بخشی از مقاله
چکیده:
آبهای شور و نسبتا شور یکی از مشکلات احداث فضای سبز و استفاده از گیاهان باغچهای در ایران میباشد. در این راستا، جهت بررسی اثر هورمون براسینواستروئید و اسید آسکوربیک به منظور کاهش اثرات ناشی از شوری آب آبیاری بر روی خصوصیات مورفولوژیکی گل گازانیا، آزمایشی در قالب فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی با 3 تکرار در سال 1394، در دانشگاه شهید باهنر کرمان انجام گرفت. در این آزمایش براسینواستروئید با 4سطح 0 - و 25 و 50 و 100میلی گرم در لیتر - و اسیدآسکوربیک با 4 سطح 0 - و 25 و 50 و 100 میلی گرم در لیتر - به صورت محلول پاشی برگسارهای اعمال شدند.
نتایج نشان داد، بالاترین وزن تر ریشه ها از اثرات متقابل 25 میلیگرم بر لیتر براسینواستروئید و 100میلی گرم بر لیتر اسید آسکوربیک بدست آمد، که موجب افزایش 2 برابری این صفت نسبت به شاهد گردید. این ترکیب همچنین سبب افزایش وزن خشک ریشه به میزان 57 درصد نسبت به شاهد شد. بررسی نتایج نشان داد که وزن تر و خشک اندام هوایی با افزایش غلظت براسینواستروئید و اسید آسکوربیک روند صعودی داشتند. بیشترین مقدار شاخص کلروفیل در غلظت 100میلیگرم در لیتر هر دو ماده دیده شد، در حالی که اثرات متقابل این دو، تغییرات معنیداری نسبت به شاهد نشان ندادند.
مقدمه:
آبهای شور و نسبتا شور یکی از مشکلات اصلی فضای سبز کشور ما میباشد. عموما آب مورد استفاده در فضای سبز مناطق جنوبی و جنوب شرقی ایران دارای EC بالای 1دسی زیمنس بر متر میباشد،که در طبقهبندی آبها به عنوان آبهایی با شوری متوسط طبقهبندی میشود. این در حالی است که تنوع کشت گیاهان باغچهای یکی از ارکان اصلی در طراحی فضای سبز میباشد و محدود شدن تنوع کشت گیاهان به دلیل مشکل ناشی از شوری آب و خاک یکی از معضلات اصلی طراحی فضای سبز میباشد. بسیاری از گیاهان باغچهای نسبت به شوری آب آبیاری حساس بوده و دچار مشکلات خاص فیزیولوژیک و مورفولوژیک میگردند.
این در حالی است که در برخی مناطق دنیا جهت کاهش این اثرات، از مواد محرک هورمونی و رشد استفاده میشود. پژوهش هایی در زمینه کاهش اثرات شوری بر گیاهان با استفاده از دو ماده اسید آسکوربیک و براسینواستروئید انجام شده است. اولین بار بر اسینواستروئیدها از دانه گرده گیاه کلزا به وسیله Grove و همکاران استخراج و بعنوان ششمین گروه از تنظیمکننده های رشد گیاهی در نظر گرفته شد.
براسینواستروئیدها تقریبا در تمام قسمتهای گیاهی یافت و بیشترین مقدار آنها در اندامهای زایشی دانه گرده و بذرهای نارس مشاهده شده است . - Clous and Sasse, 1998 - براسینواسترئیدها با افزایش رشد طولی سلولی - Catterou, 2001 - ، افزایش تقسیم سلولی - Chandler, 2009 - ، تغییرات در ساختمان و نفوذپذیری غشای پلاسمایی، افزایش پمپپروتون تقویت سنتز پروتئینواسیدنوکلئیک - Bajgus, 2000 - و افزایش فتوسنتز - Farduddin et al, 2009 - رشد را بهبود میبخشند. این تنظیمکننده رشد با تاثیر مثبت بر فرآیندها یا لگوبرداری و ترجمه، موجب افزایش رشد بافت گیاهی میشود
گزارش شده است، کاربرد 24 و 28 اپیبراسینوئید در گیاه شمعدانی سبب افزایش وزن تر و خشک ساقه و ریشه میشود
اسید آسکوربیک ماده کریستالی سفید رنگی است که در آب محلول بوده و در فرم خشک دارای ثبات است و به صورت محلول به خصوص در حرارت، به راحتی اکسیده و اکسیداسیون آن در حضور مس و آهن و PH قلیایی تسریع میشود. اسید اسکوربیک از هگزوزها مشتق شده و در ردیف کربوهیدراتها جای میگیرد و بامونوساکاریدها ارتباط نزدیک دارد
اسیدآسکوربیک باعث تقسیم سلولی در گیاهان میشود و مقدار آن در بافتهای مریستمی زیاد است . - Citterio, 1994 - در گیاهان ذرت و آفتابگردان باعث افزایش مقاومت گیاهان در برابر شوری میشود. بدین ترتیب که نشت یونی که در اثر شوری افزایش یافته است، در هنگام کاربرد اسید آسکوربیک کاهش مییابد
تنش شوری سبب افزایش پراکسیداسیون لیپیدی و تجمع پرولین میشود ولی مصرف اسید آسکوربیک پراکسیداسیون لیپیدی و میزان پرولین برگها را کاهش میدهد. سنجش کلروفیل نیز کاهش معنیداری را در سطوح تنش در مقایسه با شاخص نشان داد. بر طبق نتایج به دست آمده مصرف اسید آسکوربیک می تواند سبب کاهش اثر مضر تنش شوری شود
در بررسی تأثیر غلظتهای مختلف سالیسیلیکواسید آسکوربیک بر میزان فتوسنتز، رنگیزههای فتوسنتزی و کارایی مصرف آب در سویا تحت تنش شوری، نتایج نشان دادند که اسید آسکوربیک 1,5 میلیمولار به دلیل برتری در بیشترین سطح شوری - شوری 150 میلی مولار - برای صفات کلروفیل کل، کارتنوئید، فتوسنتز، کارآیی مصرف آب برگ و محتوای رطوبت نسبی برگ، به عنوان بهترین تیمارجهت تخفیف اثرات سمی شوری شناخته شد همچنین در آزمایش دیگر، اعمال پیش تیمار اسید اسکوربیک سبب بهبود جوانهزنی و استقرار گیاهچه رازیانه تحت تنش شوری شد
گل گازانیا یکی از گیاهان مورد استفاده در فضای سبز ایران میباشد. کاشت گازانیا در زمینهایی با مساحت زیاد منظره بدیعی را ایجاد و درحاشیه باغچهها، پلاتبندیها، همچنین برروی تراس در منازل میتوان از این گیاه استفاده کرد. گازانیا از نظر طبقهبندی جزء گیاهان حساس به شوری محسوب و این در حالی است که اقلیم جغرافیایی شرق و جنوب شرقی بسیار مساعد کشت و کار این گیاه می باشد.
هدف از این تحقیق بررسی دو ماده براسینواستروئید و اسید آسکوربیک در جهت کاهش اثرات مخرب آب نیمه شور بر برخی خصوصیات مورفولوژی گل گازانیا میباشد.
مواد و روشها:
این آزمایش در گلخانههای تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید باهنر - تحت شرایط کنترل شده با دمای متوسط روزانه 22 و شبانه 15 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 50-60 درصد و شدت روشنایی 500 میکرومول بر متر مربع در ثانیه - ، در سال 1394 انجام گرفت. جهت این تحقیق آبی با EC معادل 2 - دسیزیمنس بر متر - به کمک نمک کلرید سدیم ایجاد و در طول دوره رشد، آبیاری گیاه توسط این آب انجام گرفت که معادل آب آبیاری مورد استفاده در فضای سبز نواحی جنوب شرق ایران میباشد.
خاک مورد استفاده در این پژوهش مخلوطی از 1 - قسمت ماسه بادی 1 + قسمت کود حیوانی 2 + قسمت خاک معمولی - بود. سطح اول، هورمون براسینو استروئید که در 4 غلظت 0 - ، 25، 50، - 100 میلیگرم در لیتر و سطح دوم، اسید آسکوربیک که در 4 غلظت - 0، 25، 50، - 100 میلیگرم در لیتر - مجموعا 16 تیمار - در 3تکرار، که در مرحله 6 برگی گیاهان اولین محلول پاشی انجام و 2 محلول پاشی بعدی نیز با فواصل زمانی 30 روز از هم انجام گرفت.
صفات مورد مطالعه در این تحقیق، برخی فاکتورهای مورفولوژی گل گازانیا بود که در فضای سبز مورد توجه قرار میگیرد. این صفات شامل: وزن تر و خشک ریشه، اندام هوایی و شاخص کلروفیل بود.
برای اندازه گیری شاخص کلروفیل از دستگاه کلروفیل متر دستی - SPAD - استفاده شد. این دستگاه امکان اندازهگیری شاخص کلروفیل بدون تخریب برگ را میسر میسازد.
آنالیز آماری: نتایج با استفاده از رویه Anova نرمافزار SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و جهت مقایسه ا از آزمون چند دامنهای دانکن در سطح 5 درصد استفاده گردید.
نتایج و بحث:
اثرات شوری آب یکی از مهمترین تنشها بر روی گیاهان است و میتواند رشد گیاهان و تولیدات آنها را به شدت محدود کند. نتایج حاصل از این پژوهش اختلاف معنیداری را بین سطوح مختلف براسینواستروئید و اسید آسکوربیک و اثرات متقابل بین آنها، در برخی پارامترهای اندازهگیری شده - وزن تر ریشه واندام هوایی - در سطح 1درصد را نشان دادند
تجزیه واریانس داده ها نشان داد که در صفت شاخص کلروفیل، اثرات ساده براسینواستروئید در سطح 5 درصد و اسید آسکوربیک در سطح 1 درصد معنیدار میباشند - جدول . - 1 همچنین در صفات وزن خشک ریشه و اندام هوایی اثرات ساده در سطح 5 درصد و اثرات متقابل در سطح 1درصد معنیدار گردید
جدول - : - 1 مقادیر میانگین مربعات تجزیه واریانس دادههای مربوط به سطوح براسینو استروئید، اسید آسکوربیک و اثرات متقابل بین آنها بر برخی ویژگیهای مورفولوژی گل گازانیا تحت شرایط تنش آب شور
وزن تر ریشه: نتایج حاصل ازتجزیه واریانس داده ها نشان داد که بین سطوح مختلف براسینواستروئید و اسید آسکوربیک و اثر متقابل بین آنها اختلاف معنیداری از لحاظ وزن تر ریشه وجود دارد - جدول . - 1 بالاترین وزن تر ریشه ازاثرات متقابل 25 میلی گرم در لیتر براسینواستروئید و 100میلیگرم در لیتر اسید آسکوربیک بدست آمد که توانست وزن تر ریشه را، تحت تنش آب شور، بیش از دو برابر نسبت به شاهد افزایش دهد
نتایج این آزمایش با - Swamy and Rao, 2006 - که گزارش کردند استفاده از هورمون براسینواستروئید بر روی قلمه ساقه شمعدانی سبب افزایش وزن تر ریشه نسبت به شاهد میشود، همسو میباشد. مشابه این نتایج در یاس رازقی و کلم نیز مشاهده شده است
همچنین اسپری برگی اسید آسکوربیک روی گیاه ختمی ژاپنی انجام شد و نشان داد که تیمار 100میلیگرم در لیتر از این ماده، سبب افزایش وزن تر شاخه و ریشه، افزایش شمار گل و وزن تر و خشک گل در این گیاه میشود که با نتایج این پژوهش همخوانی دارد
شکل - : - 1تاثیر سطوح مختلف براسینواستروئید و اسید آسکوربیک بر روی وزن تر ریشه گل گازانیا در شرایط تنش آب شور - میانگینهایی که دارای حروف مشابه میباشند، از نظر آماری اختلاف معنیداری در سطح %5 آزمون چند دامنهای دانکن ندارند. -
