بخشی از مقاله
چکیده
استفاده از روشهاي غیر شیمیایی به منظورحفظ سلامت انسان ومحیط زیست جهت طولانی نمودن عمر انبار مانی میوه ها و سبزیها و کنترل بیماریهاي پس از برداشت رو به افزایش است. این مطالعه به منظور ارزیابی اثرات اسانس گیاهان دارویی انیسون و زیره سبز با غلظت هاي 250، 500 و 750 میکرو لیتر در لیتر و همچنین آب گرم 50 درجه سلسیوس به مدت 3، 6 و 9 دقیقه روي میوه توت فرنگی رقم پاروس بکار گرفته شد. یافته هاي حاصل از آزمایش بیانگر این است که تیمار آب گرم 50oC به مدت 6 دقیقه بطور معنی داري نسبت به شاهد باعث تا خیر در کاهش سفتی بافت میوه توت فرنگی گردید، در حالیکه سایر تیمارها اختلاف معنی داري را نسبت به شاهد نشان ندادند.
تیمار آب گرم به مدت 6 دقیقه و غلظت هاي مختلف انیسون بر روي میزان مواد جامد محلول - - SSC در مقایسه با شاهد اختلاف معنی داري را نشان دادند. بطور کلی از نظر ارزش عددي یک روند معکوس بین غلظت مواد جامد محلول و سفتی بافت میوه وجود داشت. هیچ یک از تیمارها نسبت به شاهد تاثیر معنی داري را روي اسید قابل تیتره - TA - میوه توت فرنگی نشان ندادند.
ارزیابی بیماري پس از برداشت مشخص نمود که اسانس انیسون در غلظت هاي 500 و 750 میکرو لیتر در لیتر بطور کامل از پوسیدگی میوه توت فرنگی جلوگیري نموده ، همچنین اسانس زیره سبز در غلظت هاي 500 و 750 میکرو لیتر در لیتر و تیمار آب گرم 50 درجه سلسیوس در هر سه زمان غوطه ور سازي در مقایسه با شاهد اختلاف معنی داري را نشان داد. بنابراین استفاده از آب گرم ،اسانس انیسون و زیره سبز این امکان را دارد که به عنوان تیمارهاي غیرشیمیایی تجاري براي افزایش عمرانبارمانی توت فرنگی پاروس در سطح مصرف داخلی و صادرات توصیه گردد.
مقدمه
امروزه نیاز و تقاضاي مصرف کننده گان در داخل کشور و همچنین کشور هاي وارد کننده میوه هاي ارگانیک رو به افزایش است. توت فرنگی به عنوان یک میوه نافرازگرا معمولا" در مرحله بلوغ کامل برداشت می شود. توت فرنگی یکی از محصولات بسیار فسادپذیر است که عمر پس از برداشت کوتاهی دارد ودر دماي اتاق عمر میوه تازه آن به یک تا دو روز محدود می گردد
این میوه در مرحله بعد از برداشت و در حین انبارمانی به علت تنفس بالا و رطوبت زیاد و صدمات فیزیکی، حساسیت بسیار زیادي به بیماري هاي قارچی دارد وکیفیت خود را سریع از دست می دهد.
استفاده سنتی از مواد قارچکش براي کنترل بیماري و افزایش عمر میوه ها سوال برانگیز شده بطوریکه بسیاري از کشورها کاربرد مواد شیمیایی قارچکش را محدود نموده اند. در سال هاي اخیر با بالا رفتن دانش و آگاهی مصرف کنندگان، تمایل براي کاهش یا حذف مواد شیمیایی نگهدارنده مواد غذایی و قارچکش ها فزونی یافته است. توجه به تیمارهاي غیرشیمیایی از قبیل استفاده از عصاره گیاهان دارویی، آب گرم، اشعه و... به عنوان مواد سالم براي انسان و محیط زیست رو به توسعه است. روش هاي فوق براي میوه هاي مختلف آزمایش شده است.
گیاهان دارویی انیسون - . - Pimpinella anisum L و زیره سبز - . - Cuminum cyminum L به علت خواص ضد میکروبی و سایر خصوصیات مثل ضدنفخ، ضد اسپاسم و خلط آوربودن در صنایع غذایی به عنوان طعم دهنده و معطر کننده به مقدار زیاد استفاده می گردد.
با توجه به اینکه نوع میوه و رقم و همچنین شرایط قبل از برداشت نظیر شرایط آب و هوایی و تیمارهاي زراعی بر شرایط نگهداري پس از برداشت تاثیر می گذارد. و در خصوص تاثیر عصاره گیاهان مورد آزمایش اطلاعات کاملی در دسترس نمی باشد. بنابراین هدف از این پژوهش بررسی اثرهاي عصاره گیاهان دارویی انیسون و زیره سبز ودر مقایسه باآب گرم بر عمر انبارمانی ،برخی از خصوصیات فیزیکوشیمیایی و کنترل بیماري پس از برداشت در میوه توت فرنگی رقم پاروس می باشد.
مواد وروشها
بذورگیاهان دارویی انیسون و زیره سبز از مزرعه دانشکده کشاورزي دانشگاه یاسوج تهیه گردید .هر یک از نمونه ها بوسیله آسیاب خرد شده وسپس آسانس آنها به روش تقطیر با آب و به کمک دستگاه کلونجر به مدت 3 ساعت استخراج گردیده و در شیشه هاي تیره در دماي 4 درجه سلسیوس درون یخچال نگهداري شد. میوه توت فرنگی تازه رقم پاروس از گلخانه اي خصوصی برداشت و بلا فاصله به آزمایشگاه منتقل گردید. براي تیمار نمودن میوه ها با آب گرم از یک حمام برقی با تنظیم کننده دیجیتالی استفاده شد. میوه توت فرنگی به مدت 3، 6 و 9 دقیقه در آب مقطر 50 درجه سلسیوس غوطه ور شدند.
تیمار با اسانس انیسون و زیره سبز با غلظت هاي 250، 500 و 750 میکرو لیتر در لیتر براي هر یک جداگانه انجام گرفت. از آب مقطربه عنوان تیمار شاهد استفاده شد. بعد از تیمار میوه ها در هواي آزمایشگاه خشک شدند. طی دوره انبارمانی میوه ها درون ظروف پلاستیکی در دماي 2 درجه سلسیوس نگهداري و نمونه گیري براي آنالیز فاکتورها طی روزهاي 0، 3، 6، 9 ،12و 15 انجام گرفت. این آزمایش در قالب طرح کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد .
سفتی بافت میوه با دستگاه سفتی سنج - Texture analyzer مدل - Brookfield با پروب با قطر4 میلی مترمربع و سرعت 2 میلی متر بر ثانیه اندازه گیري شد و با واحد نیوتن ثبت گردید. میزان پوسیدگی براثر بیماري بصورت درصد سطح میوه و مشاهده اي بیان گردید. غلظت مواد جامد محلول - Soluble Solid Concentration - در گوشت میوه با استفاده از یک دستگاه رفراکتومتر - مدل آتاگو ژاپن - اندازه گیري و بر مبناي درصد بیان گردید. اسید قابل تیتره - Titratable Acidity - با استفاده از روش تیتراسیون رانگانا - 1997 - تعیین گردید . - Ranganna, 1997 - نتایج بدست آمده بر مبناي اسید سیتریک، اسید غالب در میوه توت فرنگی محاسبه و ذکر گردید.
نتایج و بحث
تاثیر تیمارهاي گیاهان دارویی انیسون و زیره سبزبر سفتی بافت میوه توت فرنگی با افزایش غلظت هرتیماراختلاف معنی داري را نشان نمی دهند - جدول . - 1 همچنین این تیمارها با شاهد نیز از نظر آماري متفاوت نمی باشند . بنابرین، نتایج بیانگر این است که اسانس انیسون و زیره سبز بر روي سفتی بافت میوه توت فرنگی رقم پاروس طی دوره انبارمانی موثر نمی باشد. اسا نس زیره سبز بر روي سفتی بافت توت فرنگی رقم سلوا موثر نبوده است . - Asghari et al., 2009 - تیمار آب گرم 50oC به مدت 6 دقیقه بطور معنی داري نسبت به شاهد باعث تا خیر در کاهش سفتی میوه گردید.
در آزمایشی کاربرد آب گرم روي میوه خرمالو نسبت به شاهد باعث پایداري سفتی بافت میوه شد - . - Besada et al., 2008 نرم شدن بافت میوه طی رسیدن بستگی به شل شدن ساختار دیواره سلولی دارد که به تغییرات پکتین، همی سلولز و سلولز مرتبط است. تیمار آب گرم شل شدن زنجیره هاي پلیمري دیواره سلولی را با جلوگیري از فعالیت آنزیم هاي مربوطه کند می نماید
حفظ سفتی بافت میوه توسط آب گرم قابل توجه می باشد. میزان مواد جامد محلول - - SSC درتوت فرنگی پاروس با افزایش غلظت درون تیمارهاي انیسون و زیره سبز اختلاف معنی داري را نشان نمی دهد ولی تیمار آب گرم به مدت 6 دقیقه و غلظت هاي مختلف انیسون با شاهد از لحاظ آماري متفاوت می باشند - جدول . - 1 بطور کلی از نظر ارزش عددي یک روند معکوس بین غلظت مواد جامد محلول و سفتی بافت میوه وجود دارد بطوریکه با کاهش سفتی میوه میزان مواد جامد محلول افزایش می یابد.
آزمایش هاي قبلی نشان داده است که اسانس انیسون تاثیر معنی داري بر روي مقدار مواد جامد محلول در میوه گوجه فرنگی دارد - . - Aminifard & Mohammadi, 2012 مشابه این یافته ها در موز برزیلی مشاهده شد وقتیکه میوه ها در آب گرم 51 درجه سلسیوس به مدت 20 دقیقه غوطه ور شدند
این نتایج نشان می دهد که تیمار هاي ذکر شده روند تشکیل قندها را که درارتباط مستقیم با غلظت مواد جامد محلول است را کند می نماید. چنین به نظر می رسد میزان کم مواد جامد محلول در میوه هاي تیمار شده با آب گرم 50 درجه سلسیوسبه مدت 6 دقیقه می تواند ناشی از کند شدن متابولیسم کربوهیدرات در میوه توت فرنگی باشد.
یافته هاي این آزمایش نشان داد که اسانس گیاهان دارویی انیسون و زیره سبز و همچنین تیمار آب گرم اثر معنی داري روي اسید قابل تیتره - TA - میوه توت فرنگی پاروس را ندارد - جدول . - 1 اسانس انیسون در غلظت هاي 500 و 750 میکرو لیتر در لیتر بطور کامل از پوسیدگی میوه توت فرنگی طی دوره انبارمانی جلوگیري نموده و با شاهد اختلاف معنی داري دارد - جدول . - 1 همچنین اسانس زیره سبز در غلظت هاي 500 و 750 میکرو لیتر در لیتر نسبت به شاهد اختلاف معنی داري را نشان می دهد.
تیمار آب گرم 50 درجه سلسیوس در هر سه زمان غوطه ور سازي توانسته بطور معنی دار در کنترل بیماري پس از برداشت توت فرنگی موثر باشد - جدول . - 1 گزارشهاي قبلی کاهش پوسیدگی میوه را با اعمال تیمار ترکیبات اسانس گیاهان دارویی را روي چند محصول از جمله کیوي نشان می دهد
آنتول به عنوان ترکیب اصلی اسانس انیسون و ترپینن به عنوان ترکیب فنولی اسانس زیره سبز داراي اثرات ضدقارچی قوي می باشند . - Asghari et al., 2009; Takayuki et al., 2007 - آب گرم باعث کنترل بیماریهاي پس از برداشت در میوه موزگردید .
تیمار آب گرم با تاثیر مستقیم بر روي جوانه زنی اسپور قارچها باعث کاهش فعالیت و کشتن اسپورهاي جوانه زده می شود . - Schirra et al., 2000 - بطور کلی با بکار گیري تیمار هاي غیر شیمیایی اسانس گیاهان دارویی و آب گرم که به سلامت انسان و محیط زیست صدمه اي وارد نمی کنند می توان بیماریهاي پس از برداشت بخصوص در میوهایی که عمر انباري و قفسه اي آنها کوتاه می باشد را کنترل نمود.
جدول -1نتایج مقایسه میانگین اثرات تیمارهاي انیسون، زیره سبز و آب گرم برروي صفات سفتی بافت ، مواد جامد محلول - SSC - ،اسید
