این مقاله رویکرد به سرزندگی اعم از طراحی شهری است؛ با این وجود در بخش کالبدی مدل تحلیلی از یافته های ایشان بهره گرفته شده است.
در مقاله ی خلق یک فضای شهری سرزنده با تکیه بر مفهوم" مرکز خرید پیاده"که نویسنده ی آن مهندس مریم خستو * دکتر نوید سعیدی رضوانی می باشد تلاش براین بوده که با توجه به اهمیت فعالیت خرید و هم چنین نقش پیاده روی در کیفیت زندگی شهروندان - در تقابل با حضور اتوموبیل که مخل امنیت می شود - مورد پژوهش قرار گرفت و در آخر پیشنهاداتی برای ارتقای سرزندگی ارائه شده است.
تا کنون تحقیقات زیادی انجام گرفته که از بعد ذهنی یا عینی و یا هر تلفیقی از هر دو بعد، این مقوله را مورد بررسی قرار داد ه اند. در این بخش برخی دیگر از مطالعات تجربی که در این زمینه صورت گرفته است، مرور می شود.
-ناصری ، عبداله زاده ، عظیمی در مقاله خود با عنوان بررسی نقش محیط کالبدی بر هویت شهری محلات ساغریسازان و گلسار رشت به نبود رابطه ی منطقی بین کالبد شهر و عناصر سازنده هویت آن پرداخته که یک مسئله ی مهم در شهر های امروز است و نتیجه گرفته که محیط ساخته شده به دست انسان به طرق مختلف بر وی تأثیر گذاشته و فرد خود را در پیرامون آن باز می شناسد.
