بخشی از مقاله
چکیده
فرآیندکاوی1 ارتباطی میان دادهکاوی 2 و تکنیکهای یادگیری ماشین3 با سیاستهای مدیریت فرآیند را فراهم میکند. فرآیند ترتیبی از رویههای مستقل و به هم مرتبط است که در هر مرحله از یک یا چند منبع - زمان، کارمندان، انرژی، پول - برای تبدیل ورودی - داده، مواد و ... - به خروجی استفاده میکند. با استفاده از فرآیندکاوی میتوان رفتار حقیقی افراد، بخشها، ماشینها و در کل سازمانها را بررسی نمود.
نتیجه حاصل از فرآیندکاوی که معمولا مدل فرآیند4 سازمان است، را میتوان با تصوراتی که از روند انجام کارها در سازمانها پیش از فرآیندکاوی وجود دارد، مقایسه کرد. در واقع تمرکز روی روابط علت و معلولی بین فعالیتها است و کار با جمعآوری اطلاعات در مورد فرآیندهایی که بوقوع میپیوندند آغاز میشود. این اطلاعات از هر نوع سیستم اطلاعاتی که توانایی ذخیرهی دادههای مربوط به فعالیتها، در پایگاه داده بشکل تاریخچه رخداد5 را دارد، میآیند.
فرضی که در همهی روشهای فرآیندکاوی درنظر گرفته میشود، امکان ثبت سریال رخدادها است. در هر تاریخچه رخداد، اطلاعات مشخصی باید ثبت شده باشند تا بتوان از آن برای فرآیندکاوی استفاده کرد. از فرآیندکاوی با موفقیت برای بهبود فرآیندهای موجود در واحدهای صنعتی و تجاری و همچنین در سالهای اخیر برای سیستم سلامت و درمان استفاده شدهاست. در این مقاله تلاش شده است که ضمن معرفی این حوزه پژوهشی نوین، اهمیت و کاربرد آن در سیستم سلامت و درمان نیز بیان شود.
مقدمه
سازمانها جهت رویکردی اثر بخش میبایست فرآیندهای خود را شناسایی و مدیریت نمایند. در طی سالها تعاریف زیادی برای فرآیندهای کسب و کار ارایه شده است - Alter, 1999 - فرآیند را به این شکل تعریف میکند "یک فرآیند کسب و کار گروهی مرتبط از گامها یا وظایفی است، که از افراد، اطلاعات و ماباقی منابع استفاده میکنند تا برای مشتریان داخلی یا خارجی ارزش آفرینی کنند." برای پشتیبانی از فرآیندهای کسب و کار از ایدهها، روشها، تکنیکها و نرمافزارهایی استفاده میشود که تحت عنوان سیستمهای مدیریت جریان کار شناخته میشوند
سیستمهای مدیریت جریان کار 6کنونی، طراحی، پیکربندی، اجرا و کنترل فرآیندهای تحت نظرشان را پشتیبانی میکنند. با این حال پشتیبانی کامل از چرخهی حیات مدیریت فرآیند کسب و کار توسط این سیستمها انجام نمیشود چراکه هیچگونه پشتیبانی از فاز خطایابی تعبیه نشدهاست. برای پرکردن این فاصله از فرآیندکاوی7 استفاده میشود. فرآیندکاوی با ارزیابی رفتارهای حقیقی، یک دیدگاه واقعگرایانه از فرآیندهای عملیاتی فرآهم میکند، که در توسعه سیستمهای پشتیبان و یا طراحی مجدد فرآیندهای پیشین کاربردی و با اهمیت است. هدف فرآیندکاوی استخراج اطلاعات غیربدیهی و کاربردی مربوط به فرآیندها از تاریخچه رخداد8 است. در واقع تاریخچه رخداد ابتدای کار فرآیندکاوی است
یک تاریخچه رخداد از انواع دادههای مشخصی تشکلیل شده است. که معمولا از منابع مختلف استخراج و بشکل واحد ترکیب میشوند. هر رخداد درتاریخچه به یک نمونه فرآیند مربوط است و میتواند با یک فعالیت یا وظیفه ارتباط داشتهباشد. معمولا یک تاریخچه رخداد مناسب اطلاعاتی درمورد، نمونههای فرآیندهایی که فعالیت به آنها تعلق دارد، و پاسخ این سوال که چه فعالیتی در چه زمانی و توسط چه کسی اجرا شدهاست، را شامل میشود . - Staal, 2010 - معمولا بین اتفاقات و روند کاری که انتظار میرود در مجموعه رخ دهد با واقعیت اختلاف وجود دارد. واقعیت را میتوان با استفاده از اطلاعاتی که در تاریخچه رخداد ثبت میشود بدستآورد.
فرآیندکاوی مفهومی کاملا جدید و نوظهور نیست. در ابتدا به آن بعنوان بخشی از مفاهیم فرآیندهای مهندسی نرمافزار توجه شدهاست. در اواخر دهه 1990 میلادی فرآیندکاوی به مدیریت جریان کار افزوده شده و در طی سالهای بعد تکامل یافتهاست
ایدهی استفاده از فرآیندکاوی تحت عنوان مدیریت جریان کار ابتدا توسط - - Agrawal et al , 1998 در سال 1998 میلادی و همچنین - Datta, 1998 - در همان سال مطرح شدهاست. Cook و Wolf نیز در همان سال مسائلی مشابه را تحت عنوان مهندسی نرمافزار بررسی کردهاند - . - Aalst et al, 2003 در - Cook & Du, 2005 - تکنیکهایی مبتنیبر تحلیلهای احتمالی از آثار رخدادها برای کشف الگوهای رفتارهای همروند از آثار رخدادهای جریانکار ارایه دادهاند. تکینیکهای ارایه شده، علاوه بر کشف وابستگیهای رخداد به رخداد، توانایی پیبردن به وابستگیهای سطح بالا و حلقههای متشکل از یک وظیفه و دو وظیفه را نیز دارند. در همان سال Aalst الگوریتم را معرفی میکند. این الگوریتم، از لحاظ نظری مدل فرآیند نهایی را در شبکههای WF، که از زیرمجموعههای شبکه پتری است، میسازد. صحت و کارایی این الگوریتم برای کلاس بزرگی از فرآیندها اثبات شدهاست - van der Aalst et .al , 2004 - البته همانند اکثر روشها برای مدیریت خطاها و نواقص موجود در تاریخچههای رخدادها، مشکل دارد.
برای رفع مشکل مدیریت و برخورد با خطا، دادهی پرت و نقصهای موجود در تاریخچههای ثبت شده، - Weijters & van der Aalst , 2002 - در سالهای 2002 و 2003 روی استفاده از روشهای تکاملی در فرآیندکاوی تحقیقاتی را انجام دادهاند.
مفاهیم اولیه فرآیندکاوی
"فرآیند ترتیبی از رویههای مستقل و به هم مرتبط است که در هر مرحله از یک یا چند منبع - زمان، کارمندان، انرژی، پول - برای تبدیل ورودی - داده، مواد و ... - به خروجی استفاده میکند. این خروجیها بعنوان ورودی برای مرحله بعدی استفاده میشوند تا زمانی که هدف یا نتایج پایانی بدست آیند
هدف فرآیندکاوی استخراج یک مدل فرآیند واضح از تاریخچه رخداد است. فرضی که در همهی روشهای فرآیندکاوی در نظر گرفته میشود، امکان ثبت سریال رخدادها است. بشکلی که هر رخداد به یک فعالیت اشاره میکند و به یک نمونه فرآیند بخصوص مرتبط است. اما هیچگونه فرضی مبنی بر حضور سیستم مدیریت جریان کار در نظر گرفتهنمیشود. در واقع این اطلاعات میتوانند توسط هر سیستم اطلاعاتی دیگری که توانایی ذخیره اطلاعات مربوط به فعالیتها در پایگاه دادهی خود را دارند بدست آید
فرآیندکاوی روی روابط علت و معلولی بین فعالیتها تمرکز دارد. و با طراحی فرآیندها کار خود را آغاز نمیکند، بلکه با جمع آوری اطلاعات درمورد فرآیندهایی که بوقوع میپیوندند شروع میشود. در مواردی این احتمال وجود دارد که یکسری اطلاعات اضافی در بارهی رخدادها همانند منبعی که رخداد را آغاز یا اجرا کردهاست، یا برچسب زمانی رخداد در تاریخچه رخداد ذخیره شود. روشهای فرآیندکاوی هر زمانی که دسترسی به این اطلاعات میسر باشد از آنها استفاده خواهند کرد. با استفاده از دادههایی که در تاریخچه رخداد موجود است، اطلاعاتی در مورد کارایی مثلا گلوگاهها در فرآیند یا مطابقت با قوانین و مقررات استخراج میشود
سه نوع فرآیندکاوی اکتشاف، انطباق و افزایش تا کنون معرفی شدهاند. روشهای اکتشاف برای ورودی یک تاریخچه رخداد را دریافت میکند و بدون هیچگونه اطلاعات پیشبنی، مدلی را براساس آن تولید میکند. دومین نوع فرآیندکاوی یعنی انطباق، مدل فرآیند فعلی که موجود است به همراه تاریخچه رخداد برای ورودی دریافت میکند و با توجه به اطلاعاتی که در تاریخچه رخداد موجود است بین مدل فرآیند و اجرای حقیقی فرآیندها در سازمان مقایسه انجام میدهد و تطابق بین واقعیت و مدل فرآیند را بررسی میکند.
