بخشی از مقاله
چکیده
در ایران، از دوران مشروطه ادبیات وسیلهي بیان موضوعهاي اجتماعی شد، به طوري که جنبههاي مختلف موضوعهاي اجتماعی، سیاسی، اقتصادي و فرهنگی را میتوان در رمانها و داستانهاي کوتاه ایرانی جستجو کرد و در خلال آنها به تفکرات نویسندگان و البته مشکلات جامعه پی برد. حسن فرهنگفر از داستاننویسان رئالیست معاصر ایران است. او به مسائلی در داستانهایش توجه میکند کهمعمولاً اجتماعی هستند، به دردهایی که گاه به چشم نمیآیند، گویی ذرهبین میخواهند.
عبارت قهرمان یا شخصیت پروبلماتیک از برساختههایلوکاچ و نیز از مفاهیم اساسی اندیشهیگلدمن است.در این پژوهش ضمن توضیح قهرمان پروبلماتیک، داستان دلواپسکهرم حسن فرهنگفراز این جنبه مورد بررسی قرار میگیرد.شخصیت قهرمان اینداستان،زندگانی و ارزشهایش او را در برابر مسائلی حل ناشدنی که نمیتواند آگاهی روشن و دقیقی از آنها بهدست آورد، قرار میدهند.
قهرمان در گذرهایش از جامعه تصویري میدهد که در برخورد با آن دلواپسش میشودائماًو با خودکلنجار میرود که اگر میخواهد زنده بماند باید تنها یکزندگی معمولی و بدون اندیشه داشته باشد، اما او اینگونه نمیتواند فکر کند و به همین دلیل نیز زنده نمیماند، زیرا تفکر دربارهي واقعیتهاي جامعه روحش را مثل خوره میخورد و لحظهاي او را رها نمیکند.
مقدمه
حسن فرهنگفر نویسندهي رئالیست و معاصر پرکار گیلانی، در قلمرو رمان و داستان کوتاه جایگاه ویژه دارد و در حقیقت ادامه دهندهيشیوهي محتوایی زنده یاد بیژن نجدي است.فرهنگفر در سال 1382، با کتاب"دلواپسکهرم" به جمع نویسندگان پیوست. اگر چه او دیر شروع به نوشتن کرد، اما به نظر میرسد که شروعش با قدمی بلند و محکم بوده است چراکه این مجموعه در جشنوارهي ادبی »دکتر معین« در رشت عنوان بهترین را به خود اختصاص داد و در جشنوارهیجایزهي ادبی اصفهان در سال 83، نامزد دریافت جایزه گردید.
آثار این نویسندهعلاوه بر "دلواپسکهرم"،عبارتند از: "دگمههایبیرنگ" ،"پارهي تاریک "، "گمگمههاي برف"، و" چهزود بزرگ شدم" است و داستان "زنزیرتیربرق"که در مجلهي پایا چاپ شده است.
نویسندهي رئالیست همیشه خود را با مسائلی مشغول میداردکه مبتلا به عموم و به اصطلاح نقش زمانه محسوب میشود
در واقع نویسندهي رئالیست قهرمان خود را از میان مردم و از هر محیطی که بخواهد انتخاب میکند و این فرد در عین حال نمایندهي همنوعان خود و وابسته به اجتماعی است که در آن زندگی میکند، این فرد ممکن است نمونهي برجسته و مؤثر یک عده از مردم باشد ولی فردي مشخص و غیرعادي نیست
لوکاچ در سال 1920م، براي اولینبار قهرمان پروبلماتیک را مطرح میکند و بعد از او شاگرد و همفکرشلوسینگلدمن این مفهوم را پذیرفته و آن را گسترش میدهد و علاوه برآن با ساختارهاي اقتصادي مسلط بر جامعه انطباق میدهد. از دیدگاه این دو جامعهشناس مارکسیست، انسان پروبلماتیک انسان مسألهدار و بیآینده و معترض و پرمشکلی که در جهانی تباه، جویاي ارزشهاي کیفی و اصیل انسانی است و به همین دلیل منتقد و مخالف جامعه است و در حاشیه آن جاي میگیرد. »به راستی داستانهاي کوتاه اغلب بر یک یا دو فرد متمرکزند که گویی از همنوعشان به نوعی جدایند، با هنجارهاي جامعه ناسازگارند، مطرود جامعهاند
داستان "دلواپسکهرم"ازمجموعهي » دلواپسکهرم« فرهنگفر انتخاب شده است.این داستان به سبب نگرش واقعگرایانه و انتقادي نویسنده، با قهرمان پربلماتیک مورد نظر لوکاچ و گلدمن مطابقتدارد که در صفحات بعد مورد بررسی و تحلیل قرار میگیرد.
هدف اصلی پژوهش حاضر،آشنایی و بررسی قهرمان پروبلماتیک لوکاچ و گلدمن، در داستان "دلواپسکهرم " فرهنگفراست. روش کار این مقاله تحلیلی است؛ تحلیل با رویکرد جامعهشناختی و با استفاده از مفهوم قهرمان پروبلماتیک لوکاچ و گلدمن است.
قهرمان پروبلماتیک لوکاچ و گلدمن بعضی از منتقدان، درنقد آثار ادبی مبانی اجتماعی را معتبر دانستهاند.
تحقیق
دربارهي نحوهي ارتباط ادبیات با جامعه موضوع نقادي این دسته از نقادان است. شک نیست که محیط ادبی از تأثیر محیط اجتماعی برکنارنتواند بود. افکار و عقاید و ذوقها و اندیشهها تابع احوال اجتماعی میباشد. در روش »نقد اجتماعی« تأثیري که ادبیات در جامعه دارد و نیز تأثیري که جامعه در آثار ادبی دارد مورد مطالعه است. به عبارت دیگر، در نزد آن دسته ازنقادانی که دنبال این شیوه رفتهاند، از آداب و رسوم اجتماعی و عقاید و نهضتهایی که در آثار ادبی انعکاس یافتهاند و خود نیز گاه تا حدي مخلوق آثار ادبی در جامعه میباشند، سخن میرود. ناگفته نماند که ادبیات و اجتماع هر دو در حال تحول و تحرك میباشند و در یکدیگر تأثیر متقابل مینمایند. از این قرار هرگز نباید فعالیت ادبی را از فعالیت کلی اجتماع جدا کرد
ادبیات رئالیستیطبعاً موضوع خود را جامعهي معاصر و ساخت و مسائل آن قرار میدهد: یعنی چنین جامعهاي وجود دارد و اثر ادبی را مجبور میسازد که به بیان و تحلیل آن بپردازد
لوکاچ و گلدمن هر اثر سازگار با رئالیسم را اثري ارزشمند میدانند. مهمترین ویژگی آثار رئالیستی آن است که انسان را به عنوان موجودي اجتماعی مطرح میکند و ریشه همه رفتارهاي نیک و بد او را در اجتماع جست و جو میکند.
