بخشی از مقاله
چکیده
این پژوهش از نوع نظري، با روش توصیفی تحلیلی، و رویکرد تحلیل استنباطی، به تبیین رویکردهاي اسلامی در خصوص نظم و امنیت، و استفاده از آن در تدوین اهداف سبک زندگی در نظام تعلیم و تربیت پرداخته است.براي دستیابی به اهداف و سوالات تحقیق و جمع آوري اطلاعات، با روش تحلیل اسنادي و کتابخانه اي، از قرآن، سیره عملی امیرالمومنین،امام خمینی، و علامه طباطبایی در این زمینه استفاده شده است. این پژوهش داراي دو سوال محوري است.
آیا رویکرد اسلامی در زمینه نظم و امنیت، در تدوین مولفه ها و هدف گذاري سبک زندگی در نظام تعلیم و تربیت قابل استفاده و تبیین است؟ و آیا بین تفاسیر اسلامی از نظم و امنیت، و انتخاب اهداف آموزشی در نظام تعلیم و تربیت، همپوشی وجود دارد؟ در این پژوهش، نخست دلالت هاي اسلامی نظم و امنیت حاصل از منبع نورانی قرآن و مبانی نظري دیدگاه اندیشمندان مذکور مطرح، و سپس کاربرد این دلالات در تدوین اهداف سبک زندگی در نظام آموزشی استخراج و تبیین گردیده اند. نتیجه این پژوهش بیان می کند که رویکرد اسلامی نظم و امنیت در تدوین اهداف سبک زندگی در نظام تعلیم و تربیت قابل استفاده اند.
مقدمه
در روایت پیامبر - ص - آمده است: نعمتان مکفورتان، الامن و العافیه. دو نعمت اند که قدر آنها شناخته نمی شود و کفران می گردند: امنیت و عافیت - بحارالانوار، ج81، ص - .170امنیت، حالت فراغت نسبی از تهدید یا حمله و یا آمادگی براي رویارویی با هر تهدید و حمله را گویند - آشوري . - 1387 امنیت از ضروري ترین نیازهاي یک جامعه است. مفهومهاي مرتبط با امنیت در فارسی کلاسیک با واژههاي زِنهار و زینهاري ادا میشد.براي افزایش امنیت اقداماتی چون حفاظت، حراست، کنترل، تقویت، تسلیح، مهار و بیمه انجام می شود و اگر فرد یا مجموعهاي قصد کاهش امنیت فرد یا مجموعه دیگر را داشته باشد از فرایندهایی چون تحریم، تضعیف، خلع سلاح، آسیبرسانی، تفرقهافکنی و تهدید استفاده میکند.امنیت را بسته به زمینه ي کاربرد میتوان به چند گروه تقسیم نمود:
-1 امنیت فردي: حالتی است که در آن فرد فارغ از ترس آسیب رسیدن به جان یا مال یا آبروي خود یا از دست دادن آنها زندگی کند.
-2 امنیت خانواده: هنگامی که خانواده و اعضاي آن براي ایجاد رفاه و آسایش و امنیت شان از هر گونه مشکل و خطر بیندیشند و به حل هر چه سریع تر آن بپردازند.
-3 امنیت اجتماعی: حالت فراغت همگانی از تهدیدي است که کردار غیرقانونی دولت یا دستگاه یاي فردي یا گروهی در تمامی یا بخشی از جامعه پدید آورد. در نظام حقوقی جدید، فرض بر این است که قانون، با تعریف و حدگذاري آزاديها و حقوق فرد و کیفر دادن کسانی که از آن حدود پافراتر گذشتهاند، امنیت فردي و اجتماعی را پاسبانی میکند.
-4 امنیت ملی: حالتی است که ملتی فارغ از تهدید از دست دادن تمام یا بخشی از جمعیت، دارایی، یا خاك خود به سر برد. امروزه، کمابیش در همه ي کشورها نوعی پلیس سیاسی یا امنیتی وجود دارد که مقصود از آن بنا بر فرض، جلوگیري از نفوذ عوامل محرك و ویرانگر و جاسوس به داخل کشور و سرکوبی کسانی که از راههاي غیرقانونی تهدید کنندهی نظم سیاسی موجود به شمار می آیند. هرچه نظامی تمامیت خواهتر باشد قدرت پلیس سیاسی و شدت و خشونت آن در آن نظام بیشتر است. این گونه نظامهاي سیاسی که مجالی براي مخالفت علنی و قانونی نمیگذارند، مخالفان یا دشمنان خود را همواره به نام »دشمنان امنیت ملی« یا نامهاي دیگر سرکوب میکنند.
-5 امنیت بینالملل: حالتی است که در آن قدرتها در حالت تعادل و بدون دستیازي به قلمرو یکدیگر به سر برند و وضع موجود در خطر نیفتد. هرگاه یکی از قدرتها از محدوده ي خود پافراتر گذارد، از لحاظ قدرت
- و یا قدرت هاي - مخالف، امنیت بینالمللی »در خطر افتادهاست - .
-6 امنیت سایبري: با ظهور فضاي - دنیاي - سایبري، کاربران یا همان شهروندان سایبري نیاز به احساس امنیت
در فضاي سایبري براي انجام امور خود دارند که این امنیت ابتدا با افزایش سطح آگاهی و دانش خود کاربران و سپس با کمک شرکتهاي امنیتی و مراجع قانونی و پلیسهاي سایبري فراهم میشود.
-7 امنیت منطقهاي: هنگامی که یک کشور اطراف کشور دیگري را مورد حمله و تهاجم قرار میدهد در این صورت امنیت منطقهاي آن کشور به هم خورده است.
-1 سایر انواع امنیت عبارتست از: امنیت اقتصادي، امنیت فرهنگی، امنیت روانی، امنیت ملی، امنیت فرامحلی، امنیت شهري
تعلیم و تربیت را به معناي واقعی و صحیح کلمه باید جریان هدایت و راهنمایی آدمی به سوي ارزشهاي
والاي انسانی و الهی دانست. چنانکه آن ارزشها را بپذیرد، دوست بدارد و به کار آورد.انتخاب اهداف تربیتی و محتواي مطلوب و غنی اسلامی، راهبردهاي یاددهی، یادگیري متناسب با نیاز یادگیرندگان و افزایش روحیه پژوهش و پرسشگري و تقویت مهاتهاي تفکر صحیح و موارد دیگر از جمله اهداف تعلیم و تربیت هستند. با گسترش جمعیت و ظهور تکنولوژي هاي نوظهور که سبک زندگی نسل پیشین و نسل جدید جامعه را دگرگون کرده است، و شیوه هاي جدیدي از تهدیدات امنیتی را با خود به ارمغان آورده است، ایجاب می کند تا رویکردهاي اسلامی نظم و امنیت که تاثر از آموزه هاي دین مبین اسلام است مورد توجه جدي قرار گیرند و در تدوین اهداف تعلیم و تربیت نظام آموزشی مورد توجه جدي قرار گیرد و توجه داشته باشیم که زمانĤموزش ممکن است تغییر کرده باشد ولی اهداف و آرمانهاي آموزش هیچ وقت تغییر نخواهند کرد و همنا رسیدن آدمی به کمال الهی باقی خواهند ماند.
همچنین، سنخ واژه امنیت ممکن است به دلیل جامعه شناختی، نظامی، و حقوقی بودن،و واژه سبک زندگی به دلیل جامعه شناختی بودن این داعیه را در ذهن برخی از دست اندرکاران ایجاد کند که در نظام آموزشی،طرح این مباحث اهمیت خاصی ندارد و به این صورت در حاشیه قرار داده شود. بر عکس،انتخاب اهداف صحیح و متعالیه سبک زندگی در نظام تعلیم و تربیت امري ضروري می باشد.
از طرف دیگر،با نگرش به خلقت انسان و زندگی او، به ناگزیر بودن او از انتخاب سبک زندگی مناسب، بلکه عجین بودن امنیت با هستی او به گونه اى کهبدون آن، امکان ادامه حیات براى او نیست، روشن می شود.وابستگی انسان بهامنیت غیر قابل انکار است. لذا بحث ارتباط سبک زندگی با امنیت بایستی در هدفگذاري تعلیم و تربیت مد نظر قرار گیرد.بدیهی است نیل به چنین امري نیاز به پشتوانه تحقیقی دارد و بی تردید، برنامه ریزي منظم و منطقی در آموزش مستلزم انجام پژوهشهاي کیفی و کمی مرتبط به صورت منظم و پیوسته می باشد با توجه به بررسی ها و مطالعات به عمل آمده تحقیق حاضر در نوع خود بدیع بوده و می تواند راهگشاي برخی مسایل اصولی ومبنایی هدفگذاري سبک زندگی باشد.
فقها، مفسرین، حکما، و اسلام شناسان جامع در عصر معاصر، با الهام از سرچشمه وحی، در زمینه هاي مختلف علوم و معارف اسلامی تحقیقات جامع و گسترده اي انجام داده اند. اهمیت و ارزش تحقیق حاضر ناشی از نقش و جایگاهی است که هستی شناسی اسلامی منعکس در آثار ارزشمند بزرگان دین می تواند به نحو مؤثري در تعلیم و تربیت ایفا نماید. به عنوان مثال شهید مطهري معتقد است که »علامه طباطبایی نظریاتی فلسفی در سطح جهان دارد که شاید 50 تا 60 سال دیگر ارزش آنها روشن شود ولی ، ما ارزش خودمان را نمی دانیم 100 سال دیگر باید بنشینند و مطالعه کنند تا پی به ارزش افکار او ببرند
این مقاله با توجه به جامعیت علمی و اصالت نظر امام خمینی و علامه طباطبایی، با انگیزه شناخت جایگاه امنیت و سبک زندگی از دیدگاه ایشان و استفاده در چگونگی انتخاب اهداف آموزشی در نظام تعلیم و تربیت ارایه می گردد. نخست گذري اجمالی به دیدگاه هاي قرآن، علی - ع - و این یزرگاندر این زمینه خواهیم داشت و سپس بر مبناي نظري این دیدگاه، به تبیین ماهیت امنیت، سبک زندگی، اهداف آن و سپس کاربرد آن در انتخاب اهداف آموزش نظام تعلیم و تربیت خواهیم پرداخت.
-2 روش هاي تعلیم و تربیت قرآن
مبانی تعیین اهداف تعلیم و تربیت شامل مبانی علمی، مبانی فلسفی و مبانی دینی است. این مبانی در چهار قالب خلاصه شده ا ند که عبارتند از :معرفت شناسی ، هستی شناسی، انسان شناسی، ارزش شناسی . وظیفه دین در تعیین اهداف تعلیم و تربیت به نقش آن در زندگی انسان برمی گردد.دین، به نگرش فلسفی فردبه تعلیم وتربیت و به دنبال آن اهداف تربیتی جهت می دهد و بطور خلاصه دین جهت دهنده نگرش انسان هاست. روش قرآن در تعلیم و تربیت مردم بر توحید خالص و کامل استوار است. توحیدي که تنها در اسلام است و اسلام آن را مطرح می کند در کنار روش هاي فردي و اخلاقی، روش هاي تربیتی دیگري نیز وجود دارد.
