بخشی از مقاله
چکیده
هدف از پژوهش حاضر بررسی کارایی درونی مدارس راهنمایی شهرستان شوش طی سال های 87-89 بر اساس شاخص جریان دانش آموزی و در مقایسه با هدف های پیش بینی برنامه چهارم توسعه استان خوزستان بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان و مدارس مقطع راهنمایی شهرستان شوش بود که بر اساس روش نمونه گیری سرشماری انتخاب شدند.
روش های آماری شامل روش های توصیفی- تحلیلی و فرمول های رایج در محاسبه شاخص جریان دانش آموزی بود. طبق یافته ها نرخ ارتقاء پایه های دوم و سوم بیشتر از پایه اول و در سال های دوم و سوم دوره بیشتر از سال اول بود. بر حسب افزایش پایه، نرخ ترک تحصیل دوره کاهش داشت.
همچنین روند نرخ مردودی در طول دوره و در سه پایه کاهشی بوده است میانگین نرخ گذر دوره برای کل دانش آموزان 95/59 درصد بود. میانگین نرخ فارغ التحصیلی دوره برای کل دانش آموزان 90/76 درصد بود. نرخ های ارتقاء، مردودی، ترک تحصیل و در برخی موارد حتی مطلوب تر از هدف های پیش بینی برنامه چهارم توسعه استان خوزستان بود .
-1مقدمه
امروزه آموزش و پرورش به عنوان یکی از نهادهای جامعه نقش مهمی در فرایند توسعه دارد و با توجه به سرمایه گذاری در آموزش و پرورش انتظار می رود دانش آموزانی که وارد یک مقطع تحصیلی می شوند بدون تأخیر طی یک زمان معین آن دوره را با موفقیت به پایان برسانند اما این آرزو هیچگاه صد در صد محقق نشده و تعداد زیادی از دانش آموزان قبل از اتمام دوره دچار افت، مردودی و یا شکست تحصیلی می شوند و وقوع هر یک از موارد ذکر شده خسارت اقتصادی زیادی به بار می آورد
تحقق اهداف آموزش و پرورش به کفایت و کارآمدی نظام آموزشی بستگی دارد. از ابعاد کارآمدی و کفایت نظام آموزشی، کارایی درونی است. کارایی درونی از نشانگرهای مهم آموزشی است که بخشی از کفایت و کارآمدی نظام آموزشی را به ویژه به لحاظ فرایندها و روش ها محک می زند، میزان آن را برآورد می کند و تصویرینسبتاً دقیق از مطلوبیت عناصر نظام آموزش و پرورش ارائه می نماید تا بتوان بر اساس آن به اصلاح نظام و کارآمدی آن یاری نمود
منظور از کارآیی درونی، میزان موفقیت های حاصل در درون نظام آموزشی است که با نشانگرهایی همچون نرخ های سه گانه ارتقاء ، تکرار و ترک تحصیل ، نرخ اتلاف ، درصد کارایی، میانگین طول دوره تحصیل و نرخ فارغ التحصیلی اندازه گیری و تبیین می شود
کارایی درونی نظام آموزش و پرورش از مباحث اساسی برنامه ریزی آموزشی است، به طوری که هنوز هم در بسیاری از کنفرانس ها و مجامع بین المللی محاسبه شاخص های اندازه گیری کارایی درونی مورد تأکید قرار می گیرد و روش های اندازه گیری کارایی درونی بخش قابل توجهی از وقت اجلاس های جهانی را به ویژه در کشورهای در حال توسعه را به خود اختصاص می دهد
در واقع، ارزیابی کارایی درونی به سیاست گزاران و مدیران آموزشی امکان می دهد تا شناخت بهتری نسبت به تأثیر هزینه های انجام شده بر خروجی های آموزشی پیدا کنند و درک صحیحی از مقرون به صرفه بودن نرخ های آموزشی مورد نظر مانند نرخ ارتقاء و ماندگاری دانش آموزان به دست آورند
بدیهی است پیشرفت و ارتقاء نظام آموزش و پرورش در گرو داشتن کارایی کمی و کیفی مطلوب و همگام بودن تحولات نظام آموزشی با تحولات جهانی است. بنابراین، لازم است برنامه ریزان آموزشی با توجه به ضرورت مسأله آموزش در کشور ما، هر ساله میزان هزینه ها و ارتقاء و افت تحصیلی نظام آموزشی را در سطح شهرستان ها و استان و کشور تحلیل نمایند، تا بتوان از اتلاف هزینه ها و افت جلوگیری به عمل آورده و بهترین نظام آموزشی را با کمترین هزینه ارائه نمود. مدرسه به عنوان بنیادی ترین بخش نظام آموزشی، مورد توجه برنامه ریزان آموزشی قرار گرفته است
با توجه به این که در برنامه های توسعه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور به بخش آموزش پرداخته است و برخی شاخص های رایج در امر برنامه ریزی آموزشی را مورد مطالعه قرار داده اند و رسیدن به میزان مطلوب با توجه به وضعیت توسعه یافتگی استان ها مورد پیش بینی قرار گرفته است و در پایان هر برنامه بایستی عملکرد هر بخش با هدف های مقرر، مورد ارزیابی واقع شود و میزان تحقق یا عدم تحقق آنها را نمایان ساخت، شناخت کارایی درنی نظام های آموزشی و تحقق شاخص ها و اهداف از دغدغه های سازمان های آموزشی و مدیران آن بوده است. زیرا دست یابی به این شاخص ها می تواند کارآمدی سیستم را در حوزه دروندادها و فرایندها و بروندادها نمایان سازد و مسیر تصمیم گیری را جهت دهد بررسی جریان دانش آموزی در گذر از پایه های تحصیلی و محاسبه شاخص های اندازه گیری کارایی درونی نظام آموزشی، از جمله مواردی است که مورد توجه برنامه ریزان آموزشی است.
با اطلاع از تعداد دانش آموزانی که یک دوره تحصیلی را با موفقیت به پایان می رسانند و تعدادی که در هر یک از پایه های تحصیلی از نظام آموزشی خارج می شوند، برنامه ریزان می توانند تنگناهای موجود را در رسیدن به اهداف آموزش و پرورش، شناسایی کرده و با بررسی علل و عوامل آنها نسبت به برطرف نمودن آن اقدام نمایند
دروه راهنمایی از حساس ترین وآسیب پذیرترین مراحل رشدی دانش آموزان است. - علیمردان، - 1385 این دوره به منزله دومین مقطع نظام آموزشی کشور در سال 1350 شکل گرفته است. هدف اصلی آن هدایت دانش آموزان در مرحله انتقالی میان کودکی و نوجوانی و آماده سازی آنان برای انتخاب مسیرهای گوناگون زندگی منطبق با استعداد و علاقه آنان و نیاز و امکانات کشور است.
دولت و مردم برای تحقق بخشیدن به این اهداف هر سال منابع مالی، کالبدی و انسانی بسیار به این سطح از آموزش ها اختصاص می دهند که با توجه به کمبود منابع و امکانات، ضرورت توجه به کارایی این سطح از آموزش ها بیش از پیش آشکار می شود. - پارسا، - 1383 با توجه به سیاست های پیش روی نظام آموزش و پرورش ایران قصد بر حذف این دوره آموزشی در سالهای آتی اما لازم است کارایی درونی این مقطع مورد بررسی قرار گیرد تا راه گشای سیاست گذاران آموزشی برای مقاصد آتی باشد.
کارایی درونی نظام آموزشی با سه شاخص بررسی می شود، نرخ اتلاف، نرخ ماندگاری و متوسط طول تحصیل. منظور از کارایی درونی میزان موفقیت های حاصل در درون نظام آموزشی است که با نشانگر های چون نرخ های ارتقا ء، تکرار، ترک تحصیل، نرخ اتلاف، درصد کارایی، میانگین طول دوره تحصیل ونرخ فارغ التحصیلان اندازه گیری وتبیین می شود
با توجه به اهمیت دورهی راهنمایی تحصیلی و اهمیت این دوره برای آمادگی نوجوانان برای ادامه تحصیل و جهتگیری استعدادهایشان برای رشته های آموزش متوسطه لزوم بررسی کارایی درونی مدارس راهنمایی آشکار می گردد و مقایسه شاخصهای بدست آمده با برنامه چهارم توسعه موجب آگاهی از وضعیت این مدارس می گردد. از آنجایی که دوره ی راهنمائی موجب بازدهی و کارآمدی بیشتر نظام آموزشی کشور می گردد اینکه تا چه اندازه این دوره با شاخص های برنامه توسعه هماهنگی دارد و با مقایسه شاخص ها، چه اندازه می توان تصویری از مشکلات نظام آموزش و پرورش از قبیل تکرار پایه و ترک تحصیل تهیه کرد پرسشی است که نیازمند بررسی است. بدیهی است دسترسی به اطلاعات به صورت نشانگرهای آموزشی، نظارت بر کیفیت آموزشی را تسهیل می کند، چرا که یک نشانگر، داده پردازش شده ای است که بررسی یک پدیده آموزشی را میسر می سازد و تهیه این نشانگرها برای توصیف و درک یک نظام آموزشی ضروری اند
تهیه این نشانگرها با بررسی کارایی درونی یک نظام آموزشی میسر خواهد بود. از سوی دیگر، مقایسه میان آنچه اتفاق افتاده و آنچه انتظار می رفته صورت بگیرد، تنها از طریق مقایسه شاخص های آماری به دست آمده با برنامه های تعیین شده میسر است.
در این پژوهش شاخص های ارائه شده در برنامه چهارم توسعه مد نظر قرار گرفته است تا مشخص شود کدام پیش بینی ها تحقق یافته و کدامیک تحقق نیافته است.با توجه به این که در برنامه های توسعه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور به بخش آموزش پرداخته شده است و برخی شاخص های رایج در امر برنامه ریزی آموزشی مورد بررسی قرار گرفته اند،لزوماً در پایان هر برنامه بایستی عملکرد هر بخش با هدف های مقرر و از پیش تعیین شده مورد ارزیابی قرار گیرد و میزان تحقق یا عدم تحقق آنها را نمایان ساخت. شناخت میزان کارایی درونی نظام آموزشی و تحقق شاخص ها و اهداف از دغدغه های اصلی سازمان های آموزشی و مدیران آنها بوده است زیرا دستیابی به این شاخص ها می تواند کارآمدی سیستم را در حوزه درون دادها و فرایندها و برون دادها نمایان سازد و مسیر تصمیم گیری را جهت دهد.
