بخشی از مقاله
چکیده
سلولهاي زنده جهت انجام عملکرد مناسب نیاز به آب در حد اشباع دارند، اما به طور معمول این شرایط مطلوب براي آنها وجود ندارد. شوري یکی از عواملی است که موجب القاء تنش اسمزي به گیاهان ازجمله انگور میشود. بدین منظورجهت ارزیابی تأثیر غلظتهاي مختلف کلرید سدیم - NaCl - بر محتواي نسبی آب برگ و همچنین نشت یونی در برخی ارقام انگور آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرحکاملاً تصادفی با 3 تکرار صورت گرفت.
عامل اول شامل چهار سطح شاهد - بدون افزودن کلرید سدیم - ، 25، 50 و 100 میلی مولار کلرید سدیم و عامل دوم سه رقم و سه پایه انگور به ترتیب شامل سفید فخري، بیدانه سفید، یاقوتی، رمزي، ریپاریا و 1103پی بودند. طبق نتایج به دست آمده بیشترین مقدار نشت یونی بین ارقام در سطح 100 میلی مولار کلرید سدیم در رقم بیدانه سفید و بین پایهها در پایه رمزي مشاهده شد، کمترین مقدار آن نیز در رقم یاقوتی و پایه 1103پی مشاهده شد. همچنین بیشترین مقدار محتواي نسبی آب برگ، در سطح 100 میلی مولار کلرید سدیم، در رقم سفید فخري و در پایه 1103پی و کمترین آن در رقم بیدانه سفید و پایه رمزي به دست آمد.
مقدمه
انگور با نام علمی Vitis vinifera L. جزو اولین میوههاي اهلیشده و در بین میوهها اقتصاديترین میوه محسوب میشود. این گونه بومی شرق آسیا و اروپا بین 30-50 درجه شمالی و شناختهشدهترین گونه گروه اوراسیایی است. به طور کلی خاك و شرایط آب و هوایی از مهمترین عوامل مؤثر در کشت و کار انگور میباشند. شوري خاك یک مشکل در حال افزایش براي کشاورزي در جهان است. تجمع نمک در خاك زمینهاي قابلکشتعمدتاً، ناشی از آبیاري با آب حاوي مقادیر جزئی کلرید سدیم - NaCl - و آب شور است .
در اغلب موارد تأثیر منفی شوري به افزایش یونهاي سدیم و کلر و تأثیري که این یونها بر بقاي گیاه و توقف مکانیسمهاي مختلف گیاه میگذارند نسبت داده میشود. درهرصورت تأثیر تنش شوري روي گیاهان بستگی به غلظت، زمان مواجهشدن با تنش، ژنوتیپ گیاهی و عوامل محیطی دارد
افزایش نشت یونی غشاء و کاهش محتواي آب نسبی متناسب با افزایش سطح شوري و در نتیجه خشکی فیزیولوژیک حاصل از آن در برخی آزمایشها گزارش شده است
نتایج مطالعاتی که بر روي گندم و جو صورت گرفت، نشان داد که در شرایط تنش شوري پتانسیل تورژسانس تغیر نمیکند در حالی که محتواي نسبی آب کاهش مییابد
این تحقیق با هدف غربالگري برخی ارقام و پایههاي انگور در شرایط شوري ناشی از کلرید سدیم با توجه به میزان نشت یونی و محتواي نسبی برگ شش رقم و پایه انگور صورت گرفت.
مواد و روشها
این تحقیق در گلخانه و محوطه گروه علوم باغبانی و فضاي سبز دانشگاه تهران در سال 1394 انجام شد. قلمهها ابتدا در گلخانه ریشهدار و سپس بوتههاي ریشهدار شده به فضاي آزاد منتقل شدند. قلمههاي تهیه شده پس از تیمار با هورمون اکسین - ایندول بوتیریک اسید - با غلظت 2500 پیپیام به مدت 5 ثانیه، در بستر ریشهزایی قرار داده شدند. قلمهها پس از 60 روز آماده انتقال به گلدانهاي اصلی شدند. جهت فراهم نمودن بستر یکدست و یکنواخت براي تمامی گیاهان، گلدانهایی از جنس پلیاتیلن با ظرفیت 7 لیتر انتخاب شده و با پرلیت و کوکوپیت به نسبت حجمی 1:1 پر شدند.
محلول غذایی استفاده شده در این آزمایش بر اساس فرمول پیشنهادي کرامر و همکاران - Cramer et al., 2007 - با پی اچ نهایی شش، تهیه گردید. جهت کاهش تأثیر منفی کلرید سدیم به کار رفته در جذب کلسیم، در هر سطح تنش به مقدار 10 درصد از کلرید سدیم به کار رفته در آن سطح، کلرید کلسیم به محلول غذایی اضافه شد. تنش شوري به صورت تدریجی و طبق - جدول - 1 اعمال گردید.
برداشت نمونهها در هر یک از سطوح پس از رسیدن به سطح شوري مورد نظر و گذشت ده روز صورت گرفت. جهت مقایسه بین دو عامل تیمار و رقم از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار به صورت گلدانی - هر تکرار شامل یک گلدان - استفاده شد.
عامل اول شامل چهار سطح شاهد - بدون افزودن کلرید سدیم - ، 25 میلی مولار، 50 میلی مولار و 100 میلی مولار کلرید سدیم به ترتیب S1 - ، S2، S3 و - S4 و عامل دوم سه رقم و سه پایه انگور به ترتیب شامل سفید فخري، بیدانه سفید، یاقوتی، رمزي، ریپاریا و 1103پی بودند. در این تحقیق جهت اندازهگیري میزان نشت یونی از روش سایرام و همکاران - Sairam et al., 2001 - و براي اندازهگیري مقدار محتواي نسبی آب برگ از روش ترنر - Turner, 1981 - استفاده شد. دادههاي حاصل از آزمایش با استفاده از نرمافزار SAS تجزیه واریانس و آزمون Duncan براي مقایسه میانگینها در سطح احتمال پنج درصد استفاده شد. رسم نمودار نیز با استفاده از نرمافزار Excel صورت گرفت.
جدول -1نحوه اعمال تنش در سطوح مختلف شوري
نتایج و بحث
نتایج حاصل از تجزیه واریانس دادهها نشان داد که تاثیر ارقام و غلظتهاي متفاوت کلرید سدیم بر محتواي نسبی آب برگو نشت یونی در سطح 1 درصد معنیدار بودند. همچنین اثرات متقابل ارقام و سطوح مختلف کلرید سدیم در سطح یک درصد معنیدار بودند - جدول . - 2 در همه ارقام و پایههاي استفاده شده در این آزمایش با افزایش سطح شوري میزان نشت یونی برگها افزایش و محتواي نسبی آب برگها کاهش یافت.
با توجه به نمودار - 1 - ، بیشترین مقدار محتواي نسبی آب برگ در بین ارقام و پایههاي استفاده شده در این آزمایش به یک اندازه در رقم یاقوتی و پایه ریپاریا به میزان 80 درصد در غلظت 100 میلیمولار و کمترین آن در پایه رمزي در سطح 100 میلی مولار کلرید سدیم مشاهده شد. همچنین بیشترین میزان نشت یونی به یک اندازه در پایه رمزي و رقم بیدانه سفید و کمترین آن در رقم یاقوتی و پایه 1103پی دیده شد. با توجه به نتایج به دست آمده در بین ارقام، از لحاظ محتواي نسبی آب برگ، رقم یاقوتی و در پایهها، پایه ریپاریا بیشترین تحمل و از لحاظ نشت یونی در بین ارقام، رقم یاقوتی و در پایهها، پایه 1103پی عکسالعمل بهتري نسبت به افزایش شوري داشتند
یکی از عوامل مهم در مقاومت پایه 1103 پی در مقابل شوري - Keller, 2015 - نسبت به ارقام و پایههاي دیگر را میتوان به قابلیت این رقم نسبت به نگهداري محتواي نسبی آب برگ در حد بالا و میزان نشت یونی کم نسبت داد. همچنین با توجه به نتایج بدست آمده، در مناطق شور پایه ریپاریا و 1103پی میتوانند گزینههاي مناسبی براي کاهش خسارات ناشی از تنش شوري باشند. البته تحمل آنها نسبت به شرایط آهکی خاكهاي ایران باید بررسی شود.
جدول -2تجزیه واریانس تیمارها بر نشت یونی و محتواي نسبی آب برگارقام مورد بررسی
شکل :1 نمودار مقایسه میانگین اثرات متقابل محتواي نسبی آب برگ و نشت یونی در شش رقم و پایه مورد بررسی
