بخشی از مقاله
چکیده
تصور سبک و شیوه ي زندگی براي فهم تفاوت ها و تنوع در جهان امروز بسیار ضروري است؛ به وسیله آن نشان می دهیم که چگونه طراحی براي نمایش این تفاوت ها از فرم استفاده می کند. به طور کلی در این پژوهش دیدگاهی ارائه می شود که طراحی را به عنوان یک تولید فرهنگی معرفی می کند. در این راستا می توان پرسش هاي پژوهشی را این گونه مطرح کرد:
فرهنگ چیست و چگونه می تواند در بستر طراحی تعریف شود؟ تعامل میان فرهنگ و طراحی اساسا چگونه است؟ براي نیل به اهداف یاد شده، ابتدا معانی و مفهوم فرهنگ مورد بررسی قرار گرفته و سپس با استفاده از روش مسئله-موضوع پژوهشی ارتباط متقابل فرهنگ و طراحی محصول با هدف تبیین مدل هایی نظري از هم پوشانی و نقش فرهنگ در طراحی محصول پرداخته شده است.
-1 مقدمه
با یک نگاه می توان میان طراحی1 و فرهنگ2 ، تناظرهاي فراوانی پیدا کرد. در ابتدا، این تناظرها صرفاً در حوزه ي اثر گذاري است که خود را نشان می دهد: » طراحی« به مفهوم اخص کلمه، دنیاي ما را شکل داده است؛ پهنه ي اثر گذاري فرهنگ نیز به گستره ي تمامی شئون اعتقادي و هویتی جامعه مربوط می شود. از طرفی، حوزه ي بروز فرهنگ، در رفتار فردي و اجتماعی جامعه، هدف تعریف واقع می شود و از طرف دیگر، طراحی محصول نام طراحی رفتار می گیرد و حتی فراتر از این با عنوان مهندسی فرهنگ باز خوانده می شود.
فرهنگ هر جامعه عبارت است از ارزش هائی که اعضاء آن جامعه دارند و هنجارهائی که از این ارزش ها پیروي می کند و کالاهاي مادي که تولید می کنند. کالاهاي مادي از فرهنگ یک جامعه تأثیر گرفته و بر فرهنگ یک جامعه می توانند تأثیر گذار باشند.
موالسی3 همین موضوع را در بستري متفاوت چنین بیان می کند: » ارتباط میان طراحی و فرهنگ در سده اخیر، تغییرات بسیاري داشته است و همانند آینه اي در مقابل یکدیگر عمل می کنند. به نحوي که اصلاح و تکامل هر یک، موجب انعکاس و توسعه دیگري می شود. طراحان باید بر حقوق فرهنگی تمرکز کنند. در طراحی محصول، این امر می تواند از طریق آمیختن ارزش هاي زیبایی شناختی و تاریخی کاربران میسر گردد.
ابتکار و خلاقیت باید طبق زمینه هاي فرهنگی هر کشور صورت گیرد زیرا خلاقیت در داخل ذهن طراح رخ نمی دهد بلکه در تعامل میان افکار کاربر و زمینه هاي فرهنگی- اجتماعی صورت می گیرد. این امر پدیده اي سیستماتیک است، نه فردي. رضایت از محصولاتی حاصل می شود که نیاز افراد را از نظر عملکرد، کارایی، تعامل، تجربیات و لذت بخشی بر طرف سازد. فاکتورهاي فرهنگی در طراحی، نه تنها تلاش می کند تا فناوري را براي زمینه هاي اجتماعی مناسب تر سازد، بلکه تلاشی است براي استفاده بهتر از خود فرهنگ به عنوان منبعی براي ابتکار. به همین منظور ابتدا به بررسی مفاهیم فرهنگ و سپس نقش آن در طراحی محصول پرداخته شده است.
-2 روش تحقیق
روش تحقیق در پژوهش حاضر بر اساس هدف، از نوع تحقیق کاربردي و بر اساس روش، از نوع مسئله پژوهشی است. براي انجام این تحقیق از روش اسنادي - کتابخانهاي - و پیمایشی استفاده شده است. هدف از مطالعات کتابخانهاي و مصاحبه با کارشناسان و متخصیصن دانشگاهی بررسی مفاهیم فرهنگ و تاثیر متقابل فرهنگ و طراحی محصول است. این پژوهش از لحاظ گردآوري داده ها توصیفی است؛ زیرا بر اساس نظرسنجی از متخصصین به گردآوري داده ها، تجزیه و تحلیل فرضیه ها پرداخته شده است.
-3 تعاریف فرهنگ
از این واژه در »فرهنگ عمید« به عنوان دانش، ادب، علم، معرفت، تعلیم و تربیت، آثار علمی و ادبی یک قوم یا ملت یاد شده است.
در زبان پارسی »مفهوم فرهنگ«، گویایی - نوعی رقابت - مبارزه است. » فرآهنگ کردن یعنی آهنگ و عزم پیروزي کردن...« - رهبانی، 1379، . - 112 معادل واژه فرهنگ در زبان هاي غربی، کالچر است که از گونه اي تکامل و فراگرد سخن به میان می آورد. شایان ذکر است جمعا حدود 164 تعریف مستدل از فرهنگ به ثبت رسیده است که میتوان آنها را به صورت جدول یک دسته بندي نمود:
جدول - 1 جدول دسته بندي تعاریف فرهنگ با ذکر ویژگیهاي تعریف
تعاریف توصیفی : تکیه بر عناصر سازه اي فرهنگ
تعاریف تاریخی : تکیه بر میراث فرهنگی یا سنت
تعاریف هنجاري : تکیه بر قانون و روش
الف - تاکید بر فرهنگ به مثابه ي ابراز انطباق با محیط
ب - تاکید بر انتقال فرهنگ از راه آموزش
ج - تکیه بر رفتار و عادت
تعاریف ساختاري : تکیه بر مکانیسم الگو سازي یا سازمان فرهنگ
الف - فرهنگ همچون یک فرآورده یا ساخته
ب - تاکید بر ایده ها
ج - تاکید بر نماد ها
به نظر میرسد بیشتر تعاریف انجام شده در مورد فرهنگ دست کم در چند نکته اشتراك مبانی دارند:
-1 فرهنگ پدیده اي چند بعدي است که عوامل بنیادینی از قبیل دین، هنر و عوامل جغرافیایی در شکل گیري آن تاثیر مستقیم دارند.
-2 بروز و نمود اجتماعی فرهنگ، مهمترین مولفه ي آن و جذئی تفکیک ناپذیر از فرهنگ است و با حذف آن ماهیتی براي فرهنگ باقی نخواهد ماند.
-3 وجه ممیزه ي انسان از سایر جانداران و نیز انسانها از همدیگر، تبیین ناپذیري فرهنگ در زندگی انسانی و چگونگی آن است. رفتار فرهنگی در برابر رفتار طبیعی – غریزي، تعریف میشود.
-4 با وجود آموزش پذیر بودن پدیده ي فرهنگ، سازواره ي آن به صورت غیر مستقیم و نیمه آگاهانه تاثیر خود را اعمال میکند.
